Leki na WZJG i Crohna – mesalazyna, sterydy, immunosupresja

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna wymagają najczęściej długotrwałego leczenia. Jego rodzaj zależy od tego, gdzie znajduje się stan zapalny, jak bardzo jest nasilony oraz jak pacjent reaguje na wcześniejsze leki.

Nie istnieje jeden lek, który będzie odpowiedni dla każdej osoby. U jednego pacjenta wystarczająca może być mesalazyna, u innego konieczne będzie czasowe zastosowanie sterydów, leków immunosupresyjnych lub leczenia biologicznego.

Celem leczenia jest nie tylko zmniejszenie biegunki czy bólu brzucha, ale przede wszystkim wyciszenie stanu zapalnego i utrzymanie remisji.

Jakie leki stosuje się w WZJG i Crohnie?

W leczeniu nieswoistych chorób zapalnych jelit wykorzystuje się między innymi:

• mesalazynę,
• glikokortykosteroidy,
• leki immunosupresyjne,
• leki biologiczne,
• nowoczesne leki doustne.

Dobór terapii zależy od rodzaju choroby, jej aktywności i wcześniejszego leczenia.

Mesalazyna – jeden z podstawowych leków w WZJG

Mesalazyna jest jednym z najczęściej stosowanych leków w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Działa miejscowo przeciwzapalnie w jelicie i może być stosowana zarówno podczas zaostrzenia, jak i do podtrzymywania remisji.

Występuje w różnych postaciach, między innymi jako:

• tabletki,
• granulat,
• czopki,
• wlewki doodbytnicze.

Dzięki temu sposób leczenia można dopasować do miejsca występowania zmian.

Asamax i Pentasa – co to za leki?

Asamax i Pentasa zawierają mesalazynę.

Różnią się między innymi sposobem uwalniania substancji czynnej i miejscem, w którym lek działa w przewodzie pokarmowym.

Nie oznacza to, że jeden preparat jest zawsze lepszy od drugiego. Wybór konkretnego produktu zależy między innymi od lokalizacji zmian i zaleceń lekarza.

Czy mesalazyna leczy chorobę Crohna?

Mesalazyna ma znacznie większe znaczenie w leczeniu WZJG niż choroby Crohna.

W przypadku Crohna jej zastosowanie jest ograniczone i zależy od konkretnej sytuacji klinicznej.

Nie należy więc zakładać, że lek skuteczny w WZJG będzie działał w taki sam sposób u osoby z chorobą Leśniowskiego-Crohna.

Czy mesalazynę trzeba brać cały czas?

U części pacjentów tak.

Mesalazyna może być stosowana jako leczenie podtrzymujące, którego zadaniem jest zmniejszenie ryzyka nawrotu objawów.

To, jak długo należy ją przyjmować, zależy od przebiegu choroby.

Nawet jeżeli objawy ustąpiły, nie należy samodzielnie odstawiać leku bez konsultacji z lekarzem.

Co jeśli mesalazyna nie wystarcza?

Jeżeli objawy utrzymują się mimo stosowania mesalazyny lub dochodzi do zaostrzenia, lekarz może zdecydować o zmianie lub rozszerzeniu leczenia.

W zależności od sytuacji może zostać zastosowany między innymi steryd lub bardziej zaawansowane leczenie.

W przypadku cięższej choroby sama mesalazyna może być niewystarczająca.

Sterydy w WZJG i Crohnie

Glikokortykosteroidy, potocznie nazywane sterydami, są stosowane przede wszystkim podczas zaostrzeń choroby.

Ich zaletą jest stosunkowo szybkie działanie przeciwzapalne.

Mogą pomóc zmniejszyć:

• biegunkę,
• ból brzucha,
• krwawienie,
• częstotliwość wypróżnień,
• inne objawy aktywnego zapalenia.

Sterydy nie są jednak przeznaczone do długotrwałego leczenia podtrzymującego.

Dlaczego nie można długo brać sterydów?

Długotrwałe stosowanie sterydów zwiększa ryzyko działań niepożądanych.

Mogą pojawić się między innymi:

• przyrost masy ciała,
• zatrzymywanie wody w organizmie,
• wzrost ciśnienia,
• zaburzenia poziomu cukru,
• osteoporoza,
• problemy ze snem,
• zmiany nastroju,
• większa podatność na infekcje.

Dlatego po opanowaniu zaostrzenia lekarz zazwyczaj dąży do stopniowego zmniejszenia dawki i odstawienia sterydu.

Czy można nagle odstawić steryd?

Nie.

Jeżeli steryd był stosowany przez dłuższy czas, jego dawkę należy zmniejszać zgodnie z zaleceniami lekarza.

Nagłe odstawienie może być niebezpieczne i prowadzić do problemów związanych z zahamowaniem naturalnej produkcji hormonów przez organizm.

Co to są leki immunosupresyjne?

Leki immunosupresyjne zmniejszają aktywność układu odpornościowego.

W leczeniu WZJG i Crohna mogą być stosowane między innymi jako leczenie podtrzymujące lub w określonych sytuacjach jako element terapii skojarzonej.

Do tej grupy należą między innymi:

• azatiopryna,
• 6-merkaptopuryna,
• metotreksat – stosowany przede wszystkim w wybranych przypadkach choroby Crohna.

Nie są to leki, które działają tak szybko jak sterydy. Ich efekt może pojawiać się stopniowo.

Czy leki immunosupresyjne są bezpieczne?

Mogą być skuteczne, ale wymagają odpowiedniej kontroli.

Ponieważ wpływają na układ odpornościowy, mogą zwiększać podatność na niektóre infekcje. Niektóre wymagają również regularnego kontrolowania morfologii oraz parametrów wątroby.

Przed rozpoczęciem leczenia lekarz ocenia przeciwwskazania i dobiera odpowiednią dawkę.

Czy wszystkie leki stosuje się jednocześnie?

Nie.

Pacjent nie musi przyjmować wszystkich wymienionych leków.

Leczenie dobiera się do aktualnego stanu choroby. Czasami wystarczy jeden lek, a w innych sytuacjach konieczne jest połączenie kilku terapii.

Schemat leczenia może również zmieniać się w czasie.

Leki miejscowe czy tabletki?

W przypadku WZJG duże znaczenie ma miejsce występowania stanu zapalnego.

Jeżeli zmiany znajdują się przede wszystkim w odbytnicy, lekarz może zalecić lek podawany miejscowo, na przykład w postaci czopków lub wlewek.

Przy bardziej rozległym zajęciu jelita konieczne może być leczenie doustne.

Czasami stosuje się oba sposoby jednocześnie.

Czy leki na WZJG i Crohna trzeba brać podczas remisji?

Często tak.

Remisja oznacza, że choroba jest wyciszona, ale nie oznacza całkowitego wyleczenia.

Leczenie podtrzymujące ma pomóc utrzymać ten stan i zmniejszyć ryzyko kolejnego zaostrzenia.

Samodzielne odstawienie leków po ustąpieniu objawów może zwiększyć ryzyko nawrotu choroby.

Co jeśli steryd działa tylko na chwilę?

Jeżeli po zmniejszeniu dawki sterydu objawy szybko wracają, może to oznaczać steroidozależność.

W takiej sytuacji lekarz powinien rozważyć leczenie, które pozwoli utrzymać remisję bez konieczności ciągłego stosowania sterydów.

Może to oznaczać zastosowanie leku immunosupresyjnego, biologicznego lub innej terapii zaawansowanej.

Co jeśli steryd w ogóle nie działa?

Brak odpowiedzi na steryd może oznaczać steroidooporność.

W takiej sytuacji nie należy samodzielnie zwiększać dawki ani przedłużać leczenia.

Konieczna może być ponowna ocena stanu pacjenta i zastosowanie innego leczenia. W ciężkim zaostrzeniu czasami potrzebna jest hospitalizacja.

Kiedy stosuje się leki biologiczne?

Leczenie biologiczne może być potrzebne, gdy choroba jest bardziej nasilona lub nie odpowiada na wcześniejsze leczenie.

Może być stosowane między innymi wtedy, gdy:

• objawy są bardzo nasilone,
• często dochodzi do zaostrzeń,
• sterydy nie przynoszą odpowiedniej poprawy,
• nie można odstawić sterydów,
• występują powikłania choroby.

Leki biologiczne działają na konkretne mechanizmy odpowiedzialne za stan zapalny i mogą pomóc w uzyskaniu długotrwałej remisji.

Czy leczenie WZJG i Crohna wygląda tak samo?

Nie.

WZJG i choroba Leśniowskiego-Crohna to dwie różne choroby, dlatego stosowane leczenie również może się różnić.

Mesalazyna ma szczególne znaczenie w WZJG, podczas gdy w chorobie Crohna częściej wykorzystuje się inne grupy leków, zwłaszcza przy bardziej aktywnym przebiegu.

Również wybór leczenia biologicznego zależy od tego, z którą chorobą mamy do czynienia.

Jak lekarz wybiera odpowiedni lek?

Pod uwagę bierze między innymi:

• rodzaj choroby,
• miejsce występowania zmian,
• nasilenie stanu zapalnego,
• liczbę zaostrzeń,
• wcześniejsze leczenie,
• wyniki badań,
• występowanie powikłań,
• inne choroby pacjenta.

Dlatego leczenie dwóch osób z tym samym rozpoznaniem może wyglądać zupełnie inaczej.

Jak sprawdza się, czy leczenie działa?

Nie wystarczy sprawdzić, czy pacjent czuje się lepiej.

Lekarz może kontrolować między innymi:

• liczbę wypróżnień,
• obecność krwi w stolcu,
• masę ciała,
• morfologię,
• CRP,
• kalprotektynę w kale.

W razie potrzeby wykonywana jest również kolonoskopia lub inne badania.

Pozwala to sprawdzić, czy stan zapalny rzeczywiście się wyciszył.

Czy można samodzielnie zmienić dawkę leku?

Nie.

Dotyczy to zarówno mesalazyny, sterydów, leków immunosupresyjnych, jak i terapii biologicznych.

Zmiana dawki lub częstotliwości przyjmowania leku bez konsultacji może spowodować nawrót choroby albo zwiększyć ryzyko działań niepożądanych.

Kiedy skonsultować leczenie?

Warto skontaktować się z lekarzem, jeżeli:

• objawy nie ustępują mimo leczenia,
• pojawia się krew w stolcu,
• zwiększa się liczba wypróżnień,
• nasilają się bóle brzucha,
• dochodzi do utraty masy ciała,
• pojawiają się działania niepożądane leków,
• objawy wracają po zmniejszeniu dawki sterydu.

W takiej sytuacji lekarz może ocenić, czy konieczna jest zmiana lub rozszerzenie terapii.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Pilnej oceny wymagają między innymi:

• bardzo częste krwiste wypróżnienia,
• obfite krwawienie,
• silny lub narastający ból brzucha,
• znaczne odwodnienie,
• uporczywe wymioty,
• wysoka gorączka,
• omdlenie lub bardzo silne osłabienie,
• znaczne rozdęcie brzucha.

Takie objawy mogą wskazywać na ciężkie zaostrzenie lub powikłanie wymagające szybkiego leczenia.

Podsumowanie

Leczenie WZJG i choroby Leśniowskiego-Crohna dobiera się indywidualnie. Mesalazyna, sterydy i leki immunosupresyjne to tylko część dostępnych możliwości.

Mesalazyna, w tym preparaty takie jak Asamax czy Pentasa, ma szczególne znaczenie w leczeniu WZJG. Sterydy są skuteczne przede wszystkim podczas zaostrzeń, ale nie powinny być stosowane długotrwale. Leki immunosupresyjne mogą być wykorzystywane w określonych sytuacjach jako leczenie podtrzymujące lub element terapii skojarzonej.

Jeżeli standardowe leczenie nie zapewnia odpowiedniej kontroli choroby, dostępne są również leki biologiczne i inne nowoczesne terapie.

Najważniejsze jest regularne monitorowanie choroby i dostosowywanie leczenia do jej aktualnego przebiegu. Ustąpienie objawów nie zawsze oznacza całkowite wyciszenie stanu zapalnego, dlatego nie należy samodzielnie odstawiać leków tylko dlatego, że pacjent czuje się lepiej.

Jeżeli leczenie nie przynosi poprawy, objawy szybko wracają po odstawieniu sterydu lub pojawiają się działania niepożądane, warto omówić sytuację z gastroenterologiem. Czasami niewielka modyfikacja terapii wystarcza, aby uzyskać lepszą kontrolę choroby, a w innych przypadkach potrzebna jest zmiana na bardziej zaawansowane leczenie.