Pierwsze objawy WZJG i Crohna – jak nie przegapić choroby?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna mogą rozwijać się stopniowo. Początkowe objawy często nie są bardzo nasilone i mogą być przypisywane stresowi, diecie, infekcji lub innym, częstszym problemom z przewodem pokarmowym.

Nawracająca biegunka, bóle brzucha, krew lub śluz w stolcu czy niewyjaśnione zmęczenie nie zawsze oznaczają nieswoistą chorobę zapalną jelit (NZJ). Jeżeli jednak objawy utrzymują się, powracają lub stopniowo się nasilają, warto ustalić ich przyczynę.

Wczesne rozpoznanie WZJG lub choroby Crohna pozwala szybciej rozpocząć odpowiednie leczenie i ograniczyć ryzyko powikłań.

Jak zaczyna się WZJG?

Pierwsze objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego są związane przede wszystkim z zapaleniem jelita grubego.

Najczęściej pojawiają się:

• częste luźne lub wodniste stolce,
• krew w stolcu,
• śluz w stolcu,
• naglące parcie na stolec,
• częste wypróżnienia,
• bóle i skurcze brzucha,
• uczucie niepełnego wypróżnienia.

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów WZJG jest krwista biegunka. Krew może być widoczna gołym okiem lub występować w niewielkiej ilości razem ze stolcem i śluzem.

Jak zaczyna się choroba Crohna?

Początek choroby Leśniowskiego-Crohna może wyglądać bardzo różnie, ponieważ choroba może zajmować różne odcinki przewodu pokarmowego.

Do częstych pierwszych objawów należą:

• przewlekła lub nawracająca biegunka,
• bóle brzucha,
• utrata masy ciała,
• zmniejszenie apetytu,
• osłabienie,
• przewlekłe zmęczenie,
• stan podgorączkowy lub gorączka.

Jeżeli choroba obejmuje jelito cienkie, objawy mogą być mniej charakterystyczne. Z kolei przy zwężeniu jelita mogą pojawić się wzdęcia, uczucie pełności, nudności lub ból nasilający się po jedzeniu.

Biegunka – kiedy powinna zaniepokoić?

Jednorazowa biegunka najczęściej nie jest powodem do niepokoju. Może być związana z infekcją, błędem dietetycznym lub innym przejściowym problemem.

Większej uwagi wymaga biegunka, która:

• utrzymuje się przez kilka tygodni,
• regularnie powraca,
• występuje również w nocy,
• towarzyszy jej krew lub śluz,
• prowadzi do utraty masy ciała,
• występuje razem z gorączką,
• powoduje znaczne osłabienie.

Przewlekła biegunka nie powinna być przez długi czas leczona wyłącznie objawowo bez ustalenia jej przyczyny.

Krew w stolcu – czy zawsze oznacza WZJG?

Nie.

Krew w stolcu może mieć wiele przyczyn. Może pojawić się między innymi przy hemoroidach, szczelinie odbytu, infekcjach jelitowych, polipach czy chorobach zapalnych jelit.

W WZJG krew w stolcu często występuje razem z biegunką, częstym parciem i śluzem.

W chorobie Crohna również może występować, szczególnie gdy stan zapalny obejmuje jelito grube.

Każde niewyjaśnione krwawienie z przewodu pokarmowego powinno jednak zostać odpowiednio ocenione.

Ból brzucha w WZJG i Crohnie

Ból brzucha może występować w obu chorobach, ale jego charakter może być różny.

W WZJG często towarzyszy biegunce i parciu na stolec.

W chorobie Crohna ból może zależeć od lokalizacji zmian. Jeżeli zajęty jest końcowy odcinek jelita cienkiego, dolegliwości mogą być odczuwane między innymi w prawej dolnej części brzucha.

Ból pojawiający się regularnie po posiłkach, szczególnie wraz ze wzdęciem, nudnościami lub wymiotami, może wymagać oceny pod kątem zwężenia jelita.

Czy utrata masy ciała może być pierwszym objawem?

Tak.

Niezamierzona utrata masy ciała może wystąpić szczególnie w chorobie Leśniowskiego-Crohna.

Może być związana z:

• mniejszym apetytem,
• ograniczaniem jedzenia z powodu bólu,
• biegunką,
• zaburzeniami wchłaniania,
• zwiększonym zapotrzebowaniem organizmu podczas aktywnego stanu zapalnego.

Utrata masy ciała może również wystąpić w cięższym WZJG.

Jeżeli masa ciała zmniejsza się bez celowego odchudzania, warto ustalić przyczynę.

Przewlekłe zmęczenie – czy może wskazywać na chorobę jelit?

Tak.

Zmęczenie może być jednym z pierwszych, mniej charakterystycznych objawów IBD.

Może być związane między innymi z aktywnym stanem zapalnym, niedokrwistością, niedoborem żelaza, zaburzeniami odżywiania lub przewlekłym bólem.

Jeżeli zmęczenie utrzymuje się mimo odpoczynku i towarzyszą mu objawy ze strony przewodu pokarmowego, warto powiedzieć o nim lekarzowi.

Czy WZJG lub Crohn mogą zacząć się od anemii?

Tak.

Niedokrwistość może być konsekwencją przewlekłego krwawienia, niedoboru żelaza lub przewlekłego procesu zapalnego.

Może powodować:

• osłabienie,
• senność,
• bóle głowy,
• zawroty głowy,
• bladość,
• duszność podczas wysiłku,
• kołatanie serca,
• problemy z koncentracją.

Niedokrwistość bez jasnej przyczyny, szczególnie w połączeniu z dolegliwościami jelitowymi, może być wskazaniem do dalszej diagnostyki.

Czy objawy WZJG i Crohna są takie same?

Nie.

Obie choroby mogą powodować biegunkę, bóle brzucha, osłabienie czy utratę masy ciała, ale istnieją pewne różnice.

WZJG częściej powoduje:

• krwistą biegunkę,
• częste parcie na stolec,
• śluz w stolcu,
• uczucie niepełnego wypróżnienia.

Choroba Crohna częściej może powodować:

• bóle brzucha,
• przewlekłą biegunkę,
• utratę masy ciała,
• niedobory żywieniowe,
• dolegliwości związane ze zwężeniami,
• przetoki lub ropnie w bardziej zaawansowanej chorobie.

Nie są to jednak sztywne reguły. Objawy mogą się nakładać, dlatego nie można rozpoznać choroby wyłącznie na ich podstawie.

Czy objawy mogą pojawiać się i znikać?

Tak.

WZJG i choroba Crohna często przebiegają z okresami zaostrzeń i remisji.

Oznacza to, że objawy mogą przez pewien czas występować, następnie wyraźnie się zmniejszyć lub całkowicie ustąpić, a po pewnym czasie powrócić.

Powtarzające się epizody biegunki, bólu brzucha czy krwi w stolcu nie powinny być ignorowane tylko dlatego, że pomiędzy nimi występują okresy dobrego samopoczucia.

Czy stres może być przyczyną pierwszych objawów?

Stres sam w sobie nie jest uznawany za przyczynę WZJG ani choroby Crohna.

Może jednak wpływać na funkcjonowanie przewodu pokarmowego i nasilać odczuwanie niektórych dolegliwości.

Dlatego objawy takie jak biegunka czy bóle brzucha bywają początkowo przypisywane stresowi lub zespołowi jelita drażliwego.

Jeżeli jednak pojawia się krew w stolcu, niezamierzona utrata masy ciała, niedokrwistość, gorączka lub utrzymujące się objawy, nie należy zakładać, że ich przyczyną jest wyłącznie stres.

Czy WZJG i Crohn mogą powodować objawy poza jelitami?

Tak.

Pierwsze sygnały choroby nie zawsze muszą pochodzić bezpośrednio z przewodu pokarmowego.

Mogą pojawić się między innymi:

• bóle i obrzęki stawów,
• przewlekły ból kręgosłupa,
• zmiany skórne,
• stany zapalne oka,
• niedokrwistość,
• przewlekłe zmęczenie.

Niektóre manifestacje pozajelitowe mogą pojawić się jeszcze przed rozpoznaniem IBD.

Jak wykryć WZJG lub chorobę Crohna?

Nie istnieje jedno badanie, które pozwala jednoznacznie rozpoznać WZJG lub Crohna.

Diagnostyka może obejmować:

• morfologię krwi,
• CRP i inne parametry stanu zapalnego,
• oznaczenie żelaza i ferrytyny,
• kalprotektynę w kale,
• badania mikrobiologiczne stolca,
• kolonoskopię z pobraniem wycinków,
• USG jelit,
• rezonans jelita cienkiego,
• inne badania obrazowe.

Zakres badań jest dobierany indywidualnie w zależności od objawów i podejrzewanej lokalizacji choroby.

Kalprotektyna – czy warto ją wykonać?

Kalprotektyna w kale jest nieinwazyjnym markerem stanu zapalnego w przewodzie pokarmowym.

Podwyższony wynik może występować w aktywnym WZJG lub chorobie Crohna i może być wskazaniem do dalszej diagnostyki.

Nie jest jednak testem, który samodzielnie potwierdza konkretną chorobę. Podwyższona kalprotektyna może pojawić się również w innych stanach zapalnych przewodu pokarmowego.

Kiedy potrzebna jest kolonoskopia?

Jeżeli objawy i wyniki badań wskazują na możliwość choroby zapalnej jelit, lekarz może zalecić kolonoskopię.

Badanie umożliwia bezpośrednią ocenę jelita grubego i pobranie wycinków do badania histopatologicznego.

W przypadku podejrzenia choroby Crohna konieczna może być również ocena jelita cienkiego, ponieważ zmiany mogą znajdować się poza zasięgiem standardowej kolonoskopii.

Kiedy zgłosić się do gastroenterologa?

Warto skonsultować się z lekarzem, jeżeli:

• biegunka utrzymuje się lub nawraca,
• w stolcu pojawia się krew,
• regularnie występują bóle brzucha,
• masa ciała spada bez wyraźnej przyczyny,
• występuje przewlekłe zmęczenie,
• pojawia się niedokrwistość,
• występuje gorączka lub stany podgorączkowe,
• objawy stopniowo się nasilają.

Szczególnie istotne jest połączenie kilku objawów jednocześnie, na przykład przewlekłej biegunki z krwią w stolcu, utratą masy ciała lub niedokrwistością.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Niektóre objawy wymagają szybkiej oceny medycznej.

Pilnej pomocy wymagają między innymi:

• silny lub narastający ból brzucha,
• obfite krwawienie z przewodu pokarmowego,
• powtarzające się wymioty,
• znaczne odwodnienie,
• omdlenie,
• bardzo silne osłabienie,
• znaczne rozdęcie brzucha,
• zatrzymanie gazów i stolca.

Mogą one wskazywać na poważne powikłanie, takie jak znaczne odwodnienie, ciężkie zaostrzenie lub niedrożność jelit.

Podsumowanie

Pierwsze objawy WZJG i choroby Leśniowskiego-Crohna mogą być niecharakterystyczne. Nawracająca biegunka, bóle brzucha, krew lub śluz w stolcu, utrata masy ciała czy przewlekłe zmęczenie mogą mieć wiele przyczyn, ale jeśli utrzymują się lub powracają, wymagają wyjaśnienia.

W WZJG szczególnie charakterystyczna jest krwista biegunka, częste parcie na stolec i uczucie niepełnego wypróżnienia. W chorobie Crohna objawy są bardziej zależne od lokalizacji zmian i mogą obejmować bóle brzucha, biegunkę, utratę masy ciała oraz dolegliwości związane ze zwężeniami jelit.

Diagnostyka obejmuje w zależności od sytuacji badania krwi, badania kału, kalprotektynę, kolonoskopię z biopsją oraz badania obrazowe. Żadne pojedyncze badanie nie pozwala jednak samodzielnie rozpoznać WZJG lub Crohna.

Nie warto długo tłumaczyć nawracających objawów wyłącznie dietą czy stresem. Jeżeli dolegliwości powtarzają się, nasilają lub pojawiają się objawy alarmowe, takie jak krew w stolcu, utrata masy ciała czy niedokrwistość, odpowiednio zaplanowana diagnostyka może pomóc ustalić ich rzeczywistą przyczynę.