Choroba Leśniowskiego-Crohna – objawy, diagnostyka i leczenie

Choroba Leśniowskiego-Crohna może przez długi czas dawać objawy, które łatwo przypisać innym problemom ze strony przewodu pokarmowego. Nawracające bóle brzucha, biegunki, osłabienie czy utrata masy ciała nie zawsze od razu wskazują na konkretną przyczynę. Zdarza się również, że dolegliwości pojawiają się okresowo i ustępują, przez co diagnostyka zostaje odłożona.

Tymczasem odpowiednio przeprowadzona diagnostyka pozwala określić, czy objawy są związane ze stanem zapalnym jelit i czy wymagają specjalistycznego leczenia.

W tym artykule wyjaśniamy, jakie objawy mogą wskazywać na chorobę Leśniowskiego-Crohna, jak wygląda jej diagnostyka, jakie metody leczenia są obecnie stosowane oraz jakie nowe możliwości terapii są rozwijane.

Czym jest choroba Leśniowskiego-Crohna?

Choroba Leśniowskiego-Crohna powoduje przewlekły stan zapalny przewodu pokarmowego. Najczęściej zajmuje końcowy odcinek jelita cienkiego i początkową część jelita grubego, ale zmiany mogą pojawić się w dowolnym miejscu przewodu pokarmowego.

Dokładna przyczyna choroby nie jest znana. Uważa się, że znaczenie mają między innymi nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego, predyspozycje genetyczne, środowisko oraz mikrobiom jelitowy.

Choroba może mieć różny przebieg. U niektórych osób objawy są stosunkowo łagodne i występują okresowo, podczas gdy u innych stan zapalny może prowadzić do zwężeń jelit, przetok, ropni lub innych powikłań.

Jakie są objawy choroby?

Objawy zależą między innymi od miejsca występowania zmian zapalnych oraz aktywności choroby.

Do najczęstszych należą:

• przewlekła lub nawracająca biegunka,
• bóle i skurcze brzucha,
• utrata masy ciała,
• brak apetytu,
• przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
• podwyższona temperatura ciała lub gorączka,
• nudności,
• niedokrwistość,
• krew lub śluz w stolcu.

Choroba może powodować również objawy niezwiązane bezpośrednio z przewodem pokarmowym. Mogą pojawić się między innymi bóle i obrzęki stawów, zmiany skórne, zaczerwienienie lub ból oczu czy niektóre choroby wątroby i dróg żółciowych.

Nie wszystkie wymienione objawy muszą występować jednocześnie. Ich nasilenie może się również zmieniać w czasie.

Kiedy warto skonsultować objawy z lekarzem?

Nie każda biegunka lub ból brzucha oznacza chorobę Leśniowskiego-Crohna. Wiele dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego ma znacznie częstsze i mniej poważne przyczyny.

Warto jednak skonsultować się z lekarzem, jeżeli objawy:

• utrzymują się przez dłuższy czas,
• regularnie powracają,
• stopniowo się nasilają,
• powodują niezamierzoną utratę masy ciała,
• towarzyszy im krew w stolcu,
• występują razem z przewlekłym zmęczeniem lub niedokrwistością,
• powodują wyraźne pogorszenie codziennego funkcjonowania.

Szczególnej uwagi wymagają również objawy występujące u osób, u których w rodzinie rozpoznano nieswoiste choroby zapalne jelit.

Jak rozpoznaje się chorobę Leśniowskiego-Crohna?

Rozpoznanie choroby Leśniowskiego-Crohna nie opiera się na jednym badaniu. Lekarz bierze pod uwagę objawy, historię choroby, badanie fizykalne oraz wyniki badań laboratoryjnych, endoskopowych i obrazowych.

W diagnostyce mogą być wykorzystywane między innymi:

• morfologia krwi,
• CRP i inne wskaźniki stanu zapalnego,
• oznaczenie poziomu żelaza, ferrytyny, witaminy B12 i kwasu foliowego,
• badania kału,
• kalprotektyna w kale,
• kolonoskopia z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego,
• gastroskopia, jeśli istnieją wskazania,
• rezonans magnetyczny jelit,
• tomografia komputerowa,
• kapsułka endoskopowa w wybranych przypadkach.

Badania pozwalają nie tylko potwierdzić lub wykluczyć chorobę, ale również określić, gdzie znajduje się stan zapalny i jak bardzo jest nasilony. Ważnym elementem diagnostyki jest także wykluczenie innych przyczyn podobnych objawów, w tym infekcji, zespołu jelita drażliwego czy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Jak wygląda leczenie?

Sposób leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna zależy od jej przebiegu, nasilenia objawów, miejsca występowania zmian oraz wcześniejszej odpowiedzi na leczenie. Nie ma jednej terapii odpowiedniej dla wszystkich pacjentów.

Głównym celem leczenia jest wyciszenie stanu zapalnego, złagodzenie objawów oraz osiągnięcie i utrzymanie remisji. Ważne jest również zapobieganie uszkodzeniom jelit i powikłaniom choroby.

W zależności od sytuacji lekarz może zastosować różne rodzaje leczenia.

Leki stosowane podczas zaostrzeń

W okresie zaostrzenia choroby stosuje się leki, których zadaniem jest możliwie szybkie ograniczenie stanu zapalnego i złagodzenie objawów.

W niektórych przypadkach wykorzystywane są kortykosteroidy. Mogą przynieść szybką poprawę, jednak ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych nie powinny być stosowane długotrwale. Po opanowaniu zaostrzenia lekarz może zmienić leczenie na terapię przeznaczoną do dłuższego utrzymywania remisji.

Leki pomagające utrzymać remisję

Po opanowaniu aktywnego stanu zapalnego ważne jest zapobieganie kolejnym zaostrzeniom. W tym celu stosuje się leczenie podtrzymujące, które pomaga utrzymać chorobę pod kontrolą przez dłuższy czas.

W zależności od przebiegu choroby mogą być stosowane między innymi leki wpływające na działanie układu odpornościowego, leki biologiczne oraz inne nowoczesne terapie o ukierunkowanym działaniu.

Leczenie biologiczne i nowoczesne terapie

U części pacjentów, szczególnie w umiarkowanej lub ciężkiej postaci choroby, stosuje się nowoczesne leki działające na konkretne mechanizmy odpowiedzialne za rozwój stanu zapalnego.

Terapie te mogą być stosowane między innymi wtedy, gdy wcześniejsze leczenie nie przyniosło wystarczającej poprawy lub gdy choroba ma bardziej aktywny przebieg.

Współczesne leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna daje lekarzom coraz więcej możliwości doboru terapii do indywidualnej sytuacji pacjenta.

Leczenie wspomagające

Leczenie choroby nie zawsze ogranicza się do leków przeciwzapalnych. W zależności od potrzeb może obejmować również uzupełnianie niedoborów żywieniowych, leczenie niedokrwistości, odpowiednie modyfikacje diety czy wsparcie dietetyczne.

Ważne jest również regularne monitorowanie stanu zdrowia, ponieważ nawet przy niewielkiej liczbie objawów stan zapalny może nadal być aktywny.

Dobór leczenia zawsze powinien być indywidualny i zależy między innymi od aktywności choroby, jej lokalizacji, występujących powikłań oraz wcześniejszego leczenia.

Nowoczesne leki o ukierunkowanym działaniu

Rozwój leczenia choroby Leśniowskiego-Crohna obejmuje również leki o małych cząsteczkach, które oddziałują na określone szlaki wewnątrz komórek.

Przykładem jest upadacytynib – jest to jedna z nowoczesnych terapii stosowanych w umiarkowanej i ciężkiej chorobie Leśniowskiego-Crohna, między innymi u pacjentów, u których wcześniejsze leczenie nie przyniosło odpowiedniej odpowiedzi.

Dobór odpowiedniego leczenia zależy od wielu czynników i zawsze powinien być ustalany indywidualnie przez lekarza.

Czy dieta ma znaczenie?

Sposób odżywiania może mieć znaczenie dla samopoczucia i stanu odżywienia osoby z chorobą Leśniowskiego-Crohna, jednak sama dieta nie zastępuje leczenia przeciwzapalnego.

Podczas zaostrzeń niektóre produkty mogą nasilać dolegliwości, ale nie istnieje jedna dieta odpowiednia dla wszystkich pacjentów. W zależności od przebiegu choroby lekarz lub dietetyk może zalecić określone modyfikacje sposobu odżywiania.

Choroba może również prowadzić do niedoborów składników odżywczych, dlatego w niektórych przypadkach konieczne jest monitorowanie między innymi poziomu żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego czy witaminy D.

Kiedy potrzebna jest operacja?

Leczenie chirurgiczne nie jest konieczne u każdego pacjenta. Może jednak okazać się potrzebne w przypadku poważnych powikłań lub niewystarczającej odpowiedzi na leczenie farmakologiczne.

Operacja może być rozważana między innymi w przypadku:

• zwężenia jelita powodującego zaburzenia pasażu,
• niedrożności jelit,
• przetok,
• ropni,
• perforacji przewodu pokarmowego,
• ciężkiego krwawienia,
• zmian, których nie można odpowiednio kontrolować za pomocą leków.

Warto pamiętać, że operacja nie oznacza całkowitego wyleczenia choroby. Jej celem jest przede wszystkim leczenie powikłań i poprawa stanu pacjenta. Choroba Leśniowskiego-Crohna może z czasem pojawić się ponownie w innym odcinku przewodu pokarmowego.

Nowe możliwości leczenia

Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna stale się rozwija. Oprócz terapii stosowanych obecnie prowadzone są badania nad kolejnymi lekami i metodami leczenia, które mają pozwolić skuteczniej kontrolować stan zapalny i osiągać długotrwałą remisję.

Jednym z elementów rozwoju nowych terapii są badania kliniczne. W ich ramach oceniane są między innymi leki działające na nowe mechanizmy odpowiedzialne za rozwój stanu zapalnego oraz połączenia różnych metod leczenia.

Badania kliniczne pozwalają sprawdzić skuteczność i bezpieczeństwo nowych terapii, zanim staną się one powszechnie dostępne. W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna prowadzone są obecnie badania nad kolejnymi sposobami leczenia, co daje nadzieję na poszerzanie możliwości terapeutycznych w przyszłości.

Udział w badaniu klinicznym jest dobrowolny i możliwy tylko wtedy, gdy pacjent spełnia określone kryteria kwalifikacji. Przed podjęciem decyzji otrzymuje szczegółowe informacje dotyczące celu badania, jego przebiegu oraz potencjalnych korzyści i zagrożeń.

Czy chorobę Leśniowskiego-Crohna można kontrolować?

Choroba Leśniowskiego-Crohna ma charakter przewlekły, ale odpowiednio dobrane leczenie może pozwolić na uzyskanie i utrzymanie remisji.

Ważne znaczenie ma regularna kontrola stanu zdrowia, stosowanie zaleconego leczenia oraz reagowanie na pojawienie się nowych lub nasilających się objawów.

U osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna konieczne może być również okresowe monitorowanie stanu zapalnego, wyników badań laboratoryjnych oraz stanu jelit. Zakres kontroli zależy od przebiegu choroby i zastosowanego leczenia.