Kalprotektyna w kale – norma, badanie i diagnostyka WZJG

Kalprotektyna w kale jest jednym z najczęściej wykorzystywanych badań pomocniczych w diagnostyce i monitorowaniu nieswoistych chorób zapalnych jelit (NZJ), czyli przede wszystkim wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG) i choroby Leśniowskiego-Crohna.

Badanie jest proste, nieinwazyjne i polega na oznaczeniu stężenia kalprotektyny w próbce kału. Podwyższony wynik może wskazywać na obecność stanu zapalnego w przewodzie pokarmowym, ale nie oznacza automatycznie WZJG ani choroby Crohna.

Kalprotektyna może być wykorzystywana zarówno przy podejrzeniu choroby, jak i do oceny aktywności już rozpoznanego IBD.

Czym jest kalprotektyna?

Kalprotektyna jest białkiem obecnym między innymi w neutrofilach, czyli komórkach układu odpornościowego uczestniczących w odpowiedzi zapalnej.

Podczas aktywnego stanu zapalnego jelita neutrofile przemieszczają się do jego błony śluzowej. Kalprotektyna uwalniana z tych komórek trafia do światła jelita, a następnie jest wydalana z kałem.

Jej stężenie w próbce może więc dostarczyć informacji o nasileniu procesu zapalnego w przewodzie pokarmowym.

Do czego służy badanie kalprotektyny?

Kalprotektyna może być wykorzystywana w kilku sytuacjach.

Badanie pomaga między innymi:

• ocenić, czy w jelitach może występować stan zapalny,
• różnicować choroby zapalne jelit od części zaburzeń czynnościowych,
• wspierać diagnostykę WZJG i choroby Crohna,
• monitorować aktywność już rozpoznanej choroby,
• oceniać odpowiedź na leczenie,
• wykrywać możliwy nawrót choroby u części pacjentów.

Badanie nie zastępuje jednak pełnej diagnostyki gastroenterologicznej.

Kalprotektyna a WZJG i choroba Crohna

W aktywnym WZJG lub chorobie Leśniowskiego-Crohna stężenie kalprotektyny może być podwyższone.

Im większa aktywność stanu zapalnego, tym częściej obserwuje się wyższe wartości, dlatego badanie może być pomocne w monitorowaniu przebiegu choroby.

Nie można jednak na podstawie samego wyniku stwierdzić, czy pacjent ma WZJG, Crohna, czy inną chorobę przewodu pokarmowego. Do postawienia rozpoznania konieczne jest uwzględnienie objawów, badań laboratoryjnych, endoskopii i – w razie potrzeby – badań obrazowych.

Jaka jest norma kalprotektyny w kale?

Zakresy referencyjne mogą nieznacznie różnić się w zależności od laboratorium i zastosowanej metody.

U osób dorosłych często przyjmuje się orientacyjnie:

• poniżej 50 µg/g – wynik prawidłowy,
• 50–120/150 µg/g – wynik graniczny lub umiarkowanie podwyższony, wymagający interpretacji w kontekście objawów,
• powyżej 120–150 µg/g – wynik podwyższony, który może wskazywać na stan zapalny,
• powyżej 250 µg/g – wysokie stężenie, częściej obserwowane przy aktywnym stanie zapalnym jelit.

Nie należy jednak interpretować wyniku wyłącznie na podstawie jednej wartości granicznej. W praktyce należy przede wszystkim sprawdzić zakres referencyjny podany przez konkretne laboratorium.

Czy kalprotektyna powyżej 50 oznacza chorobę?

Nie.

Niewielkie podwyższenie kalprotektyny nie oznacza automatycznie WZJG ani choroby Crohna.

Stężenie może zwiększać się również w innych sytuacjach, między innymi przy:

• infekcjach przewodu pokarmowego,
• stosowaniu niektórych leków,
• krwawieniu z przewodu pokarmowego,
• polipach lub innych zmianach w jelicie,
• chorobach jelit związanych ze stanem zapalnym.

Znaczenie ma również wiek pacjenta i jego aktualny stan zdrowia.

Dlatego wynik graniczny często wymaga ponownej oceny lub dodatkowych badań, zamiast natychmiastowego rozpoznania choroby.

Czy wysoka kalprotektyna oznacza WZJG?

Nie.

Wysoka kalprotektyna wskazuje przede wszystkim na możliwość występowania stanu zapalnego w przewodzie pokarmowym.

Może występować zarówno w WZJG, jak i chorobie Leśniowskiego-Crohna, ale również w innych chorobach i stanach zapalnych jelit.

Dlatego kalprotektyna jest markerem, a nie testem jednoznacznie potwierdzającym konkretną chorobę.

Czy niska kalprotektyna wyklucza WZJG i Crohna?

Niski wynik znacznie zmniejsza prawdopodobieństwo aktywnego stanu zapalnego jelit, ale nie zawsze całkowicie wyklucza chorobę.

Znaczenie ma między innymi lokalizacja zmian. W niektórych sytuacjach aktywność choroby może być słabiej odzwierciedlona przez stężenie kalprotektyny.

Dlatego wynik zawsze należy interpretować razem z objawami i pozostałymi badaniami.

Kalprotektyna a jelito drażliwe

Jednym z zastosowań badania jest pomoc w różnicowaniu zespołu jelita drażliwego (IBS) i chorób przebiegających ze stanem zapalnym, takich jak WZJG czy Crohn.

W IBS nie występuje charakterystyczny dla IBD przewlekły stan zapalny błony śluzowej jelita, dlatego kalprotektyna zazwyczaj pozostaje prawidłowa.

Jeżeli jednak u osoby z objawami przypominającymi IBS występuje wyraźnie podwyższona kalprotektyna, może to być wskazaniem do dalszej diagnostyki w kierunku organicznej choroby przewodu pokarmowego.

Czy kalprotektyna może być pomocna przy biegunce?

Tak.

Przewlekła lub nawracająca biegunka może mieć wiele przyczyn. Może wynikać między innymi z IBS, infekcji, nietolerancji pokarmowych, celiakii czy chorób zapalnych jelit.

Oznaczenie kalprotektyny może pomóc ocenić, czy objawom towarzyszy proces zapalny w jelitach.

Jeżeli biegunce towarzyszą również krew w stolcu, utrata masy ciała, gorączka, niedokrwistość lub nasilone bóle brzucha, konieczna może być szersza diagnostyka.

Jak przygotować się do badania?

Badanie kalprotektyny nie wymaga skomplikowanego przygotowania.

Próbkę kału należy pobrać do odpowiedniego, czystego pojemnika przeznaczonego do tego rodzaju badań i dostarczyć do laboratorium zgodnie z jego instrukcją.

Przed wykonaniem badania warto poinformować lekarza o przyjmowanych lekach. Niektóre preparaty, między innymi niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), mogą wpływać na błonę śluzową przewodu pokarmowego i potencjalnie zwiększać stężenie kalprotektyny.

Nie należy jednak samodzielnie odstawiać leków przed badaniem.

Czy można wykonać kalprotektynę podczas zaostrzenia?

Tak.

Właśnie podczas podejrzenia aktywnego stanu zapalnego badanie może dostarczyć szczególnie przydatnych informacji.

Podwyższona kalprotektyna może wspierać ocenę aktywności choroby i pomóc zdecydować o potrzebie dalszej diagnostyki lub modyfikacji leczenia.

W przypadku rozpoznanego WZJG lub Crohna lekarz może również zlecać badanie okresowo w celu monitorowania choroby.

Kalprotektyna a monitorowanie leczenia

Kalprotektyna może być przydatna również wtedy, gdy pacjent czuje się dobrze.

Objawy nie zawsze dokładnie odpowiadają aktywności stanu zapalnego. Możliwe jest występowanie tzw. cichego zapalenia, czyli utrzymującej się aktywności choroby przy niewielkich lub nieobecnych objawach.

Zmniejszenie stężenia kalprotektyny podczas leczenia może wskazywać na ograniczenie aktywności zapalnej. Z kolei ponowny wzrost może być sygnałem nawrotu aktywności choroby i skłonić do dalszej oceny.

Jak często badać kalprotektynę?

Nie ma jednej częstotliwości odpowiedniej dla wszystkich pacjentów.

Częstość wykonywania badania zależy między innymi od:

• rodzaju choroby,
• aktywności IBD,
• stosowanego leczenia,
• wcześniejszych wyników,
• występujących objawów,
• ryzyka nawrotu.

U osoby z rozpoznanym WZJG lub Crohnem lekarz może zalecać okresowe oznaczanie kalprotektyny jako jeden z elementów monitorowania choroby.

Czy wynik kalprotektyny trzeba powtarzać?

Czasami tak.

Jeżeli wynik jest tylko nieznacznie podwyższony, a pacjent nie ma objawów sugerujących aktywną chorobę, lekarz może zalecić powtórzenie badania po określonym czasie.

Pozwala to sprawdzić, czy podwyższenie było przejściowe, czy utrzymuje się w kolejnych pomiarach.

W przypadku wysokiego wyniku lub występowania niepokojących objawów samo powtórzenie badania może jednak nie być wystarczające – konieczne może być rozszerzenie diagnostyki.

Czy kalprotektyna może być wysoka po infekcji jelitowej?

Tak.

Infekcja przewodu pokarmowego może powodować przejściowy wzrost stężenia kalprotektyny.

Z tego powodu wynik uzyskany w trakcie lub krótko po infekcji należy interpretować z uwzględnieniem tego faktu.

Jeżeli podwyższenie utrzymuje się po ustąpieniu infekcji, lekarz może zdecydować o powtórzeniu badania lub wykonaniu kolejnych badań diagnostycznych.

Kiedy warto wykonać kalprotektynę?

Badanie może być szczególnie przydatne u osób, u których występują objawy mogące wskazywać na chorobę zapalną jelit.

Należą do nich:

• przewlekła lub nawracająca biegunka,
• krew lub śluz w stolcu,
• nawracające bóle brzucha,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• przewlekłe zmęczenie,
• niedokrwistość,
• gorączka,
• nagła zmiana rytmu wypróżnień.

W przypadku rozpoznanego WZJG lub Crohna badanie może być również elementem regularnego monitorowania aktywności choroby.

Czy kalprotektyna zastępuje kolonoskopię?

Nie.

Kalprotektyna jest badaniem nieinwazyjnym i bardzo przydatnym, ale nie pozwala bezpośrednio obejrzeć jelita ani pobrać wycinków do badania histopatologicznego.

Jeżeli istnieje podejrzenie WZJG lub choroby Leśniowskiego-Crohna, lekarz może zalecić kolonoskopię z pobraniem wycinków. W zależności od objawów i podejrzewanej lokalizacji choroby potrzebne mogą być również inne badania, na przykład rezonans jelita cienkiego.

Podsumowanie

Kalprotektyna w kale jest prostym i nieinwazyjnym badaniem, które pozwala ocenić, czy w przewodzie pokarmowym może występować stan zapalny. Jest szczególnie przydatna w diagnostyce i monitorowaniu WZJG oraz choroby Leśniowskiego-Crohna, a także w różnicowaniu chorób zapalnych jelit z niektórymi zaburzeniami czynnościowymi.

Za wynik prawidłowy u dorosłych często przyjmuje się wartość poniżej 50 µg/g, jednak zakresy referencyjne mogą różnić się między laboratoriami. Wynik powyżej normy nie oznacza automatycznie WZJG lub Crohna, ponieważ kalprotektyna może wzrastać również w przebiegu infekcji i innych stanów zapalnych przewodu pokarmowego.

Badanie nie zastępuje kolonoskopii ani innych elementów diagnostyki. Jego wynik powinien być zawsze interpretowany razem z objawami, badaniem lekarskim oraz pozostałymi wynikami.

Jeżeli kalprotektyna jest podwyższona, szczególnie w połączeniu z przewlekłą biegunką, krwią w stolcu, bólem brzucha, utratą masy ciała lub niedokrwistością, warto skonsultować wynik i ustalić, czy konieczne jest rozszerzenie diagnostyki w kierunku nieswoistej choroby zapalnej jelit.