Odstawienie sterydów w miastenii – walka ze skutkami ubocznymi

Sterydy są ważnym elementem leczenia miastenii gravis. Zmniejszają nieprawidłową aktywność układu odpornościowego i u wielu pacjentów pozwalają skutecznie kontrolować objawy choroby. Problem pojawia się przy długotrwałym stosowaniu – mogą wystąpić m.in. przyrost masy ciała, bezsenność, nadciśnienie, zaburzenia gospodarki cukrowej, zmiany nastroju czy osteoporoza.

Czy w takiej sytuacji można odstawić sterydy? Czasami tak, ale nigdy samodzielnie. Celem leczenia jest często znalezienie najmniejszej skutecznej dawki, a u części osób – przy odpowiedniej kontroli choroby – stopniowe odstawienie kortykosteroidu.

Dlaczego sterydy są stosowane w miastenii?

Miastenia jest chorobą autoimmunologiczną. Układ odpornościowy atakuje elementy połączenia między nerwem a mięśniem, przez co mięśnie szybciej się męczą i tracą siłę.

Kortykosteroidy hamują tę nieprawidłową odpowiedź immunologiczną. Ich działanie nie jest jednak natychmiastowe – poprawa może pojawić się w ciągu kilku tygodni, a pełniejszy efekt leczenia może być widoczny później.

Sterydy mogą być bardzo skuteczne, ale ich długotrwałe stosowanie wymaga monitorowania działań niepożądanych.

Jakie są skutki uboczne długotrwałego stosowania Encortonu?

Ryzyko zależy m.in. od dawki i czasu leczenia. Do najczęściej omawianych problemów należą:

• zwiększenie apetytu i przyrost masy ciała,
• zatrzymywanie wody w organizmie,
• nadciśnienie,
• podwyższenie poziomu glukozy,
• zaburzenia snu,
• zmiany nastroju,
• większa podatność na infekcje,
• ścieńczenie skóry i łatwiejsze powstawanie siniaków,
• osteopenia i osteoporoza,
• zaćma lub jaskra przy długotrwałym leczeniu,
• charakterystyczne zmiany wyglądu określane jako cechy zespołu Cushinga.

Nie każdy pacjent doświadczy wszystkich tych działań niepożądanych. Ich nasilenie może również zmniejszać się wraz ze zmniejszaniem dawki.

Zespół Cushinga a leczenie sterydami

Długotrwałe przyjmowanie glikokortykosteroidów może powodować tzw. jatrogenny zespół Cushinga. Nie oznacza to, że pacjent ma samoistną chorobę Cushinga – przyczyną jest przyjmowanie leków zawierających glikokortykosteroidy.

Mogą pojawić się m.in. zwiększenie masy ciała, odkładanie tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha i twarzy, charakterystyczne rozłożenie tkanki tłuszczowej, osłabienie mięśni, nadciśnienie czy zaburzenia gospodarki cukrowej.

Najważniejszym elementem postępowania jest – jeśli stan pacjenta na to pozwala – zmniejszenie ekspozycji na steryd pod kontrolą lekarza. Nie należy jednak robić tego gwałtownie.

Dlaczego nie wolno nagle odstawić sterydu?

To jedna z najważniejszych zasad leczenia.

Przy dłuższym stosowaniu glikokortykosteroidów organizm ogranicza własną produkcję kortyzolu. Nagłe odstawienie leku może więc doprowadzić zarówno do problemów związanych z niedoborem kortyzolu, jak i do nawrotu lub nasilenia objawów miastenii. Ryzyko niewydolności nadnerczy jest istotne już przy odpowiednio długiej terapii glikokortykosteroidami.

Dlatego dawkę zmniejsza się stopniowo, a tempo redukcji ustala indywidualnie.

Jeżeli podczas zmniejszania dawki pojawia się ponownie osłabienie mięśni, lekarz może zatrzymać redukcję, wrócić do poprzedniej dawki lub zmodyfikować leczenie immunosupresyjne.

Czy inne leki mogą pozwolić odstawić sterydy?

Tak. U części pacjentów stosuje się niesteroidowe leki immunosupresyjne, które pomagają kontrolować nieprawidłową odpowiedź układu odpornościowego.

W zależności od sytuacji klinicznej mogą być stosowane m.in. azatiopryna, mykofenolan mofetylu, cyklosporyna czy inne leki immunomodulujące. W odpowiednio dobranych przypadkach stosuje się również nowoczesne terapie biologiczne.

Ich zadaniem może być uzyskanie takiej kontroli miastenii, która pozwoli na stopniowe zmniejszenie dawki kortykosteroidu. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent będzie mógł całkowicie odstawić steryd.

Osteoporoza po sterydach – jak chronić kości?

Osteoporoza jest jednym z ważniejszych powikłań długotrwałego leczenia glikokortykosteroidami. Utrata masy kostnej może rozpocząć się już w pierwszych miesiącach terapii, dlatego ryzyko złamań powinno być oceniane odpowiednio wcześnie.

W zależności od indywidualnego ryzyka lekarz może zalecić:

• badanie densytometryczne DXA,
• odpowiednią podaż wapnia i witaminy D,
• aktywność fizyczną dostosowaną do możliwości pacjenta,
• działania zmniejszające ryzyko upadków,
• a u osób z większym ryzykiem złamań – leczenie farmakologiczne osteoporozy.

Nie należy jednak samodzielnie rozpoczynać dużych dawek wapnia lub witaminy D – ich ilość powinna uwzględniać dietę, wyniki badań i indywidualne potrzeby.

Czy można schudnąć po zmniejszeniu dawki sterydu?

U części osób zmniejszenie dawki kortykosteroidu wiąże się ze stopniowym zmniejszeniem apetytu, zatrzymywania wody i innych zmian metabolicznych związanych z leczeniem. Nie oznacza to jednak, że masa ciała automatycznie wróci do wcześniejszego poziomu.

Pomocne mogą być regularne, umiarkowane posiłki, odpowiednia ilość białka, ograniczenie nadmiaru soli i cukrów oraz aktywność fizyczna dostosowana do możliwości osoby z miastenią.

Jak wygląda bezpieczne odstawianie sterydów?

Nie istnieje jeden schemat odpowiedni dla każdego pacjenta.

Lekarz bierze pod uwagę przede wszystkim:

• nasilenie objawów miastenii,
• czas stosowania sterydu,
• aktualną dawkę,
• wcześniejsze nawroty przy redukcji dawki,
• obecność innych leków immunosupresyjnych,
• działania niepożądane,
• ogólny stan zdrowia.

Redukcja może być bardzo stopniowa. Im niższa dawka, tym często ostrożniej przeprowadza się kolejne etapy zmniejszania leczenia. Jeżeli objawy miastenii powracają, plan może zostać zmieniony.

Kiedy skontaktować się z neurologiem?

Podczas redukcji sterydu warto zwrócić szczególną uwagę na ponowne pojawienie się lub nasilenie:

• opadania powiek i podwójnego widzenia,
• trudności w mówieniu,
• problemów z żuciem lub połykaniem,
• osłabienia szyi,
• osłabienia rąk lub nóg,
• duszności.

Szczególnie niepokojące są narastające problemy z połykaniem lub oddychaniem – mogą wskazywać na poważne zaostrzenie miastenii i wymagają pilnej oceny medycznej.

Odstawienie sterydów w miastenii – najważniejsze informacje

Sterydy pozostają skutecznym elementem leczenia miastenii, ale ich długotrwałe stosowanie może powodować istotne działania niepożądane. Dlatego lekarz może dążyć do stosowania najmniejszej skutecznej dawki, a u części pacjentów – do stopniowego odstawienia leku.

Najważniejsze jest, aby nigdy nie odstawiać Encortonu ani innego kortykosteroidu nagle. Jeśli działania niepożądane są uciążliwe, warto omówić z neurologiem możliwość modyfikacji leczenia, w tym zastosowania lub optymalizacji terapii oszczędzającej sterydy.