Book Appointment Now
Nowoczesne leki biologiczne na miastenię – przełom w leczeniu
Leczenie miastenii w ostatnich latach bardzo się zmieniło. Oprócz pirydostygminy, kortykosteroidów i klasycznych leków immunosupresyjnych dostępne są terapie działające znacznie bardziej precyzyjnie na mechanizmy odpowiedzialne za chorobę.
Do nowoczesnych terapii stosowanych w miastenii należą m.in. efgartigimod, rawulizumab i rozanoliksyzumab. Ich działanie jest ukierunkowane na określone elementy odpowiedzi immunologicznej, dzięki czemu u części pacjentów można uzyskać lepszą kontrolę objawów i ograniczyć potrzebę stosowania innych leków immunosupresyjnych.
Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent z miastenią potrzebuje leczenia biologicznego.
Czym są leki biologiczne w miastenii?
Miastenia jest chorobą autoimmunologiczną. Układ odpornościowy wytwarza przeciwciała, które zaburzają prawidłowe przekazywanie sygnału między nerwem a mięśniem.
Leki biologiczne wykorzystują wiedzę o tym mechanizmie i blokują określone elementy odpowiedzi immunologicznej.
W przypadku miastenii szczególne znaczenie mają dwa mechanizmy:
- blokowanie receptora FcRn, co zwiększa usuwanie z organizmu przeciwciał IgG, w tym autoprzeciwciał odpowiedzialnych za objawy choroby,
- hamowanie układu dopełniacza, który może uczestniczyć w uszkadzaniu połączenia nerwowo-mięśniowego.
Dzięki temu terapia jest bardziej ukierunkowana niż klasyczne, szeroko działające leki immunosupresyjne.
Efgartigimod – terapia ukierunkowana na przeciwciała IgG
Efgartigimod alfa blokuje receptor FcRn. W efekcie organizm szybciej usuwa przeciwciała IgG z krążenia.
Ma to znaczenie w miastenii, ponieważ część przeciwciał IgG jest odpowiedzialna za zaburzanie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego.
Lek jest stosowany u dorosłych z uogólnioną miastenią z przeciwciałami przeciwko receptorowi acetylocholiny (AChR) i podawany w określonych cyklach leczenia.
Co ważne, efgartigimod nie działa poprzez całkowite wyłączenie układu odpornościowego. Jego celem jest przede wszystkim zmniejszenie poziomu krążących przeciwciał IgG.
Rawulizumab – blokowanie układu dopełniacza
Rawulizumab działa inaczej. Jest inhibitorem białka C5 układu dopełniacza.
U osób z miastenią AChR-dodatnią aktywacja dopełniacza może przyczyniać się do uszkadzania połączenia nerwowo-mięśniowego. Zablokowanie tego mechanizmu może zmniejszyć aktywność choroby.
Rawulizumab jest stosowany w leczeniu dorosłych z uogólnioną miastenią z przeciwciałami przeciwko AChR.
W przypadku inhibitorów dopełniacza szczególne znaczenie ma profilaktyka zakażeń meningokokowych, dlatego przed rozpoczęciem leczenia konieczne jest odpowiednie postępowanie dotyczące szczepienia i oceny ryzyka infekcji.
Rozanoliksyzumab – kolejny lek działający na FcRn
Rozanoliksyzumab również oddziałuje na receptor FcRn, a przez to zwiększa usuwanie przeciwciał IgG z organizmu.
W przeciwieństwie do terapii skierowanych wyłącznie do pacjentów AChR-dodatnich, jego zastosowanie obejmuje również określonych pacjentów z przeciwciałami przeciwko MuSK.
Lek podaje się podskórnie, a schemat leczenia jest ustalany zależnie m.in. od masy ciała i odpowiedzi na terapię.
Czy leki biologiczne mogą zastąpić sterydy?
To jedno z najczęstszych pytań.
Nie można powiedzieć, że leczenie biologiczne automatycznie oznacza odstawienie sterydów.
U części pacjentów nowoczesna terapia może pozwolić na zmniejszenie dawki kortykosteroidów, a czasem na ich odstawienie. U innych nadal konieczne jest stosowanie kilku metod leczenia jednocześnie.
Celem leczenia jest uzyskanie jak najlepszej kontroli miastenii przy możliwie najmniejszym obciążeniu działaniami niepożądanymi. Decyzję o zmianie lub ograniczeniu steroidoterapii podejmuje neurolog.
Kto może otrzymać leczenie biologiczne?
Leki biologiczne nie są przeznaczone dla każdej osoby z miastenią.
Znaczenie mają m.in.:
- postać choroby – szczególnie miastenia uogólniona,
- nasilenie objawów,
- wynik skali MG-ADL i klasyfikacja MGFA,
- rodzaj obecnych przeciwciał,
- skuteczność wcześniejszego leczenia,
- tolerancja dotychczasowych terapii,
- choroby współistniejące i przeciwwskazania.
W Polsce część nowoczesnych terapii jest dostępna w ramach programu lekowego B.157 dotyczącego leczenia uogólnionej postaci miastenii. Program określa szczegółowe kryteria kwalifikacji oraz zasady prowadzenia terapii. W aktualnym programie znajdują się m.in. efgartigimod alfa, rawulizumab, rozanoliksyzumab i rytuksymab.
Oznacza to, że sam fakt rozpoznania miastenii nie jest wystarczający do zakwalifikowania do leczenia biologicznego.
Czy przeciwciała mają znaczenie?
Tak. Współczesne leczenie miastenii coraz częściej uwzględnia dokładny profil immunologiczny pacjenta.
Najważniejsze przeciwciała to:
- anty-AChR – przeciw receptorowi acetylocholiny,
- anty-MuSK – przeciw kinazie tyrozynowej swoistej dla mięśni,
- anty-LRP4 – przeciw białku LRP4.
Rodzaj przeciwciał może wpływać zarówno na obraz choroby, jak i na możliwość zastosowania określonych terapii.
Przykładowo efgartigimod i rawulizumab są związane z leczeniem pacjentów z miastenią AChR-dodatnią, natomiast rozanoliksyzumab może być stosowany także u określonych pacjentów z przeciwciałami MuSK.
Czy leki biologiczne działają szybko?
Niektóre terapie mogą przynieść poprawę stosunkowo szybko, ale odpowiedź na leczenie jest indywidualna.
W przypadku leków działających na FcRn efekt jest związany ze zmniejszeniem poziomu IgG i może pojawić się w stosunkowo krótkim czasie. Jednocześnie działanie nie musi być trwałe po pojedynczym cyklu, dlatego leczenie może wymagać kolejnych podań.
Miastenia jest chorobą przewlekłą, dlatego leczenie biologiczne należy traktować jako element długoterminowego planu terapeutycznego, a nie jednorazową kurację.
Czy leki biologiczne są bezpieczne?
Tak jak każda terapia wpływająca na układ odpornościowy, również leki biologiczne mogą powodować działania niepożądane.
W zależności od zastosowanego preparatu mogą wystąpić m.in.:
- infekcje,
- reakcje związane z podaniem leku,
- ból głowy,
- reakcje nadwrażliwości,
- zaburzenia żołądkowo-jelitowe,
- zmęczenie lub zawroty głowy.
Profil bezpieczeństwa zależy od konkretnej terapii.
Szczególnej uwagi wymagają inhibitory dopełniacza, takie jak rawulizumab, ponieważ ich mechanizm działania zwiększa podatność na zakażenie meningokokami. Z tego powodu konieczne jest odpowiednie postępowanie profilaktyczne przed rozpoczęciem terapii.
Czy leki biologiczne „wyłączają” odporność?
Nie.
To ważne rozróżnienie. Leki biologiczne stosowane w miastenii modyfikują określone elementy odpowiedzi immunologicznej, zamiast całkowicie wyłączać układ odpornościowy.
Nie oznacza to jednak braku ryzyka infekcji. Każda terapia wpływająca na układ immunologiczny wymaga odpowiedniej kwalifikacji, monitorowania oraz uwzględnienia szczepień i chorób współistniejących.
Co dalej? Rozwój leczenia miastenii
Rozwój terapii miastenii jest bardzo dynamiczny. Oprócz leków już stosowanych klinicznie trwają badania nad kolejnymi terapiami ukierunkowanymi na mechanizmy autoimmunologiczne.
W ostatnich latach rozwijane są m.in. kolejne leki oddziałujące na receptor FcRn oraz układ dopełniacza. Pojawiają się również nowe strategie, których celem jest bardziej precyzyjne wpływanie na nieprawidłową odpowiedź immunologiczną.
Oznacza to, że możliwości leczenia miastenii są obecnie znacznie większe niż jeszcze kilka czy kilkanaście lat temu.
Nowoczesne leczenie miastenii – najważniejsze informacje
Leki biologiczne stanowią ważny krok w rozwoju terapii miastenii, szczególnie u osób z uogólnioną postacią choroby, u których standardowe leczenie nie zapewnia odpowiedniej kontroli objawów lub powoduje istotne działania niepożądane.
Efgartigimod i rozanoliksyzumab zmniejszają poziom szkodliwych przeciwciał IgG poprzez oddziaływanie na FcRn, natomiast rawulizumab hamuje aktywację dopełniacza. Dobór terapii zależy m.in. od rodzaju miastenii, obecności określonych przeciwciał, nasilenia objawów i wcześniejszego leczenia.
Nowoczesne leki nie oznaczają automatycznie końca steroidoterapii, ale u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów mogą stać się ważnym elementem leczenia i pomóc w osiągnięciu lepszej kontroli choroby przy mniejszym obciążeniu terapią ogólnoustrojową.
