Aktywność fizyczna a miastenia – Jak ćwiczyć, by nie zaszkodzić?

Czy osoba z miastenią może biegać, chodzić na siłownię albo jeździć na rowerze? Jeszcze do niedawna aktywność fizyczna była często ograniczana z obawy przed nadmiernym zmęczeniem mięśni. Obecnie wiadomo jednak, że ruch nie musi być przeciwwskazany.

Badania wskazują, że u osób ze stabilną miastenią odpowiednio zaplanowany trening może poprawiać wydolność, siłę mięśni, sprawność w codziennym funkcjonowaniu i jakość życia. Jednocześnie program ćwiczeń powinien być indywidualnie dopasowany do możliwości pacjenta, ponieważ nadmierny wysiłek może nasilać objawy.

Czy można ćwiczyć przy miastenii?

Tak.

Miastenia nie oznacza konieczności rezygnacji z aktywności fizycznej. W przypadku stabilnej choroby można stosować m.in.:

• spacery,
• jazdę na rowerze stacjonarnym,
• pływanie,
• ćwiczenia rozciągające,
• ćwiczenia równowagi,
• trening oporowy,
• umiarkowany trening aerobowy.

Dotychczasowe badania są wprawdzie nadal stosunkowo niewielkie, ale ich wyniki wskazują, że odpowiednio dobrany wysiłek jest na ogół dobrze tolerowany przez osoby z miastenią.

Dlaczego wysiłek może być trudniejszy w miastenii?

Charakterystycznym objawem miastenii jest męczliwość mięśni. Oznacza to, że podczas powtarzającej się aktywności siła mięśni może stopniowo spadać.

Dlatego osoba z miastenią może rozpocząć ćwiczenia bez większego problemu, ale po pewnym czasie zauważyć:

• osłabienie nóg,
• trudności z utrzymaniem ciężaru,
• opadanie powiek,
• podwójne widzenie,
• osłabienie mięśni szyi,
• problemy z utrzymaniem prawidłowej techniki ćwiczenia.

To nie oznacza, że mięśnie są „niszczone” przez trening. Problemem jest przede wszystkim zaburzone przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, przez które mięśnie mogą szybciej tracić zdolność do efektywnej pracy.

Czy intensywny trening może zaszkodzić?

Może przejściowo nasilić objawy, szczególnie gdy trening jest zbyt długi lub intensywny w stosunku do aktualnej wydolności.

Dlatego w miastenii nie chodzi o całkowite unikanie wysiłku, ale o znalezienie odpowiedniego poziomu obciążenia.

Sygnałem, że trening był zbyt wymagający, może być wyraźne i utrzymujące się po ćwiczeniach:

• osłabienie,
• pogorszenie widzenia,
• problemy z chodzeniem,
• trudności z mówieniem,
• osłabienie szyi,
• nietypowe zmęczenie.

Współczesne dane nie wskazują jednak, że sam trening powoduje trwałe pogorszenie miastenii. W badaniach u stabilnych pacjentów odpowiednio zaplanowane programy ćwiczeń były na ogół dobrze tolerowane.

Jak zacząć ćwiczyć?

Najbezpieczniej zacząć od małej ilości wysiłku i stopniowo ją zwiększać.

Przykładowo zamiast od razu wykonywać 30–40 minut intensywnego treningu można rozpocząć od krótkiej aktywności i obserwować reakcję organizmu.

Pomocne jest zwiększanie przede wszystkim czasu lub liczby powtórzeń, a nie jednoczesne zwiększanie wszystkich parametrów treningu.

W przypadku osoby długo nieaktywnej dobrym początkiem może być spokojny spacer, ćwiczenia na rowerze stacjonarnym albo proste ćwiczenia wzmacniające pod kontrolą fizjoterapeuty.

Kiedy najlepiej ćwiczyć?

Pora treningu ma znaczenie, ponieważ objawy miastenii mogą zmieniać się w ciągu dnia.

Jeżeli siła jest najlepsza rano, ćwiczenia mogą być łatwiejsze właśnie wtedy. U innej osoby najlepszym momentem może być okres, w którym działanie przyjmowanego leku jest najbardziej odczuwalne.

Warto również:

• odpocząć przed treningiem,
• unikać ćwiczeń bezpośrednio po bardzo aktywnym dniu,
• zaplanować przerwy,
• nie ćwiczyć do całkowitego wyczerpania.

MGFA również zwraca uwagę na znaczenie odpoczynku, odpowiedniego snu i stopniowego zwiększania aktywności.

Jakie ćwiczenia są odpowiednie?

Nie istnieje jeden zestaw ćwiczeń odpowiedni dla każdego pacjenta.

Ćwiczenia aerobowe

Przy stabilnej chorobie można rozważyć umiarkowane ćwiczenia poprawiające wydolność, np.:

• spacer,
• marsz na bieżni,
• rower stacjonarny,
• spokojne pływanie.

Badania wskazują na możliwość poprawy wydolności i sprawności funkcjonalnej dzięki treningowi aerobowemu.

Trening siłowy

Ćwiczenia oporowe również mogą być częścią rehabilitacji.

Nie oznacza to jednak treningu z maksymalnymi ciężarami. Zwykle zaczyna się od niewielkiego obciążenia i kontrolowanych ruchów, zwracając uwagę na jakość wykonania i reakcję mięśni.

Ćwiczenia równowagi

Jeżeli osłabienie nóg powoduje problemy z równowagą, pomocne mogą być ćwiczenia zmniejszające ryzyko upadku.

W przypadku większego osłabienia warto wykonywać je pod nadzorem fizjoterapeuty.

Trening mięśni oddechowych

U niektórych pacjentów można zastosować również specjalistyczny trening mięśni oddechowych. Badania wskazują na możliwość poprawy parametrów oddechowych i siły mięśni wdechowych, choć sposób prowadzenia takiego treningu powinien być dobrany indywidualnie.

Czy ćwiczenia mogą poprawić siłę mięśni?

Tak, ale trzeba rozróżnić wpływ treningu od leczenia samej miastenii.

Ćwiczenia nie usuwają autoimmunologicznej przyczyny choroby ani nie zastępują leczenia farmakologicznego.

Mogą natomiast pomóc poprawić ogólną sprawność fizyczną, wydolność i siłę mięśni oraz ograniczyć skutki braku aktywności.

Najnowsze przeglądy badań wskazują również na możliwą poprawę jakości życia i wykonywania codziennych czynności u osób uczestniczących w odpowiednio dobranych programach rehabilitacyjnych.

Miastenia a fizjoterapia – dlaczego potrzebne jest indywidualne podejście?

Fizjoterapia w miastenii różni się od rehabilitacji po wielu innych chorobach neurologicznych przede wszystkim tym, że obciążenie musi uwzględniać zmienną siłę mięśni i ich męczliwość.

Fizjoterapeuta powinien brać pod uwagę:

• aktualne nasilenie choroby,
• rodzaj występujących objawów,
• siłę poszczególnych grup mięśni,
• wydolność oddechową,
• tolerancję wysiłku,
• leczenie farmakologiczne,
• poziom codziennej aktywności.

Program powinien być stopniowany i obejmować odpowiednią ilość odpoczynku.

Czy trzeba odpoczywać podczas treningu?

Tak. Przerwy są częścią treningu, a nie oznaką jego niepowodzenia.

Jeżeli podczas ćwiczeń zaczynają pojawiać się objawy męczliwości, lepiej zrobić przerwę niż próbować za wszelką cenę dokończyć serię.

Przydatna jest zasada:

wysiłek → obserwacja objawów → odpoczynek → kolejna aktywność.

Z czasem można ustalić, jaka długość ćwiczeń i przerw jest najlepiej tolerowana.

Czy temperatura ma znaczenie?

Tak. Przegrzanie może nasilać objawy miastenii u części pacjentów.

Dlatego podczas ćwiczeń warto:

• unikać treningu w bardzo wysokiej temperaturze,
• zadbać o odpowiednią wentylację,
• regularnie uzupełniać płyny,
• robić przerwy,
• przerwać ćwiczenia, jeśli pojawia się wyraźne pogorszenie siły.

W praktyce oznacza to, że intensywny trening w bardzo gorącym pomieszczeniu może być znacznie gorzej tolerowany niż spokojna aktywność w komfortowej temperaturze.

Czy można biegać z miastenią?

U niektórych osób tak.

Nie ma zasady, że osoba z miastenią musi całkowicie zrezygnować z biegania. Jeżeli choroba jest stabilna, a wysiłek jest dobrze tolerowany, bieganie może być częścią aktywności fizycznej.

Warto jednak zacząć od krótkich odcinków, spokojnego tempa i obserwować, czy podczas wysiłku nie pojawiają się objawy męczliwości.

Jeżeli po kilku minutach biegu zaczynają opadać powieki, pojawia się podwójne widzenie, wyraźne osłabienie nóg albo problemy z oddychaniem, należy przerwać wysiłek i skonsultować tolerancję treningu z lekarzem lub fizjoterapeutą.

Kiedy lepiej nie ćwiczyć?

Intensywny trening nie jest dobrym pomysłem podczas zaostrzenia miastenii.

Szczególną ostrożność należy zachować, gdy pojawiają się:

• szybko narastające osłabienie,
• nowe lub wyraźnie nasilone zaburzenia połykania,
• problemy z mówieniem,
• znaczne osłabienie mięśni szyi,
• duszność,
• objawy sugerujące przełom miasteniczny.

W takiej sytuacji priorytetem nie jest trening, lecz ocena stanu zdrowia i odpowiednie leczenie.

Jak rozpoznać, że trening był zbyt intensywny?

Warto obserwować nie tylko samopoczucie podczas ćwiczeń, ale również to, jak organizm zachowuje się po treningu.

Niepokojące może być wyraźne pogorszenie typowych objawów miastenii, które utrzymuje się długo po zakończeniu aktywności.

Pomocne może być prowadzenie prostych notatek:

Takie informacje mogą pomóc fizjoterapeucie lub neurologowi dopasować obciążenie.

Czy aktywność fizyczna może poprawić jakość życia?

Tak. To jeden z najlepiej udokumentowanych powodów, dla których warto utrzymywać aktywność, jeśli stan zdrowia na to pozwala.

Regularny ruch może wspierać:

• sprawność fizyczną,
• wydolność,
• niezależność w codziennym życiu,
• zdrowie układu sercowo-naczyniowego,
• utrzymanie prawidłowej masy ciała,
• samopoczucie i jakość życia.

Nowsze przeglądy badań wskazują na korzystny wpływ treningu na sprawność, aktywności dnia codziennego i jakość życia u osób z miastenią, choć nadal potrzebne są większe i długoterminowe badania.

Aktywność fizyczna w miastenii – najważniejsze informacje

Miastenia nie oznacza zakazu ćwiczeń. W przypadku stabilnej choroby odpowiednio dobrana aktywność może być bezpieczna i przynosić korzyści dla sprawności oraz jakości życia.

Najważniejsze zasady to:

• zaczynanie od niewielkiego obciążenia,
• stopniowe zwiększanie aktywności,
• robienie odpowiednio długich przerw,
• unikanie przegrzania,
• obserwowanie objawów podczas i po treningu,
• dostosowanie ćwiczeń do aktualnego stanu choroby,
• konsultacja z fizjoterapeutą przy większym osłabieniu lub rozpoczynaniu intensywniejszego programu.

Nie trzeba wybierać między odpoczynkiem a aktywnością. W miastenii najważniejsze jest znalezienie właściwej równowagi między ruchem a regeneracją.