Nowe leki na horyzoncie – Badania kliniczne i przyszłość leczenia AZS

Leczenie atopowego zapalenia skóry (AZS) w ostatnich latach bardzo się zmieniło. Pacjenci z umiarkowanym i ciężkim AZS mają dziś dostęp do terapii, które jeszcze niedawno nie były dostępne. Rozwój nie zatrzymuje się jednak na lekach biologicznych i inhibitorach JAK.

W badaniach klinicznych znajdują się kolejne substancje, które oddziałują na inne elementy układu immunologicznego. Badane są m.in. szlaki OX40/OX40L, TSLP, IL-22, IL-18, KIT czy MRGPRX2, a także nowe leki działające na kilka szlaków jednocześnie.

Nie oznacza to, że każdy z tych leków trafi do aptek. Badanie kliniczne jest etapem sprawdzania skuteczności i bezpieczeństwa, a część rozwijanych terapii ostatecznie nie uzyskuje rejestracji.

Dlaczego wciąż potrzebujemy nowych leków na AZS?

Mimo dużego postępu nie każdy pacjent osiąga zadowalającą kontrolę choroby.

AZS może różnić się między pacjentami pod względem:

• nasilenia stanu zapalnego,
• dominujących objawów,
• odpowiedzi na poszczególne terapie,
• chorób współistniejących,
• wieku, w którym rozpoczęła się choroba.

Dlatego rozwój kolejnych leków ma jeden ważny cel: zwiększenie liczby możliwości leczenia i lepsze dopasowanie terapii do konkretnego pacjenta.

OX40 – nowy cel leczenia AZS

Jednym z najbardziej interesujących kierunków badań jest szlak OX40/OX40L.

OX40 jest cząsteczką związaną z aktywacją i utrzymywaniem odpowiedzi limfocytów T. Naukowcy badają więc, czy zablokowanie tego szlaku może prowadzić do długotrwałego wyciszenia procesu zapalnego w AZS.

Jedną z badanych terapii jest amlitelimab, przeciwciało skierowane przeciwko OX40L. Lek znajduje się w zaawansowanych badaniach klinicznych fazy III, w tym u pacjentów od 12. roku życia z umiarkowanym lub ciężkim AZS.

To przykład podejścia różniącego się od klasycznych terapii blokujących IL-4/IL-13. Zamiast hamować jeden z końcowych elementów odpowiedzi zapalnej, badacze próbują wpływać na mechanizmy odpowiedzialne za utrzymywanie aktywacji komórek układu odpornościowego.

TSLP – wpływanie na początek odpowiedzi zapalnej

Kolejnym interesującym celem jest TSLP (thymic stromal lymphopoietin) – cytokina uczestnicząca w regulacji odpowiedzi immunologicznej związanej m.in. z zapaleniem typu 2.

Badane są leki blokujące TSLP, a także preparaty oddziałujące jednocześnie na więcej niż jeden szlak.

Przykładem są bispecyficzne przeciwciała, które mają możliwość oddziaływania na dwa cele jednocześnie. W badaniach znajdują się m.in. cząsteczki łączące blokowanie TSLP z oddziaływaniem na IL-13.

IL-22 – kolejny element układanki

IL-22 jest cytokiną związaną m.in. z funkcjonowaniem komórek nabłonkowych i procesami zachodzącymi w skórze.

Jedną z badanych terapii jest temtokibart, którego mechanizm obejmuje blokowanie receptora IL-22. Program kliniczny znajduje się w zaawansowanej fazie rozwoju.

To pokazuje, że przyszłość leczenia AZS nie musi ograniczać się do kolejnych wariantów leków oddziałujących na te same mechanizmy.

IL-18, KIT i MRGPRX2 – jeszcze inne kierunki

Trwają również badania nad mechanizmami, które jeszcze kilka lat temu były znacznie mniej oczywistymi celami terapeutycznymi.

Należą do nich między innymi:

IL-18 – cytokina uczestnicząca w regulacji odpowiedzi immunologicznej. W badaniach znajdują się leki blokujące jej działanie, m.in. camoteskimab i EVO301.

KIT – receptor obecny m.in. na komórkach tucznych. Badane są przeciwciała blokujące ten szlak, takie jak barzolvolimab.

MRGPRX2 – receptor związany z aktywacją komórek tucznych i procesami mogącymi mieć znaczenie dla świądu. W 2026 roku prowadzone są badania nad antagonistami tego receptora.

To szczególnie interesujące z punktu widzenia pacjentów, u których świąd jest jednym z najbardziej uciążliwych objawów choroby.

Czy przyszłość to leki działające na kilka mechanizmów jednocześnie?

To jeden z kierunków rozwoju.

W AZS jednocześnie aktywowanych może być wiele szlaków odpowiedzialnych za stan zapalny, świąd i zaburzenie funkcji skóry. Dlatego badacze testują również leki wielospecyficzne, które mogą blokować więcej niż jeden mechanizm.

W badaniach znajdują się m.in. cząsteczki działające jednocześnie na IL-13 i TSLP, a także bardziej złożone przeciwciała oddziałujące na kilka szlaków związanych z zapaleniem typu 2.

To nadal eksperymentalne podejście i dopiero wyniki badań pokażą, czy takie strategie rzeczywiście przyniosą dodatkowe korzyści kliniczne.

Czy pojawiają się nowe tabletki na AZS?

Tak. Badania obejmują również nowe małe cząsteczki przyjmowane doustnie.

Przykładem jest soquelitinib, który jest obecnie oceniany w badaniu fazy II u osób z umiarkowanym lub ciężkim AZS. Badanie ma sprawdzić zarówno skuteczność różnych dawek, jak i bezpieczeństwo terapii.

Rozwijane są również kolejne leki oddziałujące na szlaki JAK oraz inne wewnątrzkomórkowe mechanizmy przekazywania sygnałów.

Nie wszystkie nowe leki będą jednak przeznaczone dla tych samych pacjentów. W przyszłości wybór terapii może w coraz większym stopniu zależeć od konkretnego profilu choroby i odpowiedzi pacjenta na wcześniejsze leczenie.

A co z lekami podawanymi rzadziej?

Jednym z kierunków rozwoju leków biologicznych jest wydłużanie odstępów między dawkami.

Przykładem jest zumilokibart (APG777), przeciwciało przeciwko IL-13 znajdujące się w rozwoju klinicznym. W badaniach oceniano m.in. schematy podawania co 3 i co 6 miesięcy.

Jeżeli takie rozwiązania okażą się skuteczne i bezpieczne w kolejnych etapach badań, mogą w przyszłości oznaczać dla części pacjentów rzadsze podawanie leczenia.

Co właściwie oznacza faza I, II i III?

Pacjent, który słyszy o „nowym leku w badaniach klinicznych”, powinien wiedzieć, że jego droga do rejestracji jest wieloetapowa.

Faza I
Najczęściej obejmuje niewielką grupę uczestników i koncentruje się przede wszystkim na bezpieczeństwie, tolerancji i odpowiednim dawkowaniu.

Faza II
Pozwala dokładniej ocenić skuteczność i bezpieczeństwo oraz ustalić optymalną dawkę. Uczestniczy w niej zwykle więcej pacjentów.

Faza III
To duże badania, których celem jest potwierdzenie skuteczności i bezpieczeństwa w określonej populacji pacjentów. Wyniki mogą następnie stanowić podstawę do ubiegania się o rejestrację leku.

Przykładowo amlitelimab jest obecnie badany w fazie III, podczas gdy część innych nowych cząsteczek znajduje się dopiero w fazach I lub II.

Czy udział w badaniu klinicznym oznacza otrzymanie nowego leku?

Nie zawsze.

W zależności od konstrukcji badania uczestnicy mogą otrzymywać badany lek albo placebo, a w niektórych badaniach porównuje się również różne dawki lub schematy leczenia.

Każdy uczestnik przed rozpoczęciem badania otrzymuje informacje dotyczące jego przebiegu, potencjalnych korzyści i ryzyka. Udział jest dobrowolny, a możliwość zakwalifikowania się zależy od ściśle określonych kryteriów badania.

Nie można również zakładać, że udział w badaniu zapewni skuteczne leczenie. Celem badań klinicznych jest przede wszystkim uzyskanie wiarygodnych danych dotyczących badanego produktu.

Czy badania kliniczne mogą być szansą dla pacjentów z trudnym do leczenia AZS?

Mogą być jedną z możliwości, ale nie dla każdego pacjenta i nie w każdym momencie choroby.

Badania kliniczne mogą obejmować osoby, u których dotychczasowe leczenie nie zapewniło odpowiedniej kontroli AZS. Jednocześnie każde badanie ma własne kryteria dotyczące wieku, nasilenia choroby, wcześniejszego leczenia, chorób współistniejących czy wyników badań.

Przykładowo jedno z aktualnych badań fazy II dotyczących nowych terapii AZS obejmuje osoby z umiarkowanym lub ciężkim AZS, u których leczenie miejscowe nie przyniosło wystarczającego efektu.

Czy nowe leki oznaczają, że AZS będzie można całkowicie wyleczyć?

Na ten moment nie możemy tego obiecać.

AZS jest przewlekłą chorobą zapalną, a współczesne terapie mają przede wszystkim kontrolować stan zapalny, świąd i objawy choroby oraz poprawiać jakość życia.

Nowe leki mogą zwiększyć możliwości leczenia, ale każdy kandydat terapeutyczny musi przejść kolejne etapy badań. Dopiero ich wyniki pokażą, które substancje okażą się wystarczająco skuteczne i bezpieczne, aby mogły zostać zarejestrowane.

Przyszłość leczenia AZS

Rozwój terapii AZS zmierza w kierunku coraz bardziej precyzyjnego oddziaływania na konkretne mechanizmy choroby.

Obok obecnie stosowanych leków rozwijane są terapie ukierunkowane m.in. na:

• OX40/OX40L,
• TSLP,
• IL-22,
• IL-18,
• KIT,
• MRGPRX2,
• nowe szlaki wewnątrzkomórkowe,
• kilka mechanizmów jednocześnie.

Nie wszystkie z tych terapii staną się standardem leczenia. Każda musi przejść odpowiednie badania, a ich wyniki mogą zmienić kierunek dalszego rozwoju danego leku.

Dla pacjentów z AZS oznacza to jednak, że rozwój leczenia trwa. Każda kolejna terapia to potencjalnie nowa możliwość dla osób, u których dotychczasowe metody nie zapewniały wystarczającej kontroli choroby.