Jak dobrać idealny emolient w AZS? Składniki, które naprawdę leczą

Emolienty są podstawą pielęgnacji skóry z atopowym zapaleniem skóry (AZS), ale nie każdy balsam, krem czy mleczko działa w taki sam sposób. Różnią się między innymi zawartością lipidów, substancji okluzyjnych i humektantów, a także konsystencją i tolerancją przez skórę.

W przypadku AZS nie chodzi jednak o znalezienie jednego „najlepszego” kosmetyku. Najlepszy emolient to taki, który odpowiednio chroni barierę skóry, nie powoduje podrażnienia i może być regularnie stosowany. Warto więc wiedzieć, czego szukać w składzie i kiedy lepiej wybrać krem, a kiedy bardziej tłustą maść.

Czym właściwie jest emolient?

Emolient to preparat stosowany do nawilżania, natłuszczania i ochrony skóry. Jego zadaniem jest ograniczenie utraty wody przez naskórek i wsparcie uszkodzonej bariery skórnej.

W AZS bariera naskórkowa jest zaburzona, dlatego skóra łatwiej traci wodę, staje się sucha i bardziej podatna na działanie czynników drażniących. Regularne stosowanie emolientów pomaga utrzymywać ją w lepszym stanie.

Emolienty nie są jednak lekami przeciwzapalnymi. Nie zastępują leczenia zaostrzenia AZS, jeśli lekarz zalecił miejscowy kortykosteroid, inhibitor kalcyneuryny lub inne leczenie przeciwzapalne.

Krem, balsam czy maść – co wybrać?

Konsystencja ma znaczenie, ponieważ różne preparaty sprawdzają się w różnych sytuacjach.

Preparaty bardziej tłuste, szczególnie maści zawierające substancje okluzyjne, zwykle lepiej ograniczają utratę wody niż lekkie lotiony. Z drugiej strony mogą być mniej komfortowe w ciągu dnia.

Dlatego komfort stosowania również jest elementem skuteczności. Jeśli preparat jest tak tłusty, że pacjent nie chce go używać, trudno oczekiwać regularnej pielęgnacji.

Ceramidy – dlaczego są ważne?

Ceramidy są naturalnymi lipidami występującymi w warstwie rogowej naskórka. Wraz z cholesterolem i wolnymi kwasami tłuszczowymi pomagają tworzyć prawidłową strukturę bariery skórnej.

W skórze z AZS obserwuje się zaburzenia bariery naskórkowej i zmiany w składzie lipidów. Dlatego ceramidy są często wykorzystywane w preparatach określanych jako kosmetyki odbudowujące barierę skórną.

Nie oznacza to jednak, że każdy emolient musi zawierać ceramidy. Preparat oparty na innych składnikach okluzyjnych i nawilżających również może bardzo dobrze sprawdzać się u konkretnej osoby.

Ceramidy są wartościowym składnikiem, ale nie są magicznym składnikiem, który sam decyduje o skuteczności produktu.

Wazelina – prosty składnik o dużym znaczeniu

Wazelina (petrolatum) jest jednym z najbardziej znanych składników okluzyjnych.

Tworzy na powierzchni skóry warstwę ograniczającą utratę wody. Dzięki temu może być szczególnie przydatna przy bardzo suchej, pękającej lub podrażnionej skórze.

Jej zaletą jest również prosty skład i stosunkowo niewielkie ryzyko podrażnienia. Minusem może być natomiast tłusta, ciężka konsystencja.

Nie należy więc odrzucać preparatu tylko dlatego, że nie ma długiej listy składników. Prosta formuła oparta na substancjach okluzyjnych może być bardzo skuteczna.

Mocznik w AZS – kiedy warto go stosować?

Mocznik jest substancją wiążącą wodę w warstwie rogowej naskórka. W odpowiednich stężeniach pomaga zwiększać nawilżenie i zmniejszać szorstkość skóry.

W przypadku skóry atopowej trzeba jednak zwrócić uwagę na stężenie mocznika i aktualny stan skóry.

Przy bardzo suchej, ale nieuszkodzonej skórze mocznik może być wartościowym składnikiem emolientu. Natomiast na świeże pęknięcia, nadżerki czy mocno podrażnioną skórę może powodować pieczenie.

Dlatego wyższe stężenie mocznika nie oznacza automatycznie lepszego preparatu dla osoby z AZS.

W przypadku niemowląt i małych dzieci wybór preparatu z mocznikiem również powinien uwzględniać wiek oraz stan skóry.

A co z gliceryną i innymi humektantami?

Humektanty to substancje pomagające wiązać wodę w warstwie rogowej naskórka. Należy do nich między innymi gliceryna.

W dobrze zaprojektowanym emoliencie humektanty mogą współpracować ze składnikami okluzyjnymi. Jedne pomagają zwiększać zawartość wody w warstwie rogowej, drugie ograniczają jej utratę.

Dlatego zamiast szukać jednego „najlepszego” składnika, warto patrzeć na całą formułę preparatu.

Na jakie składniki warto zwrócić uwagę?

Przy wyborze emolientu można zwrócić uwagę między innymi na:

Ceramidy
Wspierają funkcjonowanie bariery lipidowej naskórka.

Wazelinę i inne substancje okluzyjne
Ograniczają przeznaskórkową utratę wody i pomagają zatrzymać wilgoć w skórze.

Glicerynę
Jest humektantem, czyli pomaga wiązać wodę w warstwie rogowej.

Mocznik
W odpowiednim stężeniu nawilża i wygładza suchą, szorstką skórę, ale na uszkodzonej skórze może szczypać.

Dimetikon
Tworzy ochronną warstwę na powierzchni skóry i może ograniczać działanie czynników drażniących.

Nie trzeba jednak szukać produktu zawierającego wszystkie te składniki jednocześnie.

Czego lepiej unikać przy AZS?

Wrażliwa skóra z AZS może reagować na składniki, które u większości osób nie powodują problemów.

Szczególną ostrożność warto zachować wobec:

• kompozycji zapachowych,
• olejków eterycznych,
• silnie perfumowanych produktów,
• niepotrzebnych barwników,
• składników, które wcześniej powodowały podrażnienie.

Warto zwrócić uwagę na różnicę między określeniami „fragrance-free” i „bezzapachowy”. Produkt określany jako „unscented” może zawierać składniki maskujące zapach, dlatego przy AZS bezpieczniejszym wyborem jest produkt rzeczywiście pozbawiony substancji zapachowych.

Czy drogi emolient jest lepszy?

Nie.

Cena produktu nie mówi, jak dobrze będzie działał na konkretną skórę. Drogi preparat z rozbudowanym składem nie musi być skuteczniejszy od prostego kremu czy maści.

W AZS ogromne znaczenie ma regularność stosowania. Jeżeli jeden preparat dobrze tolerujesz, łatwo się rozprowadza i nie powoduje pieczenia, może być lepszym wyborem niż produkt teoretycznie bardziej zaawansowany, którego nie chcesz używać.

Jak prawidłowo stosować emolient?

Nawet najlepszy produkt nie zadziała optymalnie, jeśli będzie stosowany sporadycznie.

Warto:

• nakładać emolient regularnie, nie tylko podczas zaostrzenia,
• stosować go po kąpieli, gdy skóra jest jeszcze lekko wilgotna,
• ponawiać aplikację, gdy skóra ponownie staje się sucha,
• smarować odpowiednio dużą powierzchnię skóry,
• stosować preparat również w okresach poprawy.

W przypadku dzieci z AZS zaleca się szczególnie regularną pielęgnację całej skóry, a nie wyłącznie pojedynczych czerwonych plam.

Co zrobić, jeśli emolient szczypie?

Nie należy automatycznie zakładać, że pieczenie oznacza, że preparat „działa”.

Niektóre składniki mogą powodować przejściowe szczypanie, szczególnie na bardzo uszkodzonej skórze. Jeżeli jednak pieczenie jest silne, utrzymuje się lub za każdym razem pojawia się wyraźne pogorszenie skóry, preparat może być po prostu źle tolerowany.

W takiej sytuacji warto go odstawić i skonsultować wybór innego produktu z dermatologiem lub farmaceutą.

Jeżeli skóra reaguje podrażnieniem na wiele różnych preparatów, warto również rozważyć alergię kontaktową.

Emolient nie zastąpi leczenia AZS

To bardzo ważne.

Emolienty wspierają barierę naskórkową i są podstawą codziennej pielęgnacji, ale nie wyciszają w takim stopniu stanu zapalnego jak leki przeciwzapalne.

Jeżeli skóra jest intensywnie czerwona, swędząca, sącząca lub zmiany szybko się nasilają, sama zmiana kremu może nie wystarczyć.

W zależności od nasilenia choroby dermatolog może zalecić między innymi miejscowe kortykosteroidy, inhibitory kalcyneuryny lub inne terapie. Emolient pozostaje wtedy elementem codziennej pielęgnacji, a nie zamiennikiem leczenia.

Jak wybrać emolient dla dziecka?

W przypadku niemowląt i małych dzieci szczególnie ważna jest prosta, dobrze tolerowana formuła.

Dobrym punktem wyjścia jest krem lub maść:

• bez substancji zapachowych,
• przeznaczona do skóry wrażliwej,
• o stosunkowo prostym składzie,
• odpowiednia do wieku dziecka.

Jeżeli dziecko dobrze toleruje dany preparat, nie ma potrzeby zmieniania go tylko dlatego, że pojawił się „nowszy” produkt.

Idealny emolient? To ten, którego skóra potrzebuje

Nie istnieje jeden emolient, który będzie najlepszy dla każdego pacjenta z AZS.

Przy bardzo suchej skórze lepiej może sprawdzić się tłusta maść z wazeliną. Przy codziennej pielęgnacji wygodniejszy może być krem zawierający ceramidy i humektanty. Na szorstką, nieuszkodzoną skórę przydatny może być preparat z odpowiednim stężeniem mocznika.

Najważniejsze jest połączenie właściwego składu, dobrej tolerancji i regularnego stosowania.

Przy AZS nie trzeba szukać najdroższego ani najbardziej „zaawansowanego” kosmetyku. Trzeba znaleźć preparat, który skutecznie chroni barierę skóry i który można stosować konsekwentnie każdego dnia.