Rzut SM – Objawy i zaostrzenie stwardnienia rozsianego

Stwardnienie rozsiane (SM) może przebiegać z okresami względnej stabilizacji oraz epizodami pojawiania się nowych objawów lub wyraźnego nasilenia tych, które występowały wcześniej. Taki epizod może oznaczać rzut stwardnienia rozsianego, ale nie każde pogorszenie samopoczucia u osoby z SM jest rzeczywistym rzutem choroby.

Rozróżnienie rzutu od tzw. pseudo-rzutu ma duże znaczenie, ponieważ przejściowe nasilenie objawów może być związane m.in. z infekcją, gorączką, przegrzaniem czy dużym zmęczeniem. W przypadku podejrzenia rzutu warto skontaktować się z neurologiem lub zespołem prowadzącym leczenie SM.

Czym jest rzut SM?

Rzut SM to pojawienie się nowych objawów neurologicznych lub wyraźne nasilenie objawów już występujących, które wynika z aktywności choroby w ośrodkowym układzie nerwowym.

Aby można było mówić o rzucie, objawy powinny utrzymywać się przez co najmniej 24 godziny i nie powinny być lepiej wyjaśnione przez inną przyczynę, np. infekcję lub podwyższoną temperaturę ciała. Przy ocenie bierze się również pod uwagę, czy od początku poprzedniego rzutu minęło co najmniej 30 dni.

Rzut nie zawsze wygląda tak samo. Jego objawy zależą od tego, która część mózgu lub rdzenia kręgowego została objęta aktywnym procesem zapalnym.

Jakie są objawy rzutu SM?

Objawy rzutu mogą być bardzo różnorodne. Wśród najczęściej obserwowanych znajdują się:

• zaburzenia widzenia, w tym objawy zapalenia nerwu wzrokowego,
• drętwienie i mrowienie kończyn,
• zaburzenia czucia,
• osłabienie siły mięśni,
• problemy z chodzeniem,
• zaburzenia równowagi i koordynacji,
• zawroty głowy,
• nasilona spastyczność,
• problemy z pamięcią i koncentracją,
• zaburzenia funkcji pęcherza,
• nasilone zmęczenie,
• ból o charakterze neuropatycznym.

U jednej osoby rzut może objawiać się przede wszystkim zaburzeniami widzenia, u innej osłabieniem nogi czy zaburzeniami czucia. Nie ma jednego charakterystycznego objawu, który pozwalałby samodzielnie rozpoznać rzut SM.

Czy objawy rzutu pojawiają się nagle?

Nie zawsze. Objawy mogą rozwijać się stopniowo w ciągu kilku godzin lub dni, następnie osiągać największe nasilenie i przez pewien czas się utrzymywać. Później może rozpocząć się stopniowa poprawa.

Dlatego pojawienie się nowego objawu, który utrzymuje się dłużej niż dobę i nie ma oczywistej innej przyczyny, powinno być skonsultowane z lekarzem.

Rzut SM a pseudo-rzut – jaka jest różnica?

Jednym z najważniejszych problemów jest odróżnienie prawdziwego rzutu od pseudo-rzutu, czyli przejściowego nasilenia wcześniej występujących objawów.

Pseudo-rzut nie oznacza pojawienia się nowego ogniska zapalnego. Objawy mogą nasilić się w związku z czynnikami, które wpływają na funkcjonowanie wcześniej uszkodzonych struktur układu nerwowego.

Do czynników, które mogą przejściowo nasilać objawy SM, należą m.in.:

• infekcja,
• gorączka,
• przegrzanie organizmu,
• duży wysiłek,
• silne zmęczenie,
• stres,
• niektóre zmiany hormonalne.

Przykładowo osoba z SM może zauważyć, że podczas infekcji lub przegrzania ponownie pojawia się drętwienie nogi, które występowało podczas wcześniejszego rzutu. Jeżeli objawy ustępują po usunięciu czynnika wywołującego, może to wskazywać na pseudo-rzut, a nie nową aktywność choroby.

Jak odróżnić rzut SM od infekcji?

Infekcja jest jedną z najczęstszych przyczyn, które mogą naśladować rzut SM. Szczególne znaczenie mają infekcje układu moczowego oraz infekcje dróg oddechowych.

Jeżeli objawy SM nagle się nasilają, lekarz może więc najpierw sprawdzić, czy nie występuje infekcja. Jest to szczególnie istotne przed zastosowaniem leczenia steroidami.

Nie należy samodzielnie zakładać, że każde pogorszenie objawów oznacza rzut choroby. Ocena powinna uwzględniać czas trwania objawów, ich charakter oraz możliwe czynniki wywołujące.

Co zrobić, gdy podejrzewasz rzut SM?

Jeżeli u osoby ze stwardnieniem rozsianym pojawiają się nowe objawy neurologiczne lub dotychczasowe objawy wyraźnie się nasilają, warto skontaktować się z neurologiem lub zespołem prowadzącym leczenie SM.

Pomocne może być zapisanie:

• kiedy pojawiły się objawy,
• jakie dokładnie objawy wystąpiły,
• czy są całkowicie nowe, czy występowały już wcześniej,
• jak szybko się nasilają,
• jak długo się utrzymują,
• czy wystąpiła gorączka lub infekcja,
• czy wcześniej pojawiały się podobne dolegliwości.

Taki dzienniczek objawów może ułatwić lekarzowi ocenę sytuacji.

Czy każdy rzut SM wymaga leczenia?

Nie każdy rzut wymaga zastosowania steroidów. Decyzja zależy przede wszystkim od nasilenia objawów i ich wpływu na codzienne funkcjonowanie.

W przypadku łagodnych objawów lekarz może zdecydować o obserwacji i leczeniu objawowym. Jeżeli natomiast rzut znacząco wpływa na funkcjonowanie, np. powoduje poważne zaburzenia widzenia lub problemy z chodzeniem, może zostać rozważone leczenie dużymi dawkami kortykosteroidów.

Steroidy mają przede wszystkim przyspieszać ustępowanie objawów rzutu. Nie oznacza to jednak, że zapobiegają wszystkim przyszłym rzutom ani że zmieniają długoterminowy przebieg SM.

Przed zastosowaniem steroidów lekarz powinien również wykluczyć infekcję, ponieważ kortykosteroidy mogą wpływać na odpowiedź organizmu na zakażenie.

Jak długo trwa rzut SM?

Czas trwania rzutu może być różny. Objawy często utrzymują się przez kilka dni lub tygodni, a poprawa może następować stopniowo. W niektórych przypadkach powrót do wcześniejszego poziomu funkcjonowania może wymagać więcej czasu.

Ważne jest również to, że nie każdy objaw musi całkowicie zniknąć natychmiast po zakończeniu rzutu. Proces zdrowienia może przebiegać stopniowo.

Czy można zapobiegać rzutom SM?

Rzuty mogą pojawiać się bez wyraźnej przyczyny i nie zawsze można im zapobiec. Istotną rolę w długoterminowym leczeniu SM mogą jednak odgrywać terapie modyfikujące przebieg choroby (DMT), które mają na celu m.in. zmniejszenie liczby rzutów i ograniczenie narastania niepełnosprawności.

Ważne jest również regularne monitorowanie choroby oraz zgłaszanie lekarzowi nowych lub wyraźnie nasilających się objawów.

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem?

Każde nowe lub wyraźnie nasilone objawy neurologiczne u osoby ze stwardnieniem rozsianym warto omówić z lekarzem, szczególnie jeśli utrzymują się ponad 24 godziny.

Szczególnej uwagi wymagają objawy, które znacząco ograniczają codzienne funkcjonowanie, np. poważne zaburzenia widzenia, znaczne osłabienie kończyn czy problemy z chodzeniem.

Nagłe, ciężkie objawy neurologiczne, takie jak gwałtowne zaburzenia mowy, jednostronne osłabienie lub utrata przytomności, wymagają pilnej pomocy medycznej, ponieważ nie należy automatycznie przypisywać ich SM.

Podsumowanie

Rzut SM to nowe objawy neurologiczne lub wyraźne nasilenie wcześniejszych objawów, które utrzymuje się co najmniej 24 godziny i nie wynika z infekcji, gorączki ani innych czynników.

Najważniejsze jest odróżnienie rzutu od pseudo-rzutu. Infekcja, przegrzanie, stres czy znaczne zmęczenie mogą czasowo nasilać wcześniejsze objawy SM bez oznaczania nowej aktywności zapalnej.

Jeżeli podejrzewasz rzut, nie próbuj samodzielnie oceniać jego przyczyny ani rozpoczynać leczenia. Skontaktuj się z neurologiem lub zespołem prowadzącym leczenie stwardnienia rozsianego, który oceni objawy i zdecyduje, czy potrzebne jest dodatkowe leczenie.

Pamiętaj: nowe lub nasilające się objawy neurologiczne nie zawsze oznaczają rzut SM, ale zawsze warto je odpowiednio ocenić.