AZS u niemowląt – Jak rozpoznać i chronić maleńką skórę

Czerwone, szorstkie policzki u niemowlęcia często budzą niepokój rodziców. Czy to atopowe zapalenie skóry, trądzik niemowlęcy, a może ciemieniucha? U najmłodszych dzieci różne problemy dermatologiczne mogą wyglądać podobnie, dlatego samo zaczerwienienie nie wystarcza do postawienia diagnozy.

Atopowe zapalenie skóry (AZS) często rozpoczyna się już w pierwszym roku życia. Charakterystyczne są suchość, szorstkość i świąd skóry, a u niemowląt zmiany bardzo często pojawiają się na twarzy. Odpowiednia pielęgnacja i właściwe leczenie pozwalają zwykle dobrze kontrolować objawy.

Jak wygląda AZS u niemowlęcia?

U niemowląt AZS często zajmuje policzki, czoło i skórę głowy, a także tułów i powierzchnie wyprostne kończyn. Skóra może być:

• zaczerwieniona,
• sucha i szorstka,
• pokryta drobnymi grudkami,
• podrażniona,
• swędząca,
• w bardziej nasilonych przypadkach – sącząca lub pokryta strupkami.

U dzieci o ciemniejszej karnacji stan zapalny może być mniej czerwony i przyjmować odcienie brązowe, fioletowe lub szare, dlatego warto zwracać uwagę również na suchość, szorstkość i zmianę faktury skóry.

Jednym z najważniejszych objawów jest świąd. Niemowlę nie powie, że swędzi je skóra, ale może być bardziej niespokojne, pocierać twarz o materac lub ubranie albo próbować drapać zmienione miejsca.

Czerwone policzki – czy to zawsze AZS?

Nie.

U niemowlęcia zaczerwienienie policzków może mieć wiele przyczyn. AZS jest jedną z nich, ale pod uwagę należy brać również podrażnienie skóry, kontakt z substancjami drażniącymi, śliną, kosmetykami czy detergentami.

Dlatego ważne jest spojrzenie na cały obraz zmian, a nie tylko ich kolor.

Jeżeli policzki są przede wszystkim suche, szorstkie i swędzące, a podobne zmiany pojawiają się również w innych miejscach, AZS staje się bardziej prawdopodobne.

AZS czy trądzik niemowlęcy?

To częste źródło wątpliwości rodziców.

Trądzik niemowlęcy może pojawić się już w pierwszych tygodniach życia. Typowe są drobne krostki, grudki, a czasami zaskórniki, przede wszystkim na twarzy. W przypadku trądziku skóra nie musi być wyraźnie sucha ani swędząca.

W AZS natomiast charakterystyczna jest suchość, szorstkość i świąd.

Trądziku niemowlęcego nie należy leczyć na własną rękę preparatami przeznaczonymi dla dorosłych. Skóra niemowlęcia jest bardzo wrażliwa, dlatego przed zastosowaniem leku przeciwtrądzikowego konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Ciemieniucha czy AZS?

Ciemieniucha, czyli łojotokowe zapalenie skóry niemowląt, również może przypominać AZS.

Najczęściej pojawia się na owłosionej skórze głowy i ma postać żółtawych, tłustawych łusek. Może również obejmować brwi, okolice nosa czy za uszami.

AZS częściej powoduje natomiast suchą, swędzącą i zaczerwienioną skórę.

Co ważne, te choroby mogą wyglądać podobnie, a czasami nawet współistnieć. W przypadku wątpliwości diagnozę powinien ustalić pediatra lub dermatolog.

Jakie emolienty wybrać dla niemowlęcia?

Jeżeli dziecko ma AZS, regularne nawilżanie i natłuszczanie skóry jest podstawą pielęgnacji.

Najlepiej wybierać preparaty:

• przeznaczone dla niemowląt i skóry atopowej,
• bez substancji zapachowych,
• bez zbędnych barwników,
• o możliwie prostym składzie,
• w formie kremu lub maści, jeśli skóra jest bardzo sucha.

Nie ma jednego emolientu idealnego dla każdego dziecka. Jeżeli konkretny preparat powoduje pieczenie lub podrażnienie, należy go odstawić i wybrać inny.

W przypadku AZS często lepiej sprawdzają się gęste kremy i maści niż lekkie balsamy czy emulsje, szczególnie przy bardzo suchej skórze.

Jak prawidłowo kąpać niemowlę z AZS?

Kąpiel nie musi być przeciwwskazana. Ważne jest jednak, aby nie dodatkowo wysuszać skóry.

Warto:

• używać letniej, a nie gorącej wody,
• unikać intensywnego pocierania skóry,
• stosować delikatne, bezzapachowe preparaty myjące tylko tam, gdzie są potrzebne,
• po kąpieli delikatnie osuszyć skórę, przykładając ręcznik zamiast mocno jej pocierać,
• następnie zastosować emolient.

U dzieci z AZS nie zaleca się dodawania do kąpieli specjalnych dodatków emoliencyjnych jako podstawowej metody leczenia. Znacznie ważniejsze jest regularne stosowanie preparatu pozostającego na skórze.

Jak często stosować emolient?

Przy AZS emolient powinien być stosowany regularnie, a nie tylko wtedy, gdy skóra wygląda na bardzo suchą.

U wielu dzieci korzystne jest smarowanie skóry co najmniej dwa razy dziennie oraz dodatkowo wtedy, gdy staje się sucha. Szczególnie dobrym momentem jest czas bezpośrednio po kąpieli.

Emolient można nakładać również na skórę zdrową, ponieważ jego zadaniem jest wspieranie bariery naskórkowej na większym obszarze, a nie tylko leczenie pojedynczych zmian.

A co ze sterydami?

Rodzice często obawiają się stosowania kortykosteroidów u niemowląt. Tymczasem miejscowe kortykosteroidy są jednym ze standardowych sposobów leczenia zaostrzeń AZS i mogą być bezpiecznie stosowane, jeżeli lekarz dobierze odpowiedni preparat, jego siłę, częstotliwość i czas leczenia.

W przypadku niemowląt szczególnie ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarza, ponieważ ich skóra jest cieńsza, a stosunek powierzchni skóry do masy ciała większy niż u dorosłych.

Nie należy więc ani stosować sterydów samodzielnie, ani rezygnować z nich wyłącznie z obawy przed nazwą leku.

Kiedy z niemowlęciem do dermatologa?

Konsultacja jest szczególnie wskazana, gdy:

• zmiany szybko się nasilają,
• dziecko intensywnie się drapie lub jest wyraźnie niespokojne,
• skóra pęka lub sączy się,
• pojawiają się liczne krosty albo strupy,
• zmiany obejmują dużą powierzchnię ciała,
• objawy utrzymują się mimo prawidłowej pielęgnacji,
• rodzic nie jest pewien, czy zmiany są objawem AZS.

Szybszej oceny lekarskiej wymagają zmiany, którym towarzyszą gorączka, wyraźny ból, szybko narastające zaczerwienienie, obrzęk lub gwałtowne pogorszenie stanu skóry, ponieważ mogą wskazywać na zakażenie.

Czy można zapobiec AZS?

Nie istnieje sposób, który gwarantuje, że dziecko nie rozwinie AZS. Znaczenie mają między innymi predyspozycje genetyczne i funkcjonowanie bariery skórnej.

Współczesne zalecenia wskazują jednak, że regularna pielęgnacja skóry za pomocą odpowiednich emolientów może mieć znaczenie w zmniejszaniu ryzyka AZS u części dzieci, choć nie jest to gwarantowana metoda zapobiegania chorobie.

Nie ma natomiast podstaw, aby profilaktycznie stosować restrykcyjne diety, suplementy czy inne nietypowe metody wyłącznie w celu zapobiegania AZS.

AZS u niemowlęcia – najważniejsze zasady

Skóra niemowlęcia z AZS wymaga przede wszystkim regularnej, delikatnej pielęgnacji i odpowiedniego leczenia stanu zapalnego.

Najważniejsze jest:

• stosowanie bezzapachowych emolientów,
• regularne nawilżanie skóry,
• unikanie gorącej wody i intensywnego pocierania,
• ograniczenie kontaktu z substancjami drażniącymi,
• obserwowanie świądu i zachowania dziecka,
• stosowanie leków wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza.

Czerwone policzki u niemowlęcia nie zawsze oznaczają AZS. Jeżeli jednak skóra jest jednocześnie sucha, szorstka i swędząca albo zmiany nawracają, warto skonsultować dziecko z pediatrą lub dermatologiem. Im wcześniej zostanie ustalone właściwe rozpoznanie, tym łatwiej dobrać odpowiednią pielęgnację i leczenie.