Jak działają „zastrzyki na odchudzanie”? Prawda o analogach GLP-1

„Zastrzyki na odchudzanie” stały się w ostatnich latach jednym z najczęściej omawianych sposobów leczenia otyłości. W rzeczywistości określenie to obejmuje leki, które wpływają na mechanizmy regulujące apetyt, uczucie sytości i gospodarkę cukrową.

Najbardziej znane są leki związane z działaniem hormonu GLP-1, między innymi semaglutyd i liraglutyd. Nowsze terapie mogą oddziaływać również na inne hormony jelitowe.

Jak dokładnie działają? Dlaczego po ich zastosowaniu można jeść mniej? I czy rzeczywiście „spalają tłuszcz”?

Czym są „zastrzyki na odchudzanie”?

To potoczne określenie leków stosowanych między innymi w leczeniu otyłości.

Są podawane podskórnie, a ich działanie polega przede wszystkim na wpływaniu na mechanizmy regulujące apetyt i sytość.

Nie są to preparaty, które bezpośrednio „spalają tłuszcz”.

Ich głównym zadaniem jest sprawienie, aby organizm łatwiej regulował ilość przyjmowanego pokarmu.

Co to jest GLP-1?

GLP-1, czyli glukagonopodobny peptyd-1, jest hormonem naturalnie produkowanym w przewodzie pokarmowym.

Jest uwalniany między innymi po posiłku.

Pomaga organizmowi reagować na spożycie jedzenia, wpływając na:

• uczucie sytości,
• apetyt,
• wydzielanie insuliny,
• poziom glukozy we krwi,
• tempo opróżniania żołądka.

Leki działające na receptor GLP-1 wykorzystują te naturalne mechanizmy.

Jak działa lek na receptor GLP-1?

Najprościej można powiedzieć, że lek naśladuje działanie naturalnego GLP-1.

Po jego zastosowaniu może:

• zmniejszyć się uczucie głodu,
• zwiększyć się uczucie sytości,
• zmniejszyć się ilość spożywanego jedzenia,
• wolniej opróżniać się żołądek,
• poprawić się kontrola poziomu glukozy.

Dzięki temu łatwiej jest utrzymać mniejszą ilość spożywanej energii.

Czy lek wyłącza apetyt?

Nie.

Celem nie jest całkowite pozbawienie pacjenta apetytu.

U wielu osób głód staje się po prostu mniej intensywny, a uczucie sytości pojawia się szybciej.

Dzięki temu łatwiej zakończyć posiłek mniejszą porcją i ograniczyć podjadanie.

Dlaczego po zastrzyku można jeść mniej?

Działanie leku wpływa na mechanizmy odpowiedzialne za regulację apetytu.

Pacjent może zauważyć, że:

• rzadziej odczuwa głód,
• mniejsze porcje wystarczają do uzyskania sytości,
• łatwiej zrezygnować z podjadania,
• zmniejsza się ochota na niektóre produkty.

W efekcie całkowita ilość spożywanego jedzenia może się zmniejszyć.

Czy lek powoduje, że tłuszcz sam się spala?

Nie.

To jedno z częstszych nieporozumień.

Leki stosowane w leczeniu otyłości nie działają jak „spalacze tłuszczu”.

Ich działanie ułatwia przede wszystkim zmniejszenie ilości spożywanej energii. W rezultacie organizm, mając mniejszy dostęp do energii z pożywienia, może wykorzystywać zgromadzone zapasy.

Co dzieje się z cukrem we krwi?

GLP-1 uczestniczy również w regulacji gospodarki glukozowej.

Pod wpływem leków działających na jego receptor może zwiększać się wydzielanie insuliny w odpowiedzi na podwyższony poziom glukozy.

Jednocześnie zmniejsza się wydzielanie glukagonu, który między innymi zwiększa poziom glukozy we krwi.

Dlatego leki działające na GLP-1 są wykorzystywane również w leczeniu cukrzycy typu 2.

Czy leki na otyłość są lekami na cukrzycę?

Niektóre preparaty są stosowane zarówno w leczeniu cukrzycy typu 2, jak i otyłości, ale nie wszystkie mają takie same wskazania.

Znaczenie ma konkretny lek, jego dawka i cel leczenia.

Nie należy więc zakładać, że każdy lek stosowany w cukrzycy jest automatycznie przeznaczony do leczenia otyłości.

Semaglutyd – jak działa?

Semaglutyd jest lekiem działającym na receptor GLP-1.

Jego działanie obejmuje między innymi wpływ na apetyt, sytość i gospodarkę glukozową.

Dzięki zmniejszeniu uczucia głodu pacjent może spożywać mniej jedzenia, co pomaga w redukcji masy ciała.

Liraglutyd – jak działa?

Liraglutyd również działa na receptor GLP-1.

Mechanizm jest podobny – wpływa na regulację apetytu, sytość i gospodarkę glukozową.

Jedną z różnic między poszczególnymi lekami jest między innymi sposób i częstotliwość ich podawania.

Czy wszystkie leki GLP-1 są takie same?

Nie.

Poszczególne leki różnią się między innymi:

• substancją czynną,
• dawkowaniem,
• częstotliwością podawania,
• wskazaniami,
• skutecznością,
• profilem działań niepożądanych.

Dlatego nie należy traktować wszystkich „zastrzyków na odchudzanie” jako jednego rodzaju terapii.

Czy istnieją leki działające na więcej niż GLP-1?

Tak.

Rozwijane i stosowane są również terapie oddziałujące na więcej niż jeden szlak hormonalny związany z regulacją metabolizmu i apetytu.

Przykładem jest działanie jednocześnie na receptory GLP-1 i GIP.

Takie leki mogą wpływać zarówno na regulację apetytu, jak i gospodarkę glukozową.

Co to jest GIP?

GIP to kolejny hormon jelitowy uczestniczący w regulacji odpowiedzi organizmu na posiłek.

Podobnie jak GLP-1 należy do tak zwanych hormonów inkretynowych.

Leki działające jednocześnie na GLP-1 i GIP wykorzystują więc więcej niż jeden mechanizm związany z regulacją metabolizmu.

Czy lek działa od razu?

Wpływ na apetyt może być zauważalny stosunkowo wcześnie, ale efekt leczenia rozwija się w czasie.

Dawki wielu leków zwiększa się stopniowo, aby organizm mógł się do nich przyzwyczaić i aby ograniczyć ryzyko działań niepożądanych.

Nie należy samodzielnie zwiększać dawki w oczekiwaniu na szybszy efekt.

Dlaczego dawkę zwiększa się stopniowo?

Jednym z powodów jest tolerancja leku.

Zbyt szybkie zwiększenie dawki może nasilać działania niepożądane, szczególnie ze strony przewodu pokarmowego.

Stopniowe zwiększanie dawki pozwala lekarzowi znaleźć poziom, który jest skuteczny i jednocześnie możliwie dobrze tolerowany.

Czy po zastrzyku nie chce się jeść?

Nie u każdego.

Reakcja na lek jest indywidualna.

U jednej osoby zmniejszenie apetytu może być bardzo wyraźne, u innej znacznie mniejsze.

Jeżeli działanie jest niewystarczające, lekarz może ocenić skuteczność leczenia i zdecydować, czy potrzebna jest modyfikacja terapii.

Czy można jeść wszystko podczas leczenia?

Nie ma jednej listy produktów całkowicie zakazanych.

Warto jednak pamiętać, że zmniejszony apetyt oznacza, że organizm może otrzymywać mniej jedzenia.

Dlatego szczególnie ważne staje się wybieranie produktów dostarczających odpowiedniej ilości:

• białka,
• witamin,
• składników mineralnych,
• błonnika, jeśli jest dobrze tolerowany,
• płynów.

Dlaczego po leku szybciej czuję sytość?

Jednym z mechanizmów działania GLP-1 jest wpływ na opróżnianie żołądka.

Pokarm może pozostawać w żołądku dłużej, co może przyczyniać się do dłuższego utrzymywania uczucia pełności.

Nie jest to jednak jedyny mechanizm odpowiadający za zmniejszenie apetytu.

Czy wolniejsze opróżnianie żołądka jest bezpieczne?

Działanie na przewód pokarmowy jest częścią mechanizmu niektórych leków, ale u części osób może powodować nieprzyjemne objawy.

Najczęściej są to:

• nudności,
• wymioty,
• biegunka,
• zaparcia,
• bóle brzucha,
• uczucie pełności.

Dlatego dawkę zwiększa się stopniowo i leczenie powinno być kontrolowane.

Czy nudności oznaczają, że lek działa?

Nie.

Nudności są możliwym działaniem niepożądanym, a nie celem leczenia.

Nie należy zwiększać dawki tylko po to, aby wywołać silniejsze nudności lub całkowicie stracić apetyt.

Skuteczność leczenia ocenia się przede wszystkim na podstawie efektów zdrowotnych i tolerancji terapii.

Czy zastrzyki powodują wymioty?

Mogą, ale nie u każdego.

Jeżeli wymioty są częste lub nasilone, mogą prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.

W takiej sytuacji należy skontaktować się z lekarzem.

Czy można się odwodnić?

Tak.

Szczególnie przy nasilonych wymiotach lub biegunce może dojść do utraty dużej ilości płynów.

Dlatego podczas leczenia ważne jest regularne picie wody i obserwowanie objawów odwodnienia.

Czy leki na otyłość powodują uzależnienie?

Nie.

Zmniejszenie apetytu podczas stosowania leku nie oznacza uzależnienia.

Po zakończeniu terapii u części osób apetyt może jednak ponownie wzrosnąć, a masa ciała może zacząć się zwiększać.

Jest to związane z przewlekłym charakterem otyłości i powrotem mechanizmów regulujących apetyt, a nie z uzależnieniem od leku.

Co dzieje się po odstawieniu?

Po zakończeniu leczenia efekt hamowania apetytu może się zmniejszyć.

U części osób może dojść do zwiększenia apetytu i ponownego wzrostu masy ciała.

Dlatego leczenie otyłości powinno obejmować również zmianę sposobu odżywiania, aktywność fizyczną i inne elementy długoterminowej terapii.

Czy można schudnąć bez zmiany diety?

Lek może znacznie ułatwić ograniczenie ilości jedzenia, ale nie powinien być traktowany jako zamiennik zdrowego sposobu odżywiania.

Podczas leczenia warto zwracać uwagę nie tylko na ilość jedzenia, ale również na jego jakość.

Ma to szczególne znaczenie przy znacznie zmniejszonym apetycie.

Czy trzeba ćwiczyć podczas leczenia?

Aktywność fizyczna jest ważnym elementem leczenia otyłości.

Pomaga poprawić kondycję, zdrowie metaboliczne i utrzymać masę mięśniową.

Szczególnie przy redukcji masy ciała warto uwzględnić ćwiczenia oporowe, które pomagają ograniczyć utratę mięśni.

Czy leki na otyłość tracą skuteczność?

U części osób efekt redukcji masy ciała może z czasem zwalniać.

Nie musi to oznaczać, że lek przestał działać.

Wraz ze spadkiem masy ciała zmniejsza się również zapotrzebowanie energetyczne organizmu.

Jeżeli efekt leczenia jest niewystarczający, lekarz może ponownie ocenić sytuację i zdecydować o dalszym postępowaniu.

Czy każdy może stosować zastrzyki na odchudzanie?

Nie.

Przed rozpoczęciem leczenia lekarz powinien ocenić między innymi:

• BMI,
• choroby współistniejące,
• przyjmowane leki,
• przeciwwskazania,
• wcześniejsze próby redukcji masy ciała.

Farmakoterapia jest przeznaczona dla osób spełniających określone kryteria, a nie dla każdego, kto chce szybko schudnąć.

Czy można stosować je tylko po to, żeby schudnąć kilka kilogramów?

Leki stosowane w leczeniu otyłości mają określone wskazania medyczne.

Nie są przeznaczone do szybkiego zrzucenia kilku kilogramów przed wakacjami, weselem czy innym wydarzeniem.

Ich celem jest leczenie otyłości i zmniejszenie ryzyka jej powikłań.

Czy można kupić takie leki bez konsultacji?

Leki na receptę powinny być stosowane pod kontrolą lekarza.

Kupowanie preparatów niewiadomego pochodzenia lub stosowanie leków przepisanych innej osobie może być niebezpieczne.

Szczególnie ważne jest unikanie produktów, których skład lub pochodzenie nie są pewne.

Czy można stosować leki na otyłość podczas ciąży?

Leki stosowane w celu redukcji masy ciała nie są przeznaczone do stosowania podczas ciąży.

Jeżeli kobieta planuje ciążę, powinna poinformować o tym lekarza przed rozpoczęciem terapii.

Nie należy również samodzielnie kontynuować leczenia po potwierdzeniu ciąży.

Czy można stosować je przy innych lekach?

To zależy od konkretnego preparatu i pozostałego leczenia.

Niektóre leki na otyłość mogą wpływać na wchłanianie innych preparatów lub wymagać szczególnej ostrożności przy określonych chorobach.

Dlatego lekarz powinien znać wszystkie przyjmowane leki i suplementy.

Czy zastrzyki na odchudzanie są bezpieczne?

Mogą być bezpieczną i skuteczną metodą leczenia u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.

Nie są jednak pozbawione działań niepożądanych.

Dlatego przed rozpoczęciem terapii konieczna jest ocena wskazań, przeciwwskazań i możliwych zagrożeń.

Kiedy skontaktować się z lekarzem podczas leczenia?

Niepokojące mogą być między innymi:

• uporczywe wymioty,
• silny lub utrzymujący się ból brzucha,
• objawy odwodnienia,
• znaczne osłabienie,
• objawy reakcji alergicznej,
• inne nowe lub nasilające się dolegliwości.

Nie należy samodzielnie zwiększać dawki ani kontynuować leczenia mimo poważnych działań niepożądanych.

Podsumowanie

„Zastrzyki na odchudzanie” nie spalają tłuszczu wprost. Ich działanie polega przede wszystkim na wpływaniu na mechanizmy regulujące apetyt, sytość i gospodarkę glukozową.

Leki działające na receptor GLP-1, takie jak semaglutyd czy liraglutyd, naśladują działanie naturalnego hormonu GLP-1. Dzięki temu mogą zmniejszać uczucie głodu, zwiększać sytość i wpływać na tempo opróżniania żołądka.

Istnieją również nowsze terapie oddziałujące na więcej niż jeden szlak hormonalny, między innymi GLP-1 i GIP.

Dzięki zmniejszeniu apetytu pacjent może łatwiej ograniczyć ilość spożywanego jedzenia, a w konsekwencji zmniejszyć masę ciała. Nie oznacza to jednak, że lek zastępuje zmianę sposobu odżywiania czy aktywność fizyczną.

Leki mogą powodować działania niepożądane, przede wszystkim ze strony przewodu pokarmowego. Z tego powodu dawkę zwiększa się stopniowo, a leczenie powinno być prowadzone pod kontrolą lekarza.

Farmakoterapia otyłości nie jest przeznaczona dla każdego i nie powinna być traktowana jako sposób na szybkie zrzucenie kilku kilogramów. Jest elementem leczenia przewlekłej choroby, jaką jest otyłość.

Jeżeli masa ciała utrzymuje się na wysokim poziomie mimo podejmowanych prób jej redukcji, warto omówić z lekarzem dostępne możliwości leczenia. Dobór leku powinien zawsze wynikać ze stanu zdrowia, wskazań medycznych i indywidualnych potrzeb pacjenta.