Marsz alergiczny – Czy AZS u dziecka to wstęp do astmy?

Atopowe zapalenie skóry (AZS) u dziecka bywa pierwszym objawem tzw. marszu alergicznego. Termin ten opisuje tendencję do pojawiania się w kolejnych latach różnych chorób atopowych, takich jak AZS, alergiczny nieżyt nosa czy astma.

Nie oznacza to jednak, że każde dziecko z AZS zachoruje na astmę. Marsz alergiczny jest pewnym wzorcem obserwowanym w populacji, a jego przebieg może być bardzo różny.

Czym jest marsz alergiczny?

Marsz alergiczny to określenie opisujące pojawianie się różnych chorób atopowych w określonej kolejności, najczęściej rozpoczynającej się w dzieciństwie.

Typowy schemat może wyglądać następująco:

AZS → alergia pokarmowa u części dzieci → alergiczny nieżyt nosa → astma

Nie jest to jednak sztywna kolejność. Niektóre dzieci mają tylko AZS, u innych pojawia się również alergiczny nieżyt nosa lub astma, a poszczególne choroby mogą występować w innej kolejności.

Dlaczego AZS może być związane z astmą?

AZS i astma nie są tą samą chorobą, ale mogą mieć wspólne podłoże immunologiczne i genetyczne.

W atopowym zapaleniu skóry występuje zaburzenie bariery naskórkowej oraz nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna. Skóra łatwiej traci wodę i jest bardziej podatna na działanie czynników zewnętrznych. U części dzieci rozwija się również skłonność do reakcji alergicznych dotyczących innych narządów.

Dlatego dziecko z AZS może mieć większe ryzyko wystąpienia w późniejszym okresie życia innych chorób atopowych, w tym astmy i alergicznego nieżytu nosa.

Czy każde dziecko z AZS zachoruje na astmę?

Nie.

To jedna z najważniejszych informacji dla rodziców. Rozpoznanie AZS nie oznacza, że dziecko w przyszłości będzie miało astmę.

Ryzyko wystąpienia kolejnych chorób atopowych zależy m.in. od nasilenia AZS, predyspozycji rodzinnych i indywidualnej reakcji układu odpornościowego. Znaczenie mogą mieć również współistniejące alergie.

Dlatego nie należy traktować marszu alergicznego jak nieuchronnego scenariusza, który czeka każde dziecko z atopowym zapaleniem skóry.

Jak rozpoznać, że mogą pojawiać się kolejne objawy alergii?

Rodzice dziecka z AZS powinni zwracać uwagę nie tylko na stan skóry. Warto skonsultować się z lekarzem, jeżeli pojawiają się:

• nawracające napady kaszlu, szczególnie w nocy,
• świszczący oddech,
• duszność lub uczucie ucisku w klatce piersiowej,
• kaszel lub duszność podczas wysiłku,
• przewlekły katar, kichanie i swędzenie nosa,
• wodnista wydzielina z nosa pojawiająca się sezonowo,
• łzawienie i swędzenie oczu,
• wyraźne pogorszenie objawów w określonych porach roku lub po kontakcie z konkretnymi alergenami.

Takie objawy nie oznaczają automatycznie astmy czy alergii, ale wymagają odpowiedniej oceny.

Czy dobrze leczone AZS może zatrzymać marsz alergiczny?

To bardziej skomplikowane, niż mogłoby się wydawać.

Prawidłowe leczenie AZS jest bardzo ważne, ponieważ pozwala ograniczyć stan zapalny, świąd, uszkodzenie skóry i częstotliwość zaostrzeń. Podstawą pozostaje regularne stosowanie emolientów oraz odpowiednie leczenie przeciwzapalne podczas zaostrzeń.

Nie można jednak powiedzieć, że samo leczenie skóry na pewno zapobiega astmie lub alergicznemu nieżytowi nosa. Związek między kontrolowaniem AZS a zapobieganiem kolejnym chorobom atopowym jest przedmiotem badań i nie powinno się obiecywać rodzicom, że intensywne leczenie skóry całkowicie zatrzyma marsz alergiczny.

Najważniejszym celem leczenia jest więc przede wszystkim dobra kontrola AZS i poprawa jakości życia dziecka.

Czy każde dziecko z AZS powinno mieć testy alergiczne?

Nie.

Samo rozpoznanie łagodnego AZS nie jest wskazaniem do wykonywania szerokich paneli alergicznych. Wyniki testów mogą wykazywać uczulenie (sensytyzację), które nie zawsze oznacza, że dana substancja rzeczywiście powoduje objawy.

Diagnostykę alergologiczną lekarz może rozważyć m.in. wtedy, gdy występują objawy sugerujące alergię pokarmową lub wziewną, a także gdy AZS jest umiarkowane lub ciężkie i trudne do opanowania mimo prawidłowego leczenia.

Podobnie nie należy profilaktycznie eliminować z diety mleka, jaj, glutenu czy innych produktów tylko dlatego, że dziecko ma AZS. Niepotrzebne diety eliminacyjne mogą prowadzić do niedoborów i nie rozwiązują problemu, jeśli nie istnieje rzeczywista alergia pokarmowa.

AZS, alergia i astma – co warto zapamiętać?

AZS może być pierwszym etapem marszu alergicznego, ale nie przesądza o jego dalszym przebiegu.

U części dzieci w kolejnych latach pojawiają się alergiczny nieżyt nosa, astma lub alergie pokarmowe, jednak wiele dzieci z AZS nie rozwija wszystkich tych chorób.

Dlatego zamiast obawiać się, że AZS „na pewno przejdzie w astmę”, warto:

• prawidłowo leczyć stan zapalny skóry,
• codziennie dbać o barierę naskórkową,
• obserwować nowe objawy ze strony nosa i układu oddechowego,
• nie stosować przypadkowych diet eliminacyjnych,
• konsultować nawracający kaszel, świsty lub duszność z lekarzem.

AZS nie jest wyrokiem i nie oznacza, że dziecko zachoruje na astmę. Jest natomiast sygnałem, że warto zwracać uwagę na zdrowie całego układu atopowego – nie tylko na skórę.