Ból stawów i zmiany skórne – pozajelitowe objawy WZJG

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna kojarzą się przede wszystkim z biegunką, bólem brzucha czy krwią w stolcu. Jednak nieswoiste choroby zapalne jelit (NZJ) mogą wpływać również na inne części organizmu.

Takie objawy określa się jako manifestacje pozajelitowe. Mogą dotyczyć między innymi stawów, skóry, oczu, wątroby i dróg żółciowych. U niektórych osób pojawiają się w okresie zaostrzenia choroby jelit, u innych mogą występować niezależnie od nasilenia objawów ze strony przewodu pokarmowego.

Ból stawów lub nowe zmiany skórne u osoby z WZJG lub Crohnem nie zawsze oznaczają powikłanie choroby. Warto jednak wiedzieć, które objawy mogą mieć z nią związek i kiedy wymagają dodatkowej diagnostyki.

Czym są objawy pozajelitowe WZJG i Crohna?

Manifestacje pozajelitowe to objawy lub choroby występujące poza przewodem pokarmowym, które mogą być związane z nieswoistą chorobą zapalną jelit.

Mogą dotyczyć:

• stawów,
• kręgosłupa,
• skóry,
• oczu,
• wątroby,
• dróg żółciowych,
• kości.

Nie wszystkie występują z taką samą częstością w WZJG i chorobie Crohna.

Ból stawów przy WZJG

Bóle stawów należą do częstszych manifestacji pozajelitowych WZJG.

Mogą dotyczyć między innymi:

• kolan,
• kostek,
• łokci,
• nadgarstków,
• innych dużych stawów.

W niektórych przypadkach pojawia się również obrzęk, ograniczenie ruchomości i tkliwość stawu.

Dolegliwości mogą nasilać się podczas aktywnego rzutu choroby jelit i zmniejszać wraz z jej opanowaniem.

Ból stawów w chorobie Crohna

Choroba Leśniowskiego-Crohna również może wiązać się z dolegliwościami ze strony stawów.

Mogą występować:

• bóle stawów,
• obrzęki,
• sztywność,
• ograniczenie ruchomości,
• ból kręgosłupa.

Niektóre choroby stawów związane z IBD mogą przebiegać niezależnie od aktywności objawów jelitowych.

Czy ból stawów zawsze oznacza zapalenie?

Nie.

Ból stawów może mieć wiele przyczyn i nie zawsze oznacza stan zapalny związany z WZJG lub Crohnem.

Istotne jest rozróżnienie zwykłych dolegliwości bólowych od objawów sugerujących zapalenie stawu.

Większej uwagi wymagają między innymi:

• obrzęk stawu,
• wyraźna sztywność, szczególnie rano,
• ocieplenie stawu,
• ograniczenie ruchomości,
• nawracające dolegliwości,
• ból kilku stawów jednocześnie.

W takich przypadkach może być potrzebna konsultacja reumatologiczna.

Zapalenie stawów związane z chorobą jelit

U części osób z NZJ może rozwinąć się zapalenie stawów związane z chorobą zapalną jelit.

Może dotyczyć kilku stawów obwodowych lub kręgosłupa.

Szczególną uwagę zwraca się na przewlekły ból i sztywność dolnej części pleców, które mogą być związane z zapaleniem osiowym.

Jedną z chorób należących do tej grupy jest zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK).

Czy WZJG może powodować ból kręgosłupa?

Tak.

U osób z WZJG może występować zapalenie osiowe, obejmujące stawy krzyżowo-biodrowe i kręgosłup.

Charakterystyczne mogą być:

• przewlekły ból dolnej części pleców,
• sztywność poranna,
• poprawa po rozruszaniu,
• nasilanie dolegliwości po dłuższym odpoczynku.

Nie każdy ból pleców u osoby z WZJG oznacza jednak zapalenie związane z IBD. Przy utrzymujących się objawach potrzebna może być odpowiednia diagnostyka.

Zmiany skórne w WZJG i Crohnie

Skóra jest jednym z narządów, które mogą być objęte manifestacjami pozajelitowymi NZJ.

Do charakterystycznych zmian należą między innymi:

• rumień guzowaty,
• piodermia zgorzelinowa,
• afty w jamie ustnej.

Zmiany skórne mogą pojawić się zarówno w WZJG, jak i w chorobie Crohna, choć ich częstość i charakter mogą być różne.

Rumień guzowaty

Rumień guzowaty jest jedną z częstszych zmian skórnych związanych z IBD.

Objawia się jako bolesne, czerwone lub sinoczerwone guzki, najczęściej występujące na przedniej powierzchni podudzi.

Zmiany mogą pojawiać się w okresie zwiększonej aktywności choroby jelit.

Wraz z opanowaniem stanu zapalnego jelit zwykle stopniowo ustępują.

Piodermia zgorzelinowa

Piodermia zgorzelinowa jest znacznie rzadszą, ale poważniejszą manifestacją skórną.

Początkowo może pojawić się jako bolesna krosta lub guzek, który następnie przekształca się w bolesne owrzodzenie.

Zmiany najczęściej występują na kończynach dolnych, ale mogą pojawić się również w innych miejscach.

Wymagają diagnostyki i odpowiedniego leczenia dermatologicznego. Nie należy samodzielnie próbować ich usuwać ani mechanicznie oczyszczać.

Afty w jamie ustnej

Nawracające afty mogą występować u osób z chorobą Crohna, a także w WZJG.

Mogą być bolesne i utrudniać jedzenie.

Ich przyczyną nie zawsze jest jednak sama choroba jelit. Afty mogą mieć również związek z niedoborami, stresem, urazami mechanicznymi czy innymi schorzeniami.

Jeżeli występują często lub są liczne, warto omówić je z lekarzem.

Czy zmiany skórne zawsze oznaczają zaostrzenie choroby?

Nie.

Niektóre manifestacje skórne mogą pojawiać się równolegle z aktywnym zapaleniem jelit, ale inne mogą występować niezależnie od jego nasilenia.

Dlatego pojawienie się nowej zmiany skórnej nie powinno automatycznie oznaczać, że doszło do rzutu WZJG lub Crohna.

Lekarz może zdecydować o dodatkowej ocenie zarówno skóry, jak i aktywności choroby jelit.

Czy objawy stawowe i skórne mogą pojawić się przed rozpoznaniem WZJG lub Crohna?

Tak.

Manifestacje pozajelitowe mogą czasami poprzedzać pojawienie się typowych objawów ze strony przewodu pokarmowego.

Jeżeli występują nawracające stany zapalne stawów, charakterystyczne zmiany skórne lub inne nietypowe objawy, a jednocześnie pojawiają się przewlekłe biegunki, bóle brzucha czy krew w stolcu, lekarz może rozważyć diagnostykę w kierunku IBD.

WZJG, Crohn i oczy

Objawy pozajelitowe mogą dotyczyć również oczu.

Mogą wystąpić między innymi:

• zapalenie nadtwardówki,
• zapalenie twardówki,
• zapalenie błony naczyniowej oka.

Objawy mogą obejmować zaczerwienienie oka, ból, światłowstręt czy zaburzenia widzenia.

Ból oka, światłowstręt lub pogorszenie widzenia wymagają pilnej konsultacji okulistycznej.

Wątroba i drogi żółciowe

Choroby zapalne jelit mogą współistnieć również z chorobami wątroby i dróg żółciowych.

Jednym z ważniejszych przykładów jest pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC), które szczególnie często wiąże się z WZJG.

PSC może przez długi czas nie powodować wyraźnych objawów, dlatego u wybranych pacjentów konieczne jest monitorowanie funkcji wątroby i dróg żółciowych.

Czy objawy pozajelitowe zależą od aktywności choroby?

Nie zawsze.

Część manifestacji może nasilać się wraz z aktywnością zapalenia jelit. Dotyczy to między innymi niektórych postaci zapalenia stawów czy rumienia guzowatego.

Inne objawy mogą jednak utrzymywać się pomimo wyciszenia choroby jelit.

Dlatego leczenie powinno uwzględniać nie tylko objawy jelitowe, ale również stan innych narządów.

Jak diagnozuje się ból stawów przy WZJG i Crohnie?

Diagnostyka zależy od charakteru dolegliwości.

Lekarz może przeprowadzić:

• dokładny wywiad,
• badanie stawów,
• badania laboratoryjne,
• badania obrazowe,
• konsultację reumatologiczną.

W przypadku podejrzenia zapalenia osiowego mogą być potrzebne bardziej szczegółowe badania obrazowe, między innymi rezonans magnetyczny.

Nie każdy pacjent wymaga jednak pełnej diagnostyki reumatologicznej.

Jak diagnozuje się zmiany skórne?

W przypadku zmian skórnych ważna jest ocena ich wyglądu, lokalizacji i przebiegu.

W zależności od sytuacji może być potrzebna:

• konsultacja dermatologiczna,
• dermatoskopia,
• badania laboratoryjne,
• biopsja zmiany w wybranych przypadkach.

Ważne jest również poinformowanie dermatologa o rozpoznanym WZJG lub Crohnie oraz stosowanym leczeniu.

Jak leczy się pozajelitowe objawy WZJG i Crohna?

Leczenie zależy od rodzaju manifestacji.

W niektórych przypadkach opanowanie aktywnego zapalenia jelit powoduje również zmniejszenie objawów pozajelitowych.

W innych konieczne jest dodatkowe leczenie specjalistyczne, na przykład:

• leczenie przeciwzapalne,
• leczenie dermatologiczne,
• leczenie okulistyczne,
• leczenie reumatologiczne,
• modyfikacja terapii stosowanej w IBD.

Niektóre leki biologiczne stosowane w leczeniu choroby Crohna i WZJG mogą również wpływać korzystnie na wybrane manifestacje pozajelitowe.

Dobór leczenia zawsze powinien uwzględniać zarówno chorobę jelit, jak i objawy dotyczące innych narządów.

Czy można stosować leki przeciwbólowe przy WZJG i Crohnie?

Nie wszystkie leki przeciwbólowe są równie odpowiednie dla osób z IBD.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) mogą u części pacjentów nasilać objawy choroby jelit lub zwiększać ryzyko zaostrzenia.

Dlatego przed regularnym stosowaniem leków przeciwbólowych warto omówić ich wybór z lekarzem, szczególnie jeśli choroba jest aktywna.

Czy warto zgłaszać lekarzowi objawy spoza jelit?

Tak.

Nowe objawy dotyczące skóry, stawów, oczu czy innych narządów powinny być zgłaszane podczas kontroli.

Mogą być niezależnym problemem, ale mogą również stanowić manifestację pozajelitową choroby.

Informacja o ich występowaniu może mieć znaczenie przy ocenie aktywności choroby i wyborze leczenia.

Kiedy skonsultować ból stawów?

Warto skonsultować się z lekarzem, jeżeli ból:

• utrzymuje się przez dłuższy czas,
• regularnie powraca,
• towarzyszy mu obrzęk,
• powoduje ograniczenie ruchomości,
• występuje razem ze sztywnością poranną,
• dotyczy kilku stawów,
• pojawia się wraz z nasileniem objawów jelitowych.

Szczególnej uwagi wymaga przewlekły ból kręgosłupa, zwłaszcza jeśli poprawia się po rozruszaniu i nasila po odpoczynku.

Kiedy zmiany skórne wymagają konsultacji?

Warto zgłosić lekarzowi:

• nowe, bolesne guzki na podudziach,
• niegojące się owrzodzenia,
• bolesne zmiany szybko zwiększające swoją powierzchnię,
• nawracające afty,
• zmiany pojawiające się równocześnie z zaostrzeniem objawów jelitowych.

Szybkiej oceny wymagają szczególnie bolesne, szybko postępujące owrzodzenia lub zmiany z objawami ogólnymi.

Podsumowanie

WZJG i choroba Leśniowskiego-Crohna to choroby, które mogą wpływać nie tylko na przewód pokarmowy. Manifestacje pozajelitowe mogą dotyczyć między innymi stawów, kręgosłupa, skóry, oczu, wątroby i dróg żółciowych.

Ból stawów może mieć postać przemijających dolegliwości lub być związany z zapaleniem stawów czy osiowym zapaleniem kręgosłupa. Wśród zmian skórnych związanych z IBD wymienia się między innymi rumień guzowaty, piodermię zgorzelinową oraz afty w jamie ustnej.

Nie każdy ból stawów czy problem skórny u osoby z WZJG lub Crohnem jest jednak związany z chorobą jelit. Dlatego ważna jest odpowiednia ocena objawów i – w razie potrzeby – współpraca gastroenterologa z dermatologiem, reumatologiem czy okulistą.

Pojawienie się nowych objawów poza przewodem pokarmowym warto zgłaszać lekarzowi, nawet jeśli dolegliwości jelitowe są niewielkie. Odpowiednia diagnostyka może pomóc ustalić ich przyczynę i dobrać leczenie, które uwzględni cały organizm, a nie tylko objawy ze strony jelit.

Szczególnie pilnej oceny wymagają nagłe zaburzenia widzenia, silny ból oka, szybko narastający obrzęk stawu, gorączka z silnym bólem lub szybko postępujące, bolesne zmiany skórne.