Szczepienia w WZJG i Crohnie – co wolno przy leczeniu biologicznym?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna wymagają czasem leczenia lekami immunosupresyjnymi lub biologicznymi. Terapie te pomagają kontrolować stan zapalny, ale mogą wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego i zwiększać podatność na niektóre infekcje.

Z tego powodu szczepienia są ważnym elementem profilaktyki u osób z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit (NZJ). Nie oznacza to jednak, że przy leczeniu biologicznym lub immunosupresyjnym trzeba rezygnować ze szczepień. Wręcz przeciwnie – odpowiednio dobrane szczepienia mogą zmniejszyć ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji.

Najważniejsze jest rozróżnienie szczepionek żywych i nieżywych oraz odpowiednie zaplanowanie szczepień względem rozpoczęcia leczenia immunosupresyjnego.

Czy osoby z WZJG i Crohnem mogą się szczepić?

Tak.

Większość szczepionek stosowanych u osób z IBD jest bezpieczna również podczas leczenia immunosupresyjnego lub biologicznego.

Szczepionki nieżywe nie zawierają zdolnego do namnażania drobnoustroju, dlatego nie powodują infekcji wywołanej szczepem szczepionkowym.

Problem dotyczy przede wszystkim szczepionek żywych atenuowanych, które zawierają żywe, ale osłabione drobnoustroje. U osób z istotnie obniżoną odpornością ich stosowanie może wiązać się z ryzykiem i wymaga indywidualnej oceny.

Szczepionki żywe a leczenie immunosupresyjne

Do szczepionek żywych należą między innymi:

• MMR – przeciw odrze, śwince i różyczce,
• przeciw ospie wietrznej,
• doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu,
• doustna szczepionka przeciw polio,
• niektóre szczepionki stosowane przed podróżami.

U osób przyjmujących leki o działaniu immunosupresyjnym szczepionki żywe mogą być przeciwwskazane.

Nie oznacza to jednak, że osoba z WZJG lub Crohnem nigdy nie może otrzymać takiej szczepionki. Jeżeli jest ona potrzebna, najlepiej zaplanować ją przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnego, gdy odpowiedź immunologiczna jest jeszcze prawidłowa.

Czy szczepionki nieżywe są bezpieczne?

Szczepionki nieżywe są zazwyczaj bezpieczne również u osób leczonych immunosupresyjnie.

Należą do nich między innymi szczepionki przeciw:

• grypie,
• COVID-19,
• pneumokokom,
• WZW typu B,
• HPV,
• tężcowi, błonicy i krztuścowi,
• meningokokom,
• półpaścowi – w przypadku stosowanej obecnie szczepionki rekombinowanej.

U osób przyjmujących leki immunosupresyjne odpowiedź na szczepienie może być jednak słabsza. Dlatego szczególnie istotne jest zaplanowanie szczepień odpowiednio wcześnie, jeśli pacjent dopiero rozpoczyna terapię obniżającą odporność.

Szczepienie przeciw grypie przy WZJG i Crohnie

Grypa może mieć cięższy przebieg u osób leczonych lekami immunosupresyjnymi.

Z tego powodu coroczne szczepienie przeciw grypie jest szczególnie istotnym elementem profilaktyki.

U osób z IBD zaleca się stosowanie inaktywowanej szczepionki przeciw grypie, a nie żywej szczepionki donosowej w sytuacji istotnej immunosupresji.

Szczepienie może być wykonywane również podczas leczenia biologicznego. Termin najlepiej ustalić z lekarzem, zwłaszcza jeśli pacjent rozpoczyna lub zmienia terapię.

COVID-19 a choroba Leśniowskiego-Crohna

Szczepienia przeciw COVID-19 mogą być stosowane u osób z WZJG i chorobą Leśniowskiego-Crohna, również podczas leczenia biologicznego i immunosupresyjnego.

Samo leczenie IBD nie jest powodem do rezygnacji ze szczepienia.

Podobnie jak w przypadku innych szczepień, odpowiedź organizmu może być słabsza u osób przyjmujących niektóre leki immunosupresyjne, ale szczepienie może nadal zapewniać ochronę przed ciężkim przebiegiem infekcji.

Szczepienia przed rozpoczęciem leczenia biologicznego

Jeżeli planowane jest rozpoczęcie leczenia biologicznego lub innego leczenia silnie wpływającego na układ odpornościowy, warto wcześniej sprawdzić historię szczepień.

Jest to dobry moment na uzupełnienie brakujących szczepień, ponieważ odpowiedź immunologiczna może być wtedy lepsza.

W szczególności warto zwrócić uwagę na:

• MMR,
• ospę wietrzną,
• grypę,
• COVID-19,
• pneumokoki,
• WZW typu B,
• HPV,
• tężec, błonicę i krztusiec.

Nie oznacza to, że wszystkie te szczepienia są konieczne u każdego pacjenta. Ich dobór zależy od wieku, wcześniejszych szczepień, chorób współistniejących, rodzaju planowanego leczenia i indywidualnego ryzyka infekcji.

Ile czasu przed leczeniem podać szczepionkę żywą?

W przypadku szczepionek żywych ważne jest zachowanie odpowiedniego odstępu przed rozpoczęciem immunosupresji.

Wytyczne ECCO wskazują, że szczepionki żywe powinny być podawane odpowiednio wcześnie przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnego, a w przypadku niektórych preparatów zalecany odstęp wynosi około 4 tygodni.

Dokładny termin zależy jednak od rodzaju szczepionki i planowanego leczenia, dlatego nie należy ustalać go samodzielnie.

Czy można szczepić się podczas leczenia biologicznego?

Tak – w przypadku szczepionek nieżywych.

Leczenie biologiczne samo w sobie nie oznacza zakazu szczepień. W praktyce wiele szczepień może być wykonywanych podczas terapii.

Należy jednak pamiętać, że odpowiedź immunologiczna może być słabsza, szczególnie przy niektórych schematach leczenia. Dlatego jeśli istnieje możliwość wykonania szczepień przed rozpoczęciem terapii, często warto ją wykorzystać.

Czy szczepienie może wywołać zaostrzenie WZJG lub Crohna?

Dostępne dane nie wskazują, aby rutynowe szczepienia powodowały istotne zwiększenie ryzyka zaostrzenia IBD.

Możliwe są natomiast typowe, krótkotrwałe reakcje po szczepieniu, takie jak:

• ból w miejscu wkłucia,
• zmęczenie,
• ból głowy,
• stan podgorączkowy,
• bóle mięśni.

Są one zwykle przejściowe.

Jeżeli po szczepieniu pojawiają się nasilone lub utrzymujące się objawy ze strony przewodu pokarmowego, warto skonsultować je z lekarzem, ponieważ nie każda zmiana objawów po szczepieniu musi oznaczać zaostrzenie choroby.

Czy szczepionka może być mniej skuteczna podczas leczenia immunosupresyjnego?

Tak.

Leki wpływające na układ odpornościowy mogą zmniejszać zdolność organizmu do wytworzenia odpowiedniej odpowiedzi na szczepienie.

Nie oznacza to jednak, że szczepienie jest bezcelowe. Ochrona może być nadal istotna, szczególnie w przypadku infekcji, które mogą mieć cięższy przebieg u osób z obniżoną odpornością.

Z tego powodu, jeśli to możliwe, szczepienia zaleca się zaplanować przed rozpoczęciem leczenia immunosupresyjnego.

Czy osoby z WZJG i Crohnem powinny sprawdzić WZW typu B?

Tak, jest to szczególnie istotne przed rozpoczęciem niektórych terapii immunosupresyjnych.

Wirus zapalenia wątroby typu B może ulec reaktywacji podczas leczenia wpływającego na układ odpornościowy. Z tego powodu przed rozpoczęciem wybranych terapii lekarz może zalecić wykonanie badań w kierunku HBV oraz uzupełnienie szczepienia u osób, które nie mają odpowiedniej ochrony.

W razie stwierdzenia przebytego lub przewlekłego zakażenia HBV konieczna może być dodatkowa ocena i odpowiednie postępowanie.

A szczepienie przeciw HPV?

Szczepienie przeciw HPV może być stosowane u osób z IBD, również leczonych immunosupresyjnie.

Ma ono szczególne znaczenie dlatego, że niektóre leki immunosupresyjne mogą zwiększać podatność na infekcje i utrudniać ich kontrolowanie.

Najlepszą odpowiedź na szczepienie uzyskuje się przed rozpoczęciem immunosupresji, ale w wielu przypadkach szczepienie może być wykonywane również podczas leczenia.

Szczepienia a podróże zagraniczne

Osoby z WZJG i Crohnem planujące podróż powinny zwrócić szczególną uwagę na szczepienia wymagane lub zalecane w kraju docelowym.

W przypadku podróży do regionów, w których występują choroby zakaźne niewystępujące powszechnie w Polsce, może być konieczne zastosowanie dodatkowych szczepień.

Jeżeli pacjent przyjmuje leki immunosupresyjne, szczególnie ważne jest sprawdzenie, czy zalecana szczepionka jest żywa. Niektóre szczepionki podróżne mogą być przeciwwskazane podczas silnej immunosupresji.

Planowanie szczepień najlepiej rozpocząć odpowiednio wcześnie przed wyjazdem.

Co zrobić przed rozpoczęciem leczenia biologicznego?

Przed rozpoczęciem terapii warto przeanalizować historię szczepień i sprawdzić, czy wszystkie potrzebne szczepienia są aktualne.

Podczas konsultacji lekarz może ocenić:

• jakie szczepienia zostały wykonane w przeszłości,
• czy pacjent jest chroniony przed określonymi infekcjami,
• jakie szczepienia warto uzupełnić,
• jaki rodzaj terapii immunosupresyjnej będzie stosowany,
• czy istnieją przeciwwskazania do konkretnych szczepionek.

Takie przygotowanie jest szczególnie ważne, gdy planowane jest rozpoczęcie leczenia, które może znacząco wpływać na odpowiedź immunologiczną.

Czy należy szczepić się w czasie zaostrzenia WZJG lub Crohna?

Nie ma jednej zasady dotyczącej wszystkich sytuacji.

Jeżeli pacjent ma ciężkie zaostrzenie, wysoką gorączkę lub inny ostry problem zdrowotny, termin szczepienia może zostać przesunięty do czasu poprawy stanu ogólnego.

W przypadku stabilnej choroby szczepienie może być możliwe zgodnie z aktualnymi zaleceniami.

Decyzja powinna uwzględniać aktualny stan zdrowia, rodzaj szczepionki oraz stosowane leczenie.

Kiedy skonsultować szczepienia z lekarzem?

Warto omówić kalendarz szczepień z lekarzem szczególnie wtedy, gdy:

• planowane jest rozpoczęcie leczenia biologicznego,
• pacjent przyjmuje leki immunosupresyjne,
• nie ma pewności, jakie szczepienia zostały wykonane,
• planowana jest podróż zagraniczna,
• występują choroby współistniejące,
• wcześniej wystąpiła silna reakcja na szczepienie,
• pacjent jest w trakcie lub niedawno przebył ciężkie zaostrzenie choroby.

Nie należy samodzielnie odstawiać leków immunosupresyjnych ani biologicznych w celu wykonania szczepienia.

Podsumowanie

WZJG i choroba Leśniowskiego-Crohna nie są przeciwwskazaniem do większości szczepień. Wręcz przeciwnie – u osób leczonych immunosupresyjnie profilaktyka chorób zakaźnych ma szczególne znaczenie.

Najważniejsze jest rozróżnienie szczepionek żywych i nieżywych. Szczepionki nieżywe, między innymi przeciw grypie, COVID-19, pneumokokom, WZW typu B czy HPV, mogą być stosowane również podczas leczenia biologicznego, choć odpowiedź na szczepienie może być wtedy słabsza.

Więcej ostrożności wymaga stosowanie szczepionek żywych. Przy istotnej immunosupresji mogą być one przeciwwskazane, dlatego jeśli są potrzebne, najlepiej zaplanować je przed rozpoczęciem leczenia i zachować odpowiedni odstęp.

Przed rozpoczęciem terapii biologicznej lub silnej immunosupresji warto przeanalizować historię szczepień i uzupełnić te, które są wskazane. Odpowiednio zaplanowana profilaktyka może zmniejszyć ryzyko infekcji i ich ciężkiego przebiegu, bez konieczności rezygnowania z leczenia WZJG lub choroby Leśniowskiego-Crohna.