Stres a WZJG i choroba Crohna – jak emocje nasilają rzuty?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) oraz choroba Leśniowskiego-Crohna należą do nieswoistych chorób zapalnych jelit (IBD). Są to choroby przewlekłe, w których okresy zaostrzenia mogą przeplatać się z okresami remisji. Na ich przebieg wpływa wiele czynników, a jednym z najczęściej wymienianych przez pacjentów jest stres.

Stres nie jest przyczyną WZJG ani choroby Leśniowskiego-Crohna. Badania wskazują jednak, że przewlekłe napięcie psychiczne może mieć znaczenie dla samopoczucia, nasilenia dolegliwości oraz jakości życia osób chorujących na IBD. Zależność ta jest złożona i nie oznacza, że każde pogorszenie objawów jest wynikiem stresu.

Czy stres może powodować WZJG lub chorobę Leśniowskiego-Crohna?

Nie ma dowodów na to, że stres psychiczny sam w sobie powoduje WZJG lub chorobę Leśniowskiego-Crohna.

Są to choroby o złożonym podłożu, na które wpływają między innymi zaburzenia odpowiedzi immunologicznej, predyspozycje genetyczne oraz czynniki środowiskowe. Czynniki psychologiczne nie są uznawane za bezpośrednią przyczynę ich występowania.

Stres może jednak wpływać na sposób, w jaki organizm reaguje na chorobę, a u części pacjentów wiązać się z nasileniem dolegliwości lub gorszym samopoczuciem.

W jaki sposób stres może wpływać na jelita?

Układ nerwowy i przewód pokarmowy pozostają ze sobą w ścisłym związku. Silne lub długotrwałe napięcie może wpływać między innymi na motorykę przewodu pokarmowego, odczuwanie bólu oraz funkcjonowanie osi jelitowo-mózgowej.

U osoby chorującej na IBD może to oznaczać większą wrażliwość na objawy ze strony przewodu pokarmowego.

Stres może również wpływać na sen, sposób odżywiania, aktywność fizyczną oraz regularność przyjmowania leków. Wszystkie te czynniki mogą mieć znaczenie dla codziennego funkcjonowania z chorobą przewlekłą.

Stres a zaostrzenie WZJG

W przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego istnieją dane wskazujące, że odczuwany stres psychologiczny może wiązać się z większym ryzykiem nawrotu choroby. Nie oznacza to jednak, że stres jest jedyną przyczyną zaostrzenia ani że każdemu nawrotowi można zapobiec poprzez jego całkowite wyeliminowanie.

Objawy zaostrzenia WZJG mogą obejmować:

• częstsze oddawanie stolca,
• biegunkę,
• krew lub śluz w stolcu,
• bóle i skurcze brzucha,
• nagłe parcie na stolec,
• osłabienie i zmęczenie,
• podwyższoną temperaturę w przypadku bardziej nasilonego stanu zapalnego.

Jeżeli objawy pojawiają się lub wyraźnie nasilają, nie powinno się zakładać, że ich przyczyną jest wyłącznie stres. Pogorszenie stanu zdrowia może oznaczać aktywację choroby i wymagać oceny lekarskiej.

Stres a choroba Leśniowskiego-Crohna

Związek pomiędzy stresem a przebiegiem choroby Leśniowskiego-Crohna jest bardziej złożony. Dostępne dane nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że pojedyncze stresujące wydarzenie wywołuje zaostrzenie choroby. W badaniach obserwacyjnych wykazywano jednak zależność między odczuwanym stresem a aktywnością choroby u części pacjentów.

Choroba Leśniowskiego-Crohna może zajmować różne odcinki przewodu pokarmowego, dlatego jej objawy mogą być bardzo różnorodne.

Do najczęstszych należą:

• przewlekła lub nawracająca biegunka,
• bóle brzucha,
• utrata masy ciała,
• osłabienie i przewlekłe zmęczenie,
• podwyższona temperatura,
• zmniejszenie apetytu,
• krew w stolcu, szczególnie przy zajęciu jelita grubego.

Pojawienie się nowych lub nasilających się objawów wymaga ustalenia ich przyczyny, niezależnie od poziomu stresu.

Czy każdy ból brzucha podczas stresu oznacza zaostrzenie IBD?

Nie.

Stres może powodować lub nasilać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego również u osób, u których nie występuje aktywny stan zapalny jelit. Z tego powodu sam ból brzucha, biegunka czy zmiana rytmu wypróżnień nie pozwalają określić, czy choroba zapalna jest aktywna.

U osób z rozpoznanym WZJG lub chorobą Leśniowskiego-Crohna ważne jest odróżnienie objawów wynikających z aktywnego stanu zapalnego od dolegliwości czynnościowych.

W razie wątpliwości lekarz może zalecić odpowiednie badania, które pozwalają ocenić aktywność choroby.

Jak rozpoznać, że objawy wymagają kontroli?

Szczególnej uwagi wymagają objawy, które:

• utrzymują się przez kilka dni,
• stopniowo się nasilają,
• pojawiają się po okresie stabilnego samopoczucia,
• obejmują krew w stolcu,
• wiążą się z wyraźnym spadkiem masy ciała,
• powodują znaczne osłabienie,
• wybudzają ze snu,
• znacząco zmieniają dotychczasowy rytm wypróżnień.

Nie należy automatycznie przypisywać takich objawów stresowi. W przypadku IBD istotne jest regularne monitorowanie aktywności choroby i odpowiednie reagowanie na jej pogorszenie. Aktualne zalecenia dotyczące diagnostyki i monitorowania IBD uwzględniają między innymi ocenę objawów oraz biomarkerów stanu zapalnego.

Jak ograniczać wpływ stresu na codzienne funkcjonowanie?

Całkowite wyeliminowanie stresu z życia zwykle nie jest możliwe. Warto jednak szukać sposobów na ograniczenie jego wpływu na organizm.

Pomocne może być:

• regularne wysypianie się,
• umiarkowana aktywność fizyczna dostosowana do stanu zdrowia,
• utrzymywanie regularnego rytmu dnia,
• stosowanie technik relaksacyjnych,
• ograniczenie używek,
• dbanie o regularne przyjmowanie zaleconych leków,
• obserwowanie sytuacji, w których pojawia się nasilenie dolegliwości,
• korzystanie ze wsparcia psychologicznego, jeśli choroba lub przewlekły stres znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie.

W przypadku silnego lęku, obniżonego nastroju lub trudności w radzeniu sobie z chorobą pomoc psychologiczna lub psychoterapia może stanowić ważny element kompleksowej opieki nad pacjentem z IBD. ECCO zwraca uwagę na znaczenie oceny stanu psychospołecznego oraz wsparcia psychologicznego u osób, u których występuje taka potrzeba.

Czy leczenie stresu może zastąpić leczenie WZJG lub choroby Crohna?

Nie.

Zmniejszenie poziomu stresu może korzystnie wpływać na samopoczucie i jakość życia, ale nie zastępuje leczenia przeciwzapalnego ani innych metod terapii zaleconych przez lekarza.

W przypadku rozpoznanego WZJG lub choroby Leśniowskiego-Crohna podstawą jest odpowiednie leczenie i regularne monitorowanie choroby. Aktualne zalecenia podkreślają znaczenie indywidualnego podejścia do kontroli aktywności IBD.

Kiedy warto skonsultować nasilające się objawy?

Jeżeli u osoby z WZJG lub chorobą Leśniowskiego-Crohna pojawiają się nowe objawy albo dotychczasowe dolegliwości wyraźnie się nasilają, warto skonsultować je z gastroenterologiem.

Szczególnie ważne jest szybkie wyjaśnienie objawów takich jak częsta biegunka, krew w stolcu, silne bóle brzucha, gorączka, znaczne osłabienie czy szybka utrata masy ciała.

Nie należy zakładać, że pogorszenie samopoczucia jest wyłącznie efektem stresu. Ocena objawów i odpowiednio dobrane badania pomagają ustalić, czy doszło do zwiększenia aktywności choroby.

Podsumowanie

Stres nie jest przyczyną wrzodziejącego zapalenia jelita grubego ani choroby Leśniowskiego-Crohna. Może jednak wpływać na samopoczucie pacjentów, nasilać odczuwanie dolegliwości oraz u części osób wiązać się z gorszym przebiegiem choroby. Zależność pomiędzy stresem a aktywnością IBD jest złożona i nie można każdego zaostrzenia przypisywać czynnikom psychicznym.

Ważne jest jednoczesne dbanie o leczenie choroby, regularne monitorowanie jej aktywności oraz zdrowie psychiczne. Jeżeli pojawiają się nowe lub nasilające się objawy, nie warto zakładać, że są wyłącznie skutkiem stresu – ich przyczyna powinna zostać odpowiednio oceniona.