Do jakiego lekarza z otyłością? Czym zajmuje się obesitologia

Otyłość jest przewlekłą chorobą, która może wpływać na funkcjonowanie całego organizmu. Zwiększa ryzyko między innymi cukrzycy typu 2, nadciśnienia, chorób serca, zaburzeń snu czy problemów ze stawami.

Mimo to wiele osób nadal traktuje otyłość wyłącznie jako efekt „braku silnej woli”. W rzeczywistości na masę ciała wpływa wiele czynników – między innymi sposób odżywiania, aktywność fizyczna, sen, stres, genetyka, hormony, przyjmowane leki oraz inne choroby.

Dlatego leczenie otyłości nie powinno sprowadzać się wyłącznie do kolejnej diety.

Do jakiego lekarza iść z otyłością?

Lekarzem zajmującym się kompleksowym leczeniem otyłości jest obesitolog.

Obesitologia koncentruje się na rozpoznawaniu i leczeniu otyłości oraz chorób i problemów zdrowotnych, które mogą jej towarzyszyć.

W zależności od sytuacji pacjent może być również kierowany do innych specjalistów, między innymi:

• diabetologa,
• endokrynologa,
• kardiologa,
• dietetyka,
• psychologa lub psychodietetyka,
• fizjoterapeuty.

Najważniejsze jest podejście całościowe, ponieważ przyczyna problemu z masą ciała nie zawsze jest taka sama.

Czym zajmuje się obesitolog?

Obesitolog nie skupia się wyłącznie na liczbie kilogramów.

Podczas konsultacji lekarz ocenia między innymi:

• masę ciała,
• wzrost,
• BMI,
• obwód talii,
• sposób odżywiania,
• aktywność fizyczną,
• sen,
• przyjmowane leki,
• choroby współistniejące,
• wcześniejsze próby odchudzania,
• możliwe przyczyny nadmiernej masy ciała.

Na tej podstawie można ustalić, jakie leczenie będzie najbardziej odpowiednie.

Czy obesitolog jest lekarzem od odchudzania?

Można tak powiedzieć, ale określenie „lekarz od odchudzania” jest dużym uproszczeniem.

Celem leczenia nie jest wyłącznie szybkie schudnięcie.

Chodzi przede wszystkim o trwałą poprawę zdrowia i zmniejszenie ryzyka powikłań otyłości.

U części osób niewielka redukcja masy ciała może już przynieść korzyści zdrowotne.

Czy otyłość to choroba?

Tak.

Otyłość jest przewlekłą chorobą, która może rozwijać się i utrzymywać przez wiele lat.

Nie jest wyłącznie kwestią wyglądu.

Nadmiar tkanki tłuszczowej może wpływać na metabolizm, układ krążenia, układ oddechowy, stawy i wiele innych obszarów organizmu.

Dlatego leczenie otyłości powinno być traktowane podobnie jak leczenie innych chorób przewlekłych.

Skąd wiadomo, czy ktoś ma otyłość?

Jednym z podstawowych parametrów wykorzystywanych do oceny masy ciała jest BMI, czyli wskaźnik masy ciała.

U osób dorosłych:

• BMI 18,5–24,9 oznacza prawidłową masę ciała,
• BMI 25–29,9 oznacza nadwagę,
• BMI ≥30 oznacza otyłość.

BMI nie pokazuje jednak całego obrazu.

Dlatego lekarz może zwrócić uwagę również na obwód talii, skład ciała, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej oraz choroby współistniejące.

Czy można mieć otyłość przy prawidłowym BMI?

BMI jest przydatnym, ale uproszczonym wskaźnikiem.

Nie uwzględnia między innymi proporcji mięśni i tkanki tłuszczowej.

Dlatego lekarz może brać pod uwagę również inne parametry, szczególnie gdy wynik BMI nie odpowiada rzeczywistej budowie ciała.

Dlaczego warto leczyć otyłość?

Otyłość zwiększa ryzyko wielu chorób.

Może sprzyjać między innymi:

• cukrzycy typu 2,
• nadciśnieniu tętniczemu,
• chorobom sercowo-naczyniowym,
• obturacyjnemu bezdechowi sennemu,
• chorobie zwyrodnieniowej stawów,
• stłuszczeniu wątroby,
• zaburzeniom gospodarki lipidowej.

Może również wpływać na jakość snu, sprawność fizyczną i codzienne funkcjonowanie.

Im wcześniej problem zostanie odpowiednio rozpoznany, tym więcej możliwości leczenia można rozważyć.

Czy wystarczy mniej jeść i więcej się ruszać?

Aktywność fizyczna i sposób odżywiania są ważną częścią leczenia, ale nie zawsze wystarczają.

Utrzymanie prawidłowej masy ciała zależy od wielu mechanizmów, między innymi regulacji apetytu i sytości.

Na masę ciała mogą wpływać również:

• zaburzenia snu,
• stres,
• niektóre leki,
• choroby hormonalne,
• zaburzenia metaboliczne,
• czynniki genetyczne,
• środowisko i styl życia.

Dlatego u części osób sama dieta i aktywność fizyczna nie przynoszą trwałego efektu.

Jak wygląda pierwsza wizyta u obesitologa?

Pierwsza konsultacja zaczyna się zazwyczaj od szczegółowego wywiadu.

Lekarz może zapytać między innymi:

• od kiedy występuje problem z masą ciała,
• jak zmieniała się masa ciała na przestrzeni lat,
• jakie diety były wcześniej stosowane,
• ile razy podejmowano próby redukcji masy ciała,
• jak wygląda codzienna dieta,
• ile pacjent śpi,
• jak wygląda aktywność fizyczna,
• jakie leki przyjmuje,
• czy występują inne choroby.

Następnie lekarz może wykonać podstawowe pomiary i zaproponować dalszą diagnostykę.

Jak przygotować się do wizyty?

Warto wcześniej przygotować informacje dotyczące:

• aktualnej masy ciała i wzrostu,
• chorób przewlekłych,
• przyjmowanych leków,
• wcześniejszych prób odchudzania,
• zmian masy ciała w ostatnich latach,
• sposobu odżywiania,
• aktywności fizycznej.

Jeżeli pacjent ma aktualne wyniki badań, również warto je zabrać ze sobą.

Nie trzeba jednak prowadzić przez kilka tygodni specjalnej diety przed wizytą. Lekarz powinien poznać rzeczywisty sposób funkcjonowania pacjenta.

Jakie badania może zlecić lekarz?

Zakres badań jest dobierany indywidualnie.

W zależności od sytuacji lekarz może zalecić między innymi:

• morfologię krwi,
• glukozę,
• HbA1c,
• lipidogram,
• próby wątrobowe,
• kreatyninę,
• TSH,
• inne badania hormonalne lub metaboliczne, jeśli istnieją ku temu wskazania.

Nie każdy pacjent potrzebuje wszystkich tych badań.

Czy trzeba sprawdzić hormony?

Nie zawsze.

Problemy hormonalne mogą wpływać na masę ciała, ale nie każda osoba z nadwagą lub otyłością ma zaburzenia hormonalne.

Lekarz może zdecydować o wykonaniu odpowiednich badań, jeżeli objawy lub wywiad wskazują na taką możliwość.

Jak leczy się otyłość?

Leczenie może obejmować kilka elementów jednocześnie.

Najczęściej bierze się pod uwagę:

• zmianę sposobu odżywiania,
• zwiększenie aktywności fizycznej,
• poprawę jakości snu,
• pracę nad nawykami,
• leczenie chorób współistniejących,
• leczenie farmakologiczne,
• w określonych przypadkach leczenie chirurgiczne.

Nie każdy pacjent potrzebuje wszystkich tych metod.

Czy istnieją leki na otyłość?

Tak.

W określonych sytuacjach lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne.

Nowoczesne leki stosowane w leczeniu otyłości mogą między innymi wpływać na uczucie głodu i sytości, dzięki czemu pacjentowi łatwiej jest ograniczyć ilość spożywanego jedzenia.

Leki dobiera się indywidualnie, biorąc pod uwagę między innymi BMI, choroby współistniejące, przeciwwskazania i inne przyjmowane preparaty.

Czy leki na otyłość są dla każdego?

Nie.

Leczenie farmakologiczne ma określone wskazania i przeciwwskazania.

Nie powinno być rozpoczynane wyłącznie na podstawie reklamy czy rekomendacji znajomych.

Lekarz ocenia, czy dana terapia jest odpowiednia i bezpieczna dla konkretnej osoby.

Czy po lekach na otyłość masa ciała może wrócić?

Tak.

Otyłość jest chorobą przewlekłą, dlatego leczenie często wymaga długoterminowego podejścia.

Po zakończeniu farmakoterapii apetyt może ponownie się zwiększyć, a masa ciała może częściowo lub całkowicie wrócić.

Nie oznacza to, że leczenie było nieskuteczne. Pokazuje raczej, że u części osób konieczne jest długotrwałe leczenie i monitorowanie choroby.

Czy operacja bariatryczna jest leczeniem otyłości?

Tak.

Chirurgia bariatryczna jest jedną z metod leczenia ciężkiej otyłości.

Może być rozważana u osób spełniających określone kryteria, szczególnie gdy inne metody leczenia nie przyniosły odpowiedniego efektu lub występują poważne choroby związane z otyłością.

Operacja nie jest jednak „łatwym sposobem na schudnięcie”. Wymaga odpowiedniego przygotowania i późniejszej kontroli.

Czy dietetyk wystarczy?

Dietetyk może być bardzo ważnym elementem leczenia, ale nie zawsze jest jedynym specjalistą, którego potrzebuje osoba z otyłością.

Jeżeli występuje otyłość lub podejrzenie chorób współistniejących, warto rozpocząć od oceny lekarskiej.

W dalszym leczeniu obesitolog może współpracować z dietetykiem, psychologiem, fizjoterapeutą i innymi specjalistami.

Czy psycholog może pomóc w leczeniu otyłości?

Tak.

Sposób jedzenia może być związany między innymi ze stresem, emocjami, snem czy utrwalonymi nawykami.

Wsparcie psychologiczne może być szczególnie pomocne, jeśli pacjent:

• wielokrotnie podejmował próby odchudzania,
• doświadcza jedzenia emocjonalnego,
• ma trudności z kontrolowaniem podjadania,
• odczuwa silną presję związaną z masą ciała.

Nie oznacza to, że otyłość jest „problemem psychicznym”. Psycholog może być po prostu jednym z elementów kompleksowego leczenia.

Czy można leczyć otyłość bez restrykcyjnej diety?

Tak.

Współczesne leczenie nie musi polegać na ciągłym głodzeniu się ani eliminowaniu dużej liczby produktów.

Celem jest wypracowanie sposobu odżywiania, który można utrzymać przez długi czas.

Dużo ważniejsze od krótkiej, bardzo restrykcyjnej diety może być wprowadzenie kilku zmian, które pacjent jest w stanie utrzymać przez miesiące i lata.

Czy każdy kilogram ma znaczenie?

Nie warto skupiać całego leczenia wyłącznie na liczbie na wadze.

Nawet umiarkowana redukcja masy ciała może poprawić niektóre parametry zdrowotne, między innymi poziom cukru, ciśnienie tętnicze czy obciążenie stawów.

Celem leczenia jest przede wszystkim poprawa zdrowia i funkcjonowania, a nie osiągnięcie konkretnego wyglądu.

Kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Warto rozważyć konsultację, jeżeli:

• masa ciała systematycznie rośnie,
• wielokrotne próby odchudzania kończą się powrotem kilogramów,
• otyłość utrudnia codzienne funkcjonowanie,
• występuje nadciśnienie lub podwyższony poziom cukru,
• pojawiają się problemy ze snem lub podejrzenie bezdechu sennego,
• występują bóle stawów,
• pojawia się zadyszka przy niewielkim wysiłku,
• masa ciała zwiększyła się po rozpoczęciu określonego leczenia.

Nie trzeba czekać, aż problem stanie się bardzo duży.

Czy warto leczyć otyłość, jeśli czuję się dobrze?

Tak.

Otyłość nie zawsze powoduje objawy od razu.

Niektóre jej konsekwencje mogą rozwijać się przez wiele lat, zanim pojawią się wyraźne dolegliwości.

Dlatego warto patrzeć na leczenie otyłości nie tylko przez pryzmat aktualnego samopoczucia, ale również przyszłego ryzyka zdrowotnego.

Podsumowanie

Otyłość jest chorobą, a nie oznaką braku silnej woli. Na masę ciała wpływa wiele czynników, dlatego leczenie powinno uwzględniać nie tylko dietę i aktywność fizyczną, ale również stan zdrowia, przyjmowane leki, sen, stres i choroby współistniejące.

Lekarzem specjalizującym się w kompleksowym leczeniu otyłości jest obesitolog. Podczas konsultacji ocenia on między innymi stopień otyłości, jej możliwe przyczyny oraz wpływ na zdrowie.

W zależności od sytuacji leczenie może obejmować zmianę sposobu odżywiania, zwiększenie aktywności fizycznej, wsparcie psychologiczne, leczenie farmakologiczne lub – w określonych przypadkach – chirurgię bariatryczną.

Nie istnieje jedna metoda odpowiednia dla wszystkich. Skuteczne leczenie powinno być indywidualnie dopasowane i możliwe do utrzymania w dłuższej perspektywie.

Jeżeli masa ciała systematycznie rośnie, kolejne próby odchudzania kończą się efektem jo-jo lub pojawiają się problemy zdrowotne związane z otyłością, warto spojrzeć na problem szerzej niż tylko przez pryzmat kolejnej diety. Odpowiednia diagnostyka pozwala ustalić, jakie czynniki mogą utrudniać redukcję masy ciała i jakie możliwości leczenia warto rozważyć.