WZJG i Crohn u dzieci – objawy, diagnostyka i leczenie

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna należą do nieswoistych chorób zapalnych jelit (NZJ), które mogą występować również u dzieci i młodzieży. Choroby te różnią się przebiegiem i lokalizacją zmian, ale w obu przypadkach dochodzi do przewlekłego stanu zapalnego przewodu pokarmowego.

U dzieci objawy nie zawsze są typowe. Oprócz bólu brzucha czy biegunki mogą pojawić się problemy z przybieraniem na wadze, zahamowanie wzrostu, opóźnienie dojrzewania, przewlekłe zmęczenie lub niedokrwistość. Wczesne rozpoznanie choroby ma szczególne znaczenie, ponieważ aktywny stan zapalny może wpływać nie tylko na układ pokarmowy, ale również na rozwój dziecka.

Czym są WZJG i choroba Leśniowskiego-Crohna?

WZJG i choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekłe choroby zapalne jelit. WZJG obejmuje jelito grube i zazwyczaj rozpoczyna się w odbytnicy, a następnie może zajmować kolejne odcinki jelita grubego.

Choroba Leśniowskiego-Crohna może natomiast występować w różnych częściach przewodu pokarmowego – od jamy ustnej aż po okolice odbytu. U dzieci stosunkowo często obserwuje się zajęcie jelita grubego, a zmiany mogą występować również w górnym odcinku przewodu pokarmowego.

Rozróżnienie obu chorób nie zawsze jest łatwe, szczególnie u najmłodszych pacjentów. U części dzieci obraz choroby nie pozwala jednoznacznie zaklasyfikować jej jako WZJG lub Crohna i stosuje się wówczas rozpoznanie niesklasyfikowanej choroby zapalnej jelit (IBD-U).

Jakie objawy mogą wskazywać na WZJG u dziecka?

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów WZJG jest biegunka z domieszką krwi. U dziecka mogą również występować:

• częste wypróżnienia,
• naglące parcie na stolec,
• bóle i skurcze brzucha,
• śluz w stolcu,
• krew w stolcu,
• osłabienie,
• przewlekłe zmęczenie,
• zmniejszenie apetytu,
• utrata masy ciała.

U części dzieci objawy mogą być początkowo łagodne i narastać stopniowo. Nie zawsze też wszystkie występują jednocześnie.

Krew w stolcu dziecka zawsze wymaga wyjaśnienia. Może mieć wiele przyczyn, ale w połączeniu z przewlekłą biegunką, bólami brzucha lub osłabieniem powinna skłonić do konsultacji lekarskiej.

Jakie objawy może powodować choroba Leśniowskiego-Crohna?

Objawy Crohna u dzieci są bardzo zróżnicowane i zależą między innymi od miejsca występowania zmian.

Do częstych objawów należą:

• nawracające bóle brzucha,
• przewlekła lub nawracająca biegunka,
• utrata masy ciała,
• zmniejszony apetyt,
• przewlekłe zmęczenie,
• gorączka,
• niedokrwistość,
• krew w stolcu,
• nudności lub wymioty.

U dzieci szczególnie ważne są jednak objawy związane z rozwojem. Zahamowanie przyrostu masy ciała lub wzrostu może być jednym z sygnałów przewlekłego procesu zapalnego.

Zahamowanie wzrostu – ważny sygnał u dziecka

U dorosłego pacjenta jednym z ważnych objawów choroby może być utrata masy ciała. U dziecka dodatkowym sygnałem ostrzegawczym jest zahamowanie prawidłowego wzrastania.

Przewlekły stan zapalny, zwiększone zapotrzebowanie organizmu na energię, niedobory składników odżywczych oraz zmniejszony apetyt mogą wpływać na rozwój dziecka.

W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna opóźnienie wzrastania może być szczególnie istotnym objawem. Nie powinno się go jednak automatycznie przypisywać chorobie jelit – tempo wzrostu może być zaburzone również z innych powodów.

Jeżeli dziecko przestaje prawidłowo przybierać na wadze lub rosnąć, warto przeanalizować jego siatki centylowe i ustalić przyczynę takiej zmiany.

Czy dziecko z WZJG lub Crohnem może mieć prawidłową wagę?

Tak.

Prawidłowa masa ciała nie wyklucza choroby zapalnej jelit. Dziecko może mieć prawidłowe BMI, a jednocześnie doświadczać niedoborów żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego lub innych składników odżywczych.

Dlatego podczas oceny dziecka z podejrzeniem NZJ bierze się pod uwagę nie tylko masę ciała, ale również tempo wzrostu, rozwój, sposób odżywiania oraz wyniki badań laboratoryjnych. U dzieci szczególne znaczenie ma zapewnienie prawidłowego wzrastania i dojrzewania.

Krew w stolcu u dziecka – kiedy wymaga diagnostyki?

Krew w stolcu może mieć wiele przyczyn. Może pojawić się między innymi w przebiegu infekcji przewodu pokarmowego, szczeliny odbytu czy innych chorób jelit.

Jeżeli jednak krwawienie nawraca lub towarzyszą mu:

• przewlekła biegunka,
• bóle brzucha,
• śluz w stolcu,
• utrata masy ciała,
• brak prawidłowego przyrostu masy ciała,
• zahamowanie wzrostu,
• gorączka,
• przewlekłe zmęczenie,

konieczne może być poszerzenie diagnostyki w kierunku nieswoistej choroby zapalnej jelit.

Jak diagnozuje się WZJG i Crohna u dzieci?

Rozpoznanie NZJ u dziecka wymaga kompleksowej oceny. Nie istnieje jedno badanie, które samo w sobie potwierdza WZJG lub chorobę Leśniowskiego-Crohna.

Diagnostyka może obejmować:

• dokładny wywiad lekarski,
• badanie fizykalne,
• ocenę masy ciała i wzrostu,
• morfologię krwi,
• oznaczenie markerów stanu zapalnego,
• ocenę gospodarki żelazowej,
• badanie kału,
• oznaczenie kalprotektyny w kale,
• endoskopię przewodu pokarmowego z pobraniem wycinków,
• badania obrazowe jelita cienkiego.

W diagnostyce podejrzenia IBD u dzieci szczególne znaczenie ma kompleksowa ocena przewodu pokarmowego. Aktualne podejście uwzględnia między innymi ileokolonoskopię, gastroskopię oraz badanie histopatologiczne pobranych wycinków. W zależności od sytuacji wykorzystywane są również badania obrazowe jelita cienkiego.

Jaką rolę ma kalprotektyna w kale?

Kalprotektyna jest markerem stanu zapalnego, który można oznaczyć w próbce kału. U dzieci może być pomocna w różnicowaniu chorób zapalnych jelit od części przyczyn dolegliwości, które nie są związane z aktywnym stanem zapalnym.

Podwyższony wynik nie oznacza jednak automatycznie WZJG ani Crohna. Kalprotektyna może zwiększać się również w innych sytuacjach, dlatego wynik zawsze powinien być interpretowany w połączeniu z objawami i pozostałymi badaniami.

Czy konieczna jest kolonoskopia?

W przypadku podejrzenia WZJG lub choroby Leśniowskiego-Crohna kolonoskopia z pobraniem wycinków jest jednym z ważnych elementów diagnostyki.

U dzieci diagnostyka często obejmuje ocenę nie tylko jelita grubego, ale również górnego odcinka przewodu pokarmowego. W zależności od objawów i wyników wcześniejszych badań lekarz może również zalecić ocenę jelita cienkiego.

Badanie endoskopowe pozwala ocenić wygląd błony śluzowej, określić zakres zmian oraz pobrać materiał do badania histopatologicznego.

Jak leczy się WZJG i Crohna u dzieci?

Leczenie zależy od rodzaju choroby, jej aktywności, lokalizacji zmian, wieku dziecka oraz obecności dodatkowych problemów, takich jak zaburzenia wzrostu czy niedożywienie.

W terapii mogą być wykorzystywane:

• leki przeciwzapalne,
• glikokortykosteroidy w określonych sytuacjach,
• leki immunomodulujące,
• leki biologiczne,
• żywienie dojelitowe,
• leczenie chirurgiczne w wybranych przypadkach.

U dzieci szczególnie ważne jest nie tylko uzyskanie kontroli nad objawami, ale również zahamowanie stanu zapalnego i zapewnienie prawidłowego wzrostu, rozwoju oraz odpowiedniego stanu odżywienia.

W chorobie Leśniowskiego-Crohna wyłączne żywienie dojelitowe może być wykorzystywane jako metoda indukcji remisji u wybranych dzieci. W przypadku WZJG sposób leczenia dobiera się odpowiednio do ciężkości choroby i odpowiedzi na terapię.

Dlaczego leczenie dzieci różni się od leczenia dorosłych?

U dziecka leczenie musi uwzględniać proces wzrastania i dojrzewania.

Celem nie jest wyłącznie zmniejszenie liczby wypróżnień czy bólu brzucha. Istotne jest również utrzymanie prawidłowego przyrostu masy ciała, wzrostu, rozwoju kości oraz dojrzewania.

Szczególne znaczenie ma ograniczanie długotrwałego stosowania glikokortykosteroidów, ponieważ mogą one wpływać między innymi na wzrost i mineralizację kości.

Czy WZJG i Crohn mogą wpływać na szkołę i codzienne życie?

Tak.

Częste wypróżnienia, bóle brzucha, zmęczenie i konieczność regularnych wizyt lekarskich mogą utrudniać dziecku uczestnictwo w zajęciach szkolnych i aktywności rówieśniczej.

Przewlekłe zmęczenie jest częstym i istotnym problemem u dzieci z IBD. Może utrzymywać się również w okresie remisji i mieć wiele przyczyn, między innymi aktywny stan zapalny, niedobory żelaza lub witaminy B12, zaburzenia snu czy obciążenie psychiczne związane z chorobą.

Odpowiednie leczenie i wsparcie dziecka mogą pomóc ograniczyć wpływ choroby na naukę, relacje z rówieśnikami i codzienne funkcjonowanie.

Kiedy warto skonsultować dziecko?

Warto zwrócić uwagę na objawy, które utrzymują się lub powtarzają, szczególnie jeśli występują jednocześnie.

Szczególnej uwagi wymagają:

• nawracająca krew w stolcu,
• przewlekła biegunka,
• częste bóle brzucha,
• utrata masy ciała,
• brak prawidłowego przyrostu masy ciała,
• zahamowanie wzrostu,
• przewlekłe zmęczenie,
• niedokrwistość,
• nawracające gorączki,
• zmniejszenie apetytu,
• objawy okołoodbytnicze, takie jak przewlekłe szczeliny, ropnie lub przetoki.

Pojedynczy objaw nie musi oznaczać nieswoistej choroby zapalnej jelit. Jeżeli jednak dolegliwości nawracają lub wpływają na rozwój dziecka, warto ustalić ich przyczynę.

Podsumowanie

WZJG i choroba Leśniowskiego-Crohna mogą występować również u dzieci, a ich objawy nie zawsze przypominają typowy obraz choroby u dorosłych. Oprócz bólu brzucha, biegunki czy krwi w stolcu ważnymi sygnałami mogą być nieprawidłowe przybieranie na wadze, zahamowanie wzrostu, niedokrwistość i przewlekłe zmęczenie.

Diagnostyka wymaga kompleksowej oceny i może obejmować badania krwi i kału, kalprotektynę, endoskopię z pobraniem wycinków oraz badania obrazowe. U dzieci szczególnie ważne jest dokładne rozróżnienie WZJG, choroby Leśniowskiego-Crohna oraz innych przyczyn podobnych objawów.

Wczesne rozpoznanie i odpowiednio dobrane leczenie mają znaczenie nie tylko dla kontroli objawów, ale również dla prawidłowego wzrostu, dojrzewania, stanu odżywienia i jakości życia dziecka. Jeżeli objawy ze strony przewodu pokarmowego nawracają lub pojawiają się nieprawidłowości w rozwoju, ich przyczyna powinna zostać odpowiednio oceniona.