Fototerapia w łuszczycy (UVB i PUVA) – Kiedy warto naświetlać?

Czy słońce rzeczywiście pomaga na łuszczycę? U części osób ekspozycja na światło słoneczne może przynieść przejściową poprawę zmian, ale nie oznacza to, że opalanie jest metodą leczenia. W dermatologii wykorzystuje się fototerapię, czyli kontrolowane naświetlanie skóry odpowiednio dobranym promieniowaniem UV.

Najczęściej stosuje się wąskopasmowe UVB 311 nm, a w określonych sytuacjach również PUVA. Zabiegi wykonywane są według ustalonego schematu i pod kontrolą lekarza, co odróżnia je od samodzielnego opalania się na słońcu czy korzystania z solarium.

Czym jest fototerapia w łuszczycy?

Fototerapia polega na kontrolowanym wykorzystaniu promieniowania świetlnego w celu zahamowania nadmiernej aktywności komórek skóry i odpowiedzi immunologicznej odpowiedzialnej za stan zapalny.

Odpowiednio dobrane promieniowanie może:

• ograniczać stan zapalny,
• spowalniać nadmierne namnażanie komórek naskórka,
• zmniejszać łuszczenie,
• redukować świąd,
• prowadzić do stopniowego ustępowania zmian.

Fototerapia jest jedną z uznanych metod leczenia łuszczycy, szczególnie gdy leczenie miejscowe nie daje wystarczającej poprawy lub gdy zmiany obejmują większą powierzchnię skóry.

UVB 311 nm – najczęściej stosowana fototerapia

Wąskopasmowe UVB 311 nm (NB-UVB) to jedna z podstawowych metod fototerapii łuszczycy.

Pacjent otrzymuje dokładnie określoną dawkę promieniowania. Czas naświetlania oraz dawka są stopniowo dostosowywane do reakcji skóry.

Zabiegi zwykle wykonuje się kilka razy w tygodniu przez określony czas. Regularność ma duże znaczenie dla skuteczności – pojedyncze naświetlanie zazwyczaj nie przyniesie oczekiwanego efektu.

UVB 311 nm może być stosowane m.in. przy:

• łuszczycy plackowatej,
• łuszczycy kropelkowatej,
• zmianach obejmujących większą powierzchnię skóry,
• niektórych trudno leczonych zmianach dłoni i stóp,
• wybranych przypadkach łuszczycy skóry głowy czy paznokci.

W przypadku małych, opornych ognisk możliwe jest również zastosowanie bardziej ukierunkowanych metod UVB.

PUVA – czym różni się od UVB?

PUVA to metoda wykorzystująca promieniowanie UVA w połączeniu z substancją zwiększającą wrażliwość skóry na światło – psoralenem.

Psoralen może być podawany doustnie albo stosowany miejscowo, np. w kąpieli. Następnie skóra jest naświetlana promieniowaniem UVA.

PUVA może być skuteczną metodą leczenia niektórych postaci łuszczycy, ale ze względu na sposób działania i profil bezpieczeństwa nie jest obecnie pierwszym wyborem w każdej sytuacji. W wielu przypadkach preferowane jest wąskopasmowe UVB.

W przypadku PUVA szczególnie ważne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących ochrony przed dodatkową ekspozycją na promieniowanie UV.

UVB 311 nm czy PUVA?

Nie ma jednej metody odpowiedniej dla każdego pacjenta.

O wyborze metody decyduje dermatolog, biorąc pod uwagę m.in. rodzaj i rozległość łuszczycy, wcześniejsze leczenie, fototyp skóry oraz przeciwwskazania.

Czy fototerapia jest bezpieczna?

Fototerapia prowadzona pod kontrolą dermatologa jest uznaną i stosowaną metodą leczenia, ale – podobnie jak każda terapia – może powodować działania niepożądane.

Po zabiegu może pojawić się:

• przejściowe zaczerwienienie,
• pieczenie,
• świąd,
• suchość skóry,
• przebarwienia.

Przy zbyt dużej dawce może dojść do reakcji przypominającej oparzenie słoneczne. Dlatego dawka promieniowania jest ustalana indywidualnie i zwiększana stopniowo.

Przy długotrwałej ekspozycji na promieniowanie UV znaczenie ma również ryzyko przedwczesnego starzenia się skóry i nowotworów skóry. Z tego powodu fototerapia powinna być prowadzona według określonego schematu i monitorowana przez lekarza.

Czy każdy może korzystać z fototerapii?

Nie. Przed rozpoczęciem leczenia dermatolog ocenia, czy dana metoda jest odpowiednia dla konkretnego pacjenta.

Przeciwwskazaniem lub powodem do szczególnej ostrożności może być m.in.:

• przebyta choroba nowotworowa skóry,
• choroba zwiększająca nadwrażliwość na światło,
• przyjmowanie leków fotouczulających,
• niektóre choroby współistniejące.

Znaczenie ma także wcześniejsza ekspozycja na promieniowanie UV oraz całkowita liczba przeprowadzonych zabiegów.

Dlatego przed rozpoczęciem fototerapii należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach.

Czy można stosować fototerapię w ciąży?

Wąskopasmowe UVB jest jedną z metod, które mogą być stosowane u kobiet w ciąży, jeżeli leczenie jest potrzebne. Oczywiście decyzję podejmuje lekarz po ocenie korzyści i ryzyka.

Podczas ciąży szczególne znaczenie ma ochrona twarzy przed słońcem, ponieważ ekspozycja na UV może sprzyjać powstawaniu przebarwień. Lekarz może również zwrócić uwagę na odpowiednią podaż kwasu foliowego.

Nie oznacza to jednak, że każda ciężarna z łuszczycą wymaga fototerapii.

Czy solarium leczy łuszczycę?

Nie należy traktować solarium jako zamiennika fototerapii.

W solarium nie otrzymujemy kontrolowanej terapii UVB 311 nm. Urządzenia opalające emitują przede wszystkim promieniowanie UVA, a jego dawka nie jest dobierana do leczenia łuszczycy w taki sposób jak podczas medycznej fototerapii.

Dodatkowo korzystanie z solarium zwiększa ekspozycję skóry na promieniowanie UV i wiąże się z ryzykiem uszkodzeń skóry oraz nowotworów.

Amerykańska Akademia Dermatologii wprost zaleca, aby nie zastępować fototerapii korzystaniem z solarium ani samodzielnym opalaniem.

A co ze słońcem?

Naturalne światło słoneczne zawiera promieniowanie UV, dlatego u niektórych osób z łuszczycą umiarkowana ekspozycja może powodować przejściową poprawę.

Problem polega na tym, że nie można precyzyjnie kontrolować dawki UV podczas opalania. Zbyt długa ekspozycja może doprowadzić do oparzenia, a uraz skóry może z kolei sprowokować pojawienie się nowych zmian łuszczycowych.

Dlatego celowe opalanie się nie powinno być traktowane jako odpowiednik profesjonalnej fototerapii.

Jak często wykonuje się naświetlania?

Fototerapia wymaga regularności. W przypadku UVB najczęściej wykonuje się zabiegi 2–3 razy w tygodniu, choć dokładny schemat zależy od zastosowanej metody i reakcji skóry. Niektórzy pacjenci wymagają częstszych zabiegów.

Leczenie trwa zwykle przez kilka tygodni. Dermatolog regularnie ocenia stan skóry i może odpowiednio modyfikować dawkę.

Nie należy samodzielnie zwiększać czasu naświetlania w nadziei na szybszą poprawę.

Czy fototerapia może całkowicie wyleczyć łuszczycę?

Fototerapia może doprowadzić do znacznej poprawy, a u części osób do długotrwałego wyciszenia zmian. Nie usuwa jednak predyspozycji do łuszczycy, dlatego choroba może w przyszłości ponownie się uaktywnić.

Celem leczenia jest uzyskanie jak najlepszej kontroli choroby przy zachowaniu bezpieczeństwa.

Jeśli fototerapia nie daje wystarczającej poprawy, dermatolog może zdecydować o połączeniu jej z leczeniem miejscowym lub o zastosowaniu innej terapii.

Czy można stosować fototerapię w domu?

Istnieją urządzenia do domowej fototerapii, ale powinny być stosowane po odpowiednim zakwalifikowaniu pacjenta i według schematu ustalonego przez dermatologa.

Samodzielne kupienie lampy UV i dobieranie dawki „na oko” nie jest dobrym rozwiązaniem. Zbyt mała dawka może nie przynieść efektu, a zbyt duża może spowodować oparzenie i uszkodzenie skóry.

Domowa fototerapia może być przydatna u odpowiednio wybranych pacjentów, ale nadal jest formą leczenia medycznego, a nie zwykłym naświetlaniem.

Fototerapia w łuszczycy – kiedy warto ją rozważyć?

Fototerapia może być dobrym rozwiązaniem, gdy:

• łuszczyca obejmuje większą powierzchnię skóry,
• leczenie miejscowe nie jest wystarczająco skuteczne,
• pacjent nie chce lub nie może stosować określonych leków ogólnoustrojowych,
• występują przeciwwskazania do części innych terapii,
• dermatolog uzna ją za odpowiednią dla konkretnego typu zmian.

Jest to szczególnie przydatna metoda, gdy potrzebne jest leczenie obejmujące większą powierzchnię skóry, ale nie ma konieczności natychmiastowego sięgania po terapię ogólnoustrojową.

UVB 311 nm i PUVA to nie to samo co opalanie. Medyczna fototerapia wykorzystuje określony rodzaj promieniowania, odpowiednio dobraną dawkę i kontrolowany schemat leczenia. Dzięki temu można wykorzystać korzystny wpływ UV, jednocześnie ograniczając ryzyko jego nadmiernej ekspozycji.

Jeśli łuszczyca nie reaguje wystarczająco na stosowane maści, warto zapytać dermatologa, czy fototerapia UVB 311 nm może być odpowiednią metodą leczenia.