Palenie papierosów a WZJG i Crohn – szokujący wpływ tytoniu

Palenie papierosów ma istotny wpływ na funkcjonowanie przewodu pokarmowego i przebieg wielu chorób. W przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit (IBD), czyli wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (WZJG) i choroby Leśniowskiego-Crohna, zależność ta jest szczególnie interesująca, ponieważ wpływ palenia na obie choroby nie jest taki sam.

W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna palenie papierosów wiąże się z wyraźnie gorszym przebiegiem choroby, większym ryzykiem zaostrzeń, koniecznością leczenia operacyjnego oraz nawrotów po operacji. WZJG zachowuje się pod tym względem inaczej – osoby palące mogą mieć statystycznie łagodniejszy przebieg choroby, a zaprzestanie palenia może u części pacjentów wiązać się z nasileniem objawów. Nie oznacza to jednak, że palenie jest sposobem leczenia WZJG ani że należy je kontynuować. Ze względu na ogólne ryzyko zdrowotne palenie nie jest zalecane jako terapia żadnej z chorób.

Palenie a choroba Leśniowskiego-Crohna

Związek pomiędzy paleniem a chorobą Leśniowskiego-Crohna jest dobrze udokumentowany. U osób palących choroba może mieć cięższy przebieg niż u osób, które nigdy nie paliły lub zaprzestały palenia.

Palenie może wiązać się między innymi z:

• częstszymi zaostrzeniami choroby,
• większą potrzebą stosowania leków,
• większym ryzykiem hospitalizacji,
• większym prawdopodobieństwem konieczności operacji,
• większym ryzykiem nawrotu choroby po leczeniu operacyjnym,
• gorszym przebiegiem choroby po operacji.

Badania wskazują, że osoby palące z chorobą Leśniowskiego-Crohna mają około dwukrotnie większe ryzyko nawrotu klinicznego oraz około 2,5-krotnie większe ryzyko ponownej operacji w porównaniu z osobami niepalącymi.

Dlaczego palenie pogarsza przebieg choroby Crohna?

Dokładny mechanizm wpływu palenia na chorobę Leśniowskiego-Crohna nie został w pełni wyjaśniony.

Dym tytoniowy może wpływać na barierę jelitową, odpowiedź immunologiczną oraz mikrośrodowisko przewodu pokarmowego. Może również oddziaływać na procesy zapalne zachodzące w jelicie.

W efekcie u osób palących choroba może być trudniejsza do kontrolowania, a ryzyko jej nawrotu i powikłań może być większe.

Czy liczba wypalanych papierosów ma znaczenie?

W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna nie należy zakładać, że niewielka liczba papierosów jest bezpieczna.

Dane wskazują, że również lekkie palenie może mieć niekorzystny wpływ na przebieg choroby. Nie wykazano, aby ograniczenie liczby papierosów do kilku dziennie całkowicie eliminowało związane z paleniem ryzyko. Z tego powodu zalecane jest całkowite zaprzestanie palenia.

Co dzieje się po rzuceniu palenia przy chorobie Crohna?

Zaprzestanie palenia jest jednym z działań, które mogą korzystnie wpłynąć na dalszy przebieg choroby.

Korzyści z rzucenia palenia mogą pojawić się niezależnie od tego, jak długo pacjent choruje. Zmniejszenie ekspozycji na dym tytoniowy może ograniczyć ryzyko zaostrzeń i powikłań oraz poprawić rokowanie związane z leczeniem operacyjnym.

Rzucenie palenia nie powinno jednak oznaczać samodzielnego odstawienia leków stosowanych w leczeniu choroby Crohna. Kontrola objawów i aktywności choroby pozostaje ważna również po zaprzestaniu palenia.

Palenie a wrzodziejące zapalenie jelita grubego

W przypadku WZJG zależność jest bardziej skomplikowana.

W przeciwieństwie do choroby Leśniowskiego-Crohna palenie papierosów wiąże się z niższym ryzykiem rozwoju WZJG. U osób, które zaprzestały palenia, ryzyko rozpoznania choroby może być większe, szczególnie w pierwszych latach po rzuceniu palenia.

U osób, które już chorują na WZJG, część badań wskazuje również na łagodniejszy przebieg choroby u palaczy. Osoby palące mogą mieć między innymi mniejsze ryzyko niektórych powikłań i mniejszą potrzebę intensywnego leczenia.

Nie oznacza to jednak, że palenie jest korzystne dla zdrowia.

Czy osoba z WZJG powinna rzucić palenie?

Tak.

To, że palenie może wpływać na WZJG w sposób odmienny niż na chorobę Crohna, nie oznacza, że jest ono zalecanym sposobem kontrolowania choroby.

Palenie zwiększa ryzyko wielu poważnych schorzeń, w tym chorób układu krążenia, przewlekłych chorób płuc oraz nowotworów. Dlatego korzyści wynikające z zaprzestania palenia zdecydowanie przewyższają potencjalne korzyści związane z jego wpływem na WZJG.

Jeżeli po rzuceniu palenia dojdzie do pogorszenia objawów WZJG, nie oznacza to, że należy wrócić do palenia. W takiej sytuacji lekarz może odpowiednio zmodyfikować leczenie, aby ponownie uzyskać kontrolę nad chorobą.

Czy nikotyna może być stosowana zamiast palenia?

Nikotyna i dym tytoniowy nie są tym samym.

W przypadku WZJG prowadzono badania nad stosowaniem nikotyny jako potencjalnego elementu terapii, jednak wyniki nie uzasadniają stosowania nikotyny jako standardowego leczenia choroby. Korzyści były ograniczone, a działania niepożądane, takie jak nudności, zawroty głowy czy drżenie, ograniczały jej zastosowanie.

Nie należy więc samodzielnie rozpoczynać stosowania nikotyny w celu kontrolowania objawów WZJG ani traktować jej jako alternatywy dla leczenia zaleconego przez lekarza.

A co z papierosami elektronicznymi?

E-papierosy nie powinny być traktowane jako bezpieczna forma palenia przy IBD.

Dane dotyczące ich wpływu na WZJG i chorobę Leśniowskiego-Crohna są znacznie bardziej ograniczone niż w przypadku tradycyjnych papierosów. Nie ma wystarczających dowodów, aby uznać e-papierosy za sposób kontrolowania objawów lub aktywności IBD.

Jeżeli celem jest zaprzestanie palenia, warto rozważyć metody, które zostały opracowane właśnie w tym celu, zamiast zastępować jeden produkt nikotynowy innym bez odpowiedniego planu.

Czy bierne palenie również ma znaczenie?

Ekspozycja na dym tytoniowy również nie jest obojętna dla zdrowia.

W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna niekorzystny wpływ może dotyczyć także osób narażonych na dym tytoniowy. Dlatego ograniczenie ekspozycji na dym w domu i innych zamkniętych pomieszczeniach jest istotnym elementem zdrowego stylu życia.

Szczególne znaczenie ma ograniczenie biernego palenia u dzieci i innych domowników.

Czy rzucenie palenia może spowodować zaostrzenie WZJG?

U części osób z WZJG po zaprzestaniu palenia może dojść do pogorszenia kontroli choroby. Jest to jeden z powodów, dla których decyzja o rzuceniu palenia powinna być omówiona z lekarzem prowadzącym, szczególnie jeśli choroba jest aktywna lub w przeszłości często dochodziło do zaostrzeń.

Nie oznacza to jednak, że osoba z WZJG powinna kontynuować palenie. W przypadku pogorszenia objawów możliwe jest odpowiednie dostosowanie leczenia.

Kiedy warto skonsultować zmianę objawów?

Osoby z WZJG lub chorobą Leśniowskiego-Crohna powinny zwrócić uwagę na nowe lub nasilające się objawy, niezależnie od tego, czy palą papierosy.

Konsultacji wymagają między innymi:

• częstsze wypróżnienia,
• nasilająca się biegunka,
• krew w stolcu,
• nowe lub silniejsze bóle brzucha,
• utrata masy ciała,
• gorączka,
• wyraźne osłabienie,
• objawy pojawiające się po okresie stabilnego przebiegu choroby.

Nie należy zakładać, że pogorszenie objawów jest wyłącznie skutkiem rzucenia palenia. Może ono wskazywać na aktywację choroby i wymagać oceny jej stanu.

Podsumowanie

Wpływ palenia papierosów na WZJG i chorobę Leśniowskiego-Crohna jest odmienny. W chorobie Leśniowskiego-Crohna palenie wyraźnie pogarsza przebieg choroby, zwiększa ryzyko zaostrzeń, operacji i nawrotów po leczeniu chirurgicznym. Z tego względu osoby z chorobą Crohna powinny dążyć do całkowitego zaprzestania palenia.

W przypadku WZJG zależność jest bardziej złożona. Palenie może wiązać się z mniejszym ryzykiem wystąpienia choroby i u części pacjentów z łagodniejszym jej przebiegiem. Nie oznacza to jednak, że palenie jest metodą leczenia. Ogólne ryzyko zdrowotne związane z paleniem zdecydowanie przemawia za jego zaprzestaniem.

W przypadku WZJG warto przygotować plan obserwacji i kontroli choroby po rzuceniu palenia, natomiast przy chorobie Leśniowskiego-Crohna zaprzestanie palenia jest jednym z ważnych elementów postępowania wpływających na dalszy przebieg choroby.