Mgła mózgowa w SM – Jak poprawić koncentrację?

„Wiem, co chcę powiedzieć, ale nie mogę znaleźć właściwego słowa”. „Czytam tekst i po chwili nie pamiętam, co przeczytałem”. „Trudniej mi się skupić na kilku rzeczach jednocześnie”. Tak mogą wyglądać zaburzenia poznawcze w stwardnieniu rozsianym (SM), często określane przez pacjentów jako mgła mózgowa lub brain fog.

Problemy z pamięcią, koncentracją czy szybkością przetwarzania informacji należą do możliwych objawów SM. Nie oznaczają jednak utraty inteligencji ani automatycznie postępu choroby. U części osób mają łagodny charakter i można skutecznie ograniczyć ich wpływ na codzienne funkcjonowanie.

Czym jest mgła mózgowa w SM?

„Mgła mózgowa” nie jest oficjalnym rozpoznaniem medycznym. To potoczne określenie zestawu trudności związanych z funkcjami poznawczymi, czyli procesami odpowiadającymi m.in. za pamięć, uwagę, planowanie czy przetwarzanie informacji.

W SM najczęściej obserwuje się problemy z:

• koncentracją i utrzymaniem uwagi,
• zapamiętywaniem nowych informacji,
• przypominaniem sobie słów lub nazw,
• wykonywaniem kilku zadań jednocześnie,
• planowaniem i organizacją,
• szybkością przetwarzania informacji.

Zaburzenia poznawcze mogą występować nawet wtedy, gdy objawy ruchowe SM są niewielkie. Ich nasilenie jest bardzo indywidualne.

Dlaczego SM powoduje problemy z pamięcią i koncentracją?

Stwardnienie rozsiane wpływa na ośrodkowy układ nerwowy. Zmiany demielinizacyjne i inne procesy związane z chorobą mogą zaburzać sprawne przekazywanie informacji w sieciach neuronalnych.

Nie oznacza to jednak, że każda trudność z koncentracją jest bezpośrednim skutkiem zmian w mózgu. Na funkcje poznawcze wpływają również inne objawy i czynniki towarzyszące SM, takie jak:

• zaburzenia snu,
• przewlekły stres,
• depresja lub zaburzenia lękowe,
• zmęczenie,
• ból,
• niektóre leki,
• infekcje lub inne problemy zdrowotne.

Dlatego nagłe lub wyraźne pogorszenie koncentracji warto omówić z lekarzem, zamiast od razu przypisywać je samemu SM.

Jak objawia się mgła mózgowa?

Objawy mogą być bardzo różne. Niektóre osoby zauważają przede wszystkim problemy z pamięcią, inne – wolniejsze przetwarzanie informacji.

Typowe sytuacje to:

Trudności z pamięcią: zapominanie niedawno przekazanych informacji, terminów czy nazw.

Problemy z koncentracją: łatwe rozpraszanie się, trudność z dłuższym czytaniem lub wykonywaniem jednego zadania.

Wolniejsze przetwarzanie informacji: potrzeba większej ilości czasu na zrozumienie pytania, przeczytanie tekstu czy podjęcie decyzji.

Trudności z podzielnością uwagi: problem z jednoczesnym słuchaniem, odpowiadaniem i wykonywaniem innej czynności.

Problemy z odnajdywaniem słów: osoba wie, co chce powiedzieć, ale przez chwilę nie może przypomnieć sobie konkretnego słowa.

Takie objawy mogą pojawiać się okresowo i być bardziej zauważalne w sytuacjach wymagających dużego wysiłku umysłowego.

Jak poprawić koncentrację przy SM?

Nie ma jednej metody, która całkowicie usuwa mgłę mózgową. Duże znaczenie mają natomiast strategie kompensacyjne, czyli takie, które pomagają wykorzystać zachowane możliwości i ograniczyć wpływ trudności poznawczych na codzienne życie.

Planuj najtrudniejsze zadania wtedy, gdy funkcjonujesz najlepiej. Jeśli wymagająca praca umysłowa jest łatwiejsza rano, warto właśnie wtedy zaplanować naukę, pracę wymagającą skupienia czy ważne rozmowy.

Ograniczaj liczbę bodźców. Wyłączone powiadomienia, ciche pomieszczenie i wykonywanie jednej czynności naraz mogą znacząco ułatwić koncentrację.

Zapisuj ważne informacje. Kalendarz, lista zadań, notatki w telefonie czy przypomnienia zmniejszają konieczność zapamiętywania wszystkiego.

Dziel większe zadania na mniejsze etapy. Zamiast wykonywać kilka czynności jednocześnie, warto przechodzić przez nie krok po kroku.

Powtarzaj informacje. Jeśli otrzymujesz ważne instrukcje, pomocne może być zapisanie ich lub poproszenie o przekazanie ich również w formie pisemnej.

Czy ćwiczenia pamięci pomagają?

W wybranych przypadkach pomocna może być rehabilitacja poznawcza. Polega ona na ćwiczeniu konkretnych funkcji poznawczych oraz uczeniu się strategii, które ułatwiają codzienne funkcjonowanie.

Ćwiczenia powinny być dopasowane do rzeczywistych trudności danej osoby. Badania wskazują, że rehabilitacja poznawcza może poprawiać m.in. pamięć słowną, pamięć roboczą czy szybkość przetwarzania informacji, choć przełożenie poprawy wyników testów na codzienne funkcjonowanie może być różne.

W zależności od potrzeb w takiej pracy może uczestniczyć m.in. neuropsycholog, terapeuta zajęciowy czy logopeda/neurologopeda. Współczesne podejście do rehabilitacji chorób neurologicznych zakłada możliwie wczesne i wielodyscyplinarne wsparcie.

Czy istnieją leki na mgłę mózgową w SM?

Obecnie nie ma leku stosowanego rutynowo wyłącznie w celu leczenia zaburzeń pamięci i myślenia związanych z SM. W praktyce ważne jest przede wszystkim odpowiednie leczenie samego SM oraz rozpoznanie czynników, które mogą dodatkowo pogarszać funkcje poznawcze.

Jeżeli problemy z koncentracją pojawiły się niedawno lub wyraźnie się nasiliły, lekarz może ocenić, czy są związane z aktywnością choroby, innymi objawami SM, stosowanymi lekami lub dodatkowym problemem zdrowotnym.

Kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Warto porozmawiać z neurologiem, jeśli problemy z pamięcią lub koncentracją:

• zaczynają utrudniać pracę lub naukę,
• powodują problemy z wykonywaniem codziennych obowiązków,
• wyraźnie się nasilają,
• pojawiły się nagle,
• towarzyszą im nowe objawy neurologiczne.

W razie potrzeby lekarz może skierować pacjenta na dokładniejszą ocenę funkcji poznawczych. Badanie neuropsychologiczne pozwala określić, które obszary funkcjonowania poznawczego są osłabione i jakie strategie mogą być najbardziej pomocne.

Mgła mózgowa nie oznacza utraty sprawności intelektualnej

Zaburzenia poznawcze w SM mogą być frustrujące, szczególnie gdy osoba wcześniej bez problemu radziła sobie z wymagającą pracą, nauką czy organizacją wielu obowiązków. Warto jednak pamiętać, że problemy z koncentracją, pamięcią czy szybkością przetwarzania informacji nie oznaczają automatycznie utraty inteligencji ani samodzielności.

Odpowiednie leczenie SM, ocena przyczyn nasilonych objawów oraz dobrze dobrane strategie kompensacyjne i rehabilitacja poznawcza mogą pomóc ograniczyć wpływ „mgły mózgowej” na codzienne życie.