Łysienie plackowate a paznokcie – Jakie zmiany mogą wystąpić?

Łysienie plackowate kojarzy się przede wszystkim z nagłą utratą włosów. Choroba może jednak wpływać również na paznokcie. U części osób pojawiają się charakterystyczne zmiany na płytkach paznokciowych, które mogą występować jednocześnie z wypadaniem włosów, ale czasami pojawiają się nawet przed nim lub utrzymują się po odrośnięciu włosów.

Najbardziej typowym objawem są drobne dołeczki na paznokciach, określane jako pitting. Paznokcie mogą również stać się szorstkie, matowe, kruche lub pokryte podłużnymi bruzdami. W cięższych przypadkach zmiany mogą obejmować większą część lub nawet wszystkie paznokcie.

Czy każda zmiana na paznokciach oznacza łysienie plackowate? Nie. Podobny wygląd mogą powodować m.in. łuszczyca, liszaj płaski, grzybica paznokci czy inne choroby skóry. Dlatego istotne jest prawidłowe rozpoznanie.

Czy łysienie plackowate może powodować zmiany paznokci?

Tak. Zmiany paznokciowe należą do pozawłosowych objawów łysienia plackowatego. W różnych badaniach ich częstość oceniano od około 10–40%, a w niektórych grupach, szczególnie obejmujących dzieci lub osoby z cięższym przebiegiem choroby, odsetek był jeszcze wyższy. Różnice wynikają m.in. z tego, jakie zmiany uznawano za związane z chorobą i jak badano paznokcie.

Najczęściej obserwuje się:

• dołeczki na powierzchni paznokcia – pitting,
• podłużne bruzdy i nierówności,
• szorstkość płytki,
• kruchość i rozdwajanie paznokci,
• zmianę ich połysku,
• białe punkty lub plamki,
• zmiany w obrębie lunuli, czyli jaśniejszego półksiężyca u podstawy paznokcia,
• oddzielanie się płytki od łożyska paznokcia – onycholizę,
• w niektórych przypadkach deformację lub zahamowanie wzrostu paznokcia.

Nie wszystkie zmiany występują jednocześnie.

Dołeczki na paznokciach – najbardziej charakterystyczna zmiana

Jednym z najbardziej typowych objawów są niewielkie zagłębienia na powierzchni płytki paznokciowej. Zjawisko to określa się jako pitting paznokci.

Pojedyncze dołeczki mogą być bardzo subtelne i początkowo łatwo je przeoczyć. Przy większym nasileniu paznokieć może wyglądać tak, jakby jego powierzchnia została nakłuta bardzo cienką igłą.

Dołeczki mogą występować na jednym lub kilku paznokciach, ale przy bardziej nasilonych zmianach mogą pojawić się na większej liczbie płytek.

Co ważne, pitting nie jest objawem charakterystycznym wyłącznie dla łysienia plackowatego. Podobne zagłębienia mogą występować m.in. w łuszczycy oraz niektórych innych chorobach skóry. Dlatego sam wygląd paznokcia nie wystarcza do rozpoznania alopecia areata.

Szorstkie paznokcie i trachyonychia

Kolejną zmianą, która może towarzyszyć łysieniu plackowatemu, jest trachyonychia. To określenie opisuje paznokcie o charakterystycznie szorstkiej, nierównej powierzchni.

Płytka może:

• stać się matowa,
• mieć liczne podłużne bruzdy,
• być chropowata w dotyku,
• wyglądać jak powierzchnia papieru ściernego,
• łatwiej się łamać i rozdwajać,
• mieć jednocześnie liczne drobne dołeczki.

Trachyonychia może obejmować różną liczbę paznokci. W niektórych przypadkach zmiany dotyczą niemal wszystkich paznokci dłoni i stóp – wtedy stosuje się określenie „dystrofia dwudziestu paznokci”. Taki obraz może być związany m.in. z łysieniem plackowatym, ale nie jest dla niego swoisty.

Czy paznokcie mogą się łamać przy łysieniu plackowatym?

Tak. Zmieniona płytka paznokciowa może być bardziej krucha i podatna na pękanie. W niektórych przypadkach paznokcie stają się cienkie, nierówne i łatwiej rozdwajają się podczas wykonywania codziennych czynności.

Nie należy jednak automatycznie zakładać, że łamliwe paznokcie są wynikiem łysienia plackowatego. Kruchość paznokci może mieć wiele przyczyn, m.in. częsty kontakt z wodą i detergentami, urazy mechaniczne, niektóre choroby skóry, infekcje lub niedobory żywieniowe.

Jeżeli zmiany pojawiły się nagle i współistnieją z ogniskami wypadania włosów, warto pokazać paznokcie dermatologowi.

Czy zmiany paznokciowe oznaczają cięższe łysienie plackowate?

Związek pomiędzy zmianami paznokci a nasileniem łysienia plackowatego jest opisywany w badaniach, ale nie można traktować wyglądu paznokci jako prostego „wskaźnika ciężkości” choroby u każdej osoby.

Niektóre badania wskazują, że zmiany paznokciowe częściej występują u osób z bardziej nasilonym łysieniem, szczególnie w ciężkich postaciach choroby. Dotyczy to m.in. osób z rozległym wypadaniem włosów.

Szczególną uwagę zwracano na czerwone plamki w obrębie lunuli, które w części badań wiązano z cięższym przebiegiem łysienia plackowatego. Jest to jednak obserwacja kliniczna, a nie samodzielne kryterium określające ciężkość choroby.

Czy zmiany na paznokciach mogą pojawić się przed wypadaniem włosów?

Tak. W niektórych przypadkach zmiany paznokciowe mogą poprzedzać pojawienie się typowych ognisk łysienia. Mogą też wystąpić w czasie aktywnej choroby albo utrzymywać się, gdy włosy zaczynają już odrastać.

Opisywano również sytuacje, w których zmiany paznokciowe były jedyną widoczną manifestacją łysienia plackowatego. Jest to jednak mniej typowy obraz choroby.

Dlatego nagłe pojawienie się charakterystycznych zmian na wielu paznokciach, szczególnie gdy nie można znaleźć innej przyczyny, może być jednym z powodów do konsultacji dermatologicznej.

Czy zmiany dotyczą paznokci dłoni czy stóp?

Zmiany mogą pojawić się zarówno na paznokciach dłoni, jak i stóp. Częściej zauważa się je na paznokciach rąk, ponieważ są bardziej widoczne i częściej poddawane ocenie.

Nie ma jednak zasady, że przy łysieniu plackowatym zmiany muszą dotyczyć wszystkich paznokci. U jednej osoby mogą pojawić się tylko na kilku płytkach, a u innej obejmować większość paznokci.

Jak wyglądają paznokcie przy alopecia areata?

Obraz może być bardzo różnorodny. Najczęściej obserwuje się:

1. Drobne dołeczki

Na powierzchni paznokcia pojawiają się liczne, niewielkie zagłębienia. To jedna z najczęściej opisywanych zmian.

2. Podłużne bruzdy

Płytka może mieć wyraźne linie biegnące od podstawy paznokcia w kierunku jego końca.

3. Szorstką powierzchnię

Paznokieć traci naturalną gładkość i połysk. Przy nasilonych zmianach może przypominać powierzchnię papieru ściernego.

4. Kruchość i rozdwajanie

Płytka może łatwiej pękać, rozwarstwiać się i kruszyć.

5. Zmiany koloru lub lunuli

W niektórych przypadkach obserwuje się białe zmiany w obrębie płytki lub charakterystyczne czerwone punkty w obrębie lunuli. Są one rzadsze niż pitting.

6. Oddzielanie się paznokcia

Rzadziej może dochodzić do onycholizy, czyli oddzielania się płytki od łożyska.

Łysienie plackowate paznokcie – czy zmiany są bolesne?

Najczęściej zmiany paznokciowe związane z łysieniem plackowatym nie powodują bólu. Mogą jednak być widoczne i stanowić problem estetyczny. Przy bardzo kruchej lub rozdwajającej się płytce mogą również powodować dyskomfort podczas wykonywania codziennych czynności.

Jeżeli paznokieć jest bolesny, mocno obrzęknięty, ropieje albo zmiana obejmuje przede wszystkim jeden paznokieć, konieczne jest rozważenie również innych przyczyn.

Zmiany paznokciowe w łysieniu plackowatym a łuszczyca

Dołeczki na paznokciach mogą występować zarówno przy łysieniu plackowatym, jak i łuszczycy. Dlatego sam pitting nie pozwala rozróżnić tych chorób.

W przypadku łuszczycy mogą występować również inne charakterystyczne zmiany, takie jak:

• oddzielanie się płytki od łożyska,
• żółtawe przebarwienia,
• zgrubienie paznokcia,
• zmiany pod płytką,
• charakterystyczne nieregularności powierzchni.

Dermatolog bierze pod uwagę jednocześnie wygląd paznokci, skóry i włosów oraz pozostałe objawy.

Ma to szczególne znaczenie, ponieważ łysienie plackowate może współistnieć z innymi chorobami skóry i chorobami o podłożu autoimmunologicznym.

Jak lekarz rozpoznaje zmiany paznokciowe związane z łysieniem plackowatym?

Rozpoznanie zazwyczaj rozpoczyna się od dokładnego badania skóry, włosów i paznokci.

Dermatolog może ocenić:

• wygląd płytki paznokciowej,
• liczbę zajętych paznokci,
• rodzaj zmian,
• stan skóry wokół paznokci,
• obecność ognisk łysienia,
• wygląd skóry głowy,
• brwi i rzęsy,
• inne obszary owłosionej skóry.

W diagnostyce łysienia plackowatego pomocna może być również trichoskopia, czyli badanie skóry głowy i włosów w powiększeniu. W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zdecydować o wykonaniu dodatkowych badań.

Jeżeli wygląd paznokci nie jest typowy, czasami konieczne jest wykluczenie innych przyczyn, np. grzybicy. W diagnostyce trachyonychii wykorzystuje się m.in. badanie materiału z paznokcia, aby wykluczyć infekcję grzybiczą.

Czy trzeba leczyć zmiany paznokciowe?

Nie zawsze.

Jeżeli zmiany są niewielkie i nie powodują dolegliwości, lekarz może zalecić obserwację. Paznokcie rosną powoli, dlatego poprawa może być widoczna dopiero po pewnym czasie.

W części przypadków zmiany paznokciowe mogą stopniowo ustępować samoistnie, szczególnie u dzieci.

Jeżeli jednak zmiany są nasilone, powodują dyskomfort lub stanowią istotny problem kosmetyczny, dermatolog może rozważyć leczenie.

Jak leczy się paznokcie zmienione w przebiegu łysienia plackowatego?

Nie istnieje jedna uniwersalna terapia odpowiednia dla wszystkich pacjentów. Postępowanie zależy od rodzaju i nasilenia zmian oraz od aktywności samego łysienia.

W wybranych przypadkach dermatolog może zastosować leczenie miejscowe, np. preparaty z kortykosteroidami. Opisywane są również inne metody leczenia, w tym miejscowe retinoidy, a w cięższych przypadkach leczenie ogólnoustrojowe. Dowody dotyczące leczenia samych zmian paznokciowych są jednak ograniczone i nie ma jednego standardowego schematu postępowania.

Jeżeli pacjent jest już leczony z powodu aktywnego łysienia plackowatego, lekarz może uwzględnić zmiany paznokciowe przy ocenie całego obrazu choroby.

Czy paznokcie odrastają po ustąpieniu łysienia plackowatego?

W wielu przypadkach tak. Paznokcie mają zdolność stopniowej regeneracji, ponieważ nowa płytka jest produkowana przez macierz paznokcia.

Proces ten jest jednak powolny. Zmiana widoczna na paznokciu nie znika z dnia na dzień – musi stopniowo przesunąć się wraz ze wzrostem płytki.

Dlatego nawet jeżeli aktywność łysienia plackowatego zostanie zahamowana, paznokcie mogą jeszcze przez dłuższy czas wyglądać nieprawidłowo.

U części osób zmiany mogą również nawracać wraz z aktywnością choroby.

Kiedy warto zgłosić się do dermatologa?

Konsultacja dermatologiczna jest szczególnie wskazana, jeżeli:

• pojawiły się nagłe, liczne dołeczki na paznokciach,
• kilka paznokci jednocześnie stało się szorstkich i nierównych,
• paznokcie zaczęły się kruszyć lub rozdwajać bez wyraźnej przyczyny,
• występują jednocześnie ogniska wypadania włosów,
• zaczęły wypadać brwi lub rzęsy,
• zmiany dotyczą wielu paznokci,
• zmiany szybko się nasilają,
• nie wiadomo, czy przyczyną jest łysienie plackowate, łuszczyca, grzybica czy inna choroba.

Szczególnie istotne jest badanie dermatologiczne wtedy, gdy zmiany paznokciowe pojawiają się bez wcześniejszego rozpoznania łysienia plackowatego. Sam wygląd paznokci nie pozwala bowiem jednoznacznie ustalić przyczyny.

Najczęstsze pytania o łysienie plackowate i paznokcie

Czy dołeczki na paznokciach oznaczają łysienie plackowate?

Nie. Pitting może występować w wielu chorobach, między innymi w łuszczycy i łysieniu plackowatym. O rozpoznaniu decyduje całość obrazu klinicznego.

Czy łysienie plackowate zawsze powoduje zmiany paznokci?

Nie. Większość osób z łysieniem plackowatym nie musi mieć zmian paznokciowych. Ich obecność zależy m.in. od wieku i przebiegu choroby.

Czy zmiany paznokciowe mogą pojawić się przed łysieniem?

Tak. W niektórych przypadkach zmiany paznokciowe mogą poprzedzać pojawienie się ognisk utraty włosów.

Czy trachyonychia oznacza łysienie plackowate?

Nie. Trachyonychia może współistnieć z łysieniem plackowatym, ale występuje również w innych chorobach, m.in. łuszczycy, liszaju płaskim i atopowym zapaleniu skóry.

Czy paznokcie wrócą do normalnego wyglądu?

W wielu przypadkach zmiany mogą się poprawić lub ustąpić, jednak tempo regeneracji jest powolne. U części osób zmiany utrzymują się dłużej lub nawracają.

Podsumowanie

Łysienie plackowate może obejmować nie tylko włosy, ale również paznokcie. Najczęściej obserwuje się drobne dołeczki na płytce, podłużne bruzdy, szorstkość, kruchość i rozdwajanie paznokci. Rzadziej pojawiają się zmiany w obrębie lunuli, białe punkty czy oddzielanie się płytki od łożyska.

Zmiany paznokciowe mogą występować razem z utratą włosów, ale niekiedy pojawiają się wcześniej. Ich obecność nie oznacza automatycznie ciężkiej postaci choroby, choć w badaniach częściej obserwowano je u osób z bardziej nasilonym łysieniem.

Warto pamiętać, że pitting i inne zmiany paznokci nie są charakterystyczne wyłącznie dla alopecia areata. Dlatego przy nowych, utrzymujących się lub nasilających zmianach najlepiej skonsultować się z dermatologiem, który oceni paznokcie razem ze skórą i włosami oraz w razie potrzeby wykluczy inne przyczyny.