Nowoczesne leczenie WZJG i Crohna – nowe terapie i leki

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekłe choroby zapalne jelit. Ich przebieg może być bardzo różny – u części osób choroba jest dobrze kontrolowana przez wiele lat, u innych często dochodzi do zaostrzeń i konieczna jest zmiana leczenia.

Na szczęście możliwości terapii WZJG i Crohna są dziś znacznie większe niż jeszcze kilkanaście lat temu. Oprócz klasycznych leków dostępne są leki biologiczne oraz nowoczesne leki działające na konkretne mechanizmy zapalne.

Co ważne, brak poprawy po jednym leku nie oznacza, że nie ma już innych możliwości leczenia.

Jak leczy się WZJG i chorobę Crohna?

Leczenie zależy przede wszystkim od tego, jak aktywna jest choroba i jak przebiega u konkretnej osoby.

W zależności od sytuacji stosuje się:

• leki przeciwzapalne,
• sterydy podczas zaostrzeń,
• leki immunosupresyjne,
• leki biologiczne,
• nowoczesne leki doustne,
• leczenie chirurgiczne, jeśli pojawią się powikłania lub leczenie farmakologiczne nie jest wystarczające.

Nie każdy pacjent potrzebuje najbardziej zaawansowanego leczenia. Terapię dobiera się indywidualnie.

Czym są leki biologiczne?

Leki biologiczne to nowoczesne leki, które działają na konkretne elementy układu odpornościowego odpowiedzialne za stan zapalny w jelitach.

Ich zadaniem jest zahamowanie zapalenia, dzięki czemu mogą:

• zmniejszyć biegunkę,
• ograniczyć krew w stolcu,
• zmniejszyć bóle brzucha,
• doprowadzić do remisji,
• pomóc w gojeniu błony śluzowej jelita.

Do leków biologicznych stosowanych w odpowiednich przypadkach należą między innymi infliksymab, adalimumab, wedolizumab czy ustekinumab.

Nie wszystkie leki biologiczne stosuje się zarówno w WZJG, jak i w chorobie Crohna.

Kiedy stosuje się leczenie biologiczne?

Leczenie biologiczne może być potrzebne wtedy, gdy choroba jest umiarkowana lub ciężka i dotychczasowe leczenie nie daje wystarczającej poprawy.

Może być również rozważane, gdy:

• choroba często się zaostrza,
• objawy są bardzo nasilone,
• nie można odstawić sterydów,
• wyniki badań nadal pokazują aktywny stan zapalny,
• pojawiają się powikłania choroby.

Leczenie biologiczne nie oznacza więc, że „jest już bardzo źle”. Jego zadaniem jest właśnie skuteczne opanowanie choroby i zapobieganie dalszym powikłaniom.

Nowoczesne leki na WZJG i Crohna – co to znaczy?

W ostatnich latach pojawiły się również leki, które działają na inne, bardzo konkretne mechanizmy odpowiedzialne za stan zapalny.

Jedną z takich grup są inhibitory JAK.

Są to leki przyjmowane w postaci tabletek. Należą do nich między innymi tofacitinib i upadacitinib.

Upadacitinib jest stosowany również w leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.

Ich dużą zaletą dla części pacjentów jest możliwość stosowania leku doustnie, bez konieczności wykonywania regularnych zastrzyków lub wlewów.

Leki na IL-23 – nowa możliwość leczenia

Kolejnym kierunkiem rozwoju leczenia są leki działające na interleukinę 23 (IL-23).

Jest to substancja, która uczestniczy w powstawaniu i utrzymywaniu stanu zapalnego.

Leki blokujące IL-23 mogą być stosowane u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów z WZJG lub chorobą Crohna.

To przykład tego, jak leczenie IBD staje się coraz bardziej precyzyjne – zamiast ogólnie hamować działanie układu odpornościowego, leki mogą oddziaływać na konkretny mechanizm odpowiedzialny za chorobę.

Czy nowe leki są lepsze od starszych?

Nie ma jednego leku, który byłby najlepszy dla każdego pacjenta.

To, co działa bardzo dobrze u jednej osoby, u innej może nie przynieść oczekiwanej poprawy.

Dlatego lekarz bierze pod uwagę między innymi:

• rodzaj choroby – WZJG czy Crohn,
• miejsce występowania zmian,
• nasilenie objawów,
• wyniki badań,
• wcześniejsze leczenie,
• inne choroby,
• występujące powikłania.

Dzięki temu można dobrać terapię bardziej odpowiednią do konkretnego pacjenta.

Co jeśli pierwszy lek nie zadziała?

To nie oznacza końca możliwości leczenia.

Jeżeli lek nie przynosi poprawy, lekarz może sprawdzić, czy przyczyną rzeczywiście jest aktywne zapalenie jelit. Czasami podobne objawy mogą być spowodowane infekcją lub innym problemem.

Jeżeli choroba pozostaje aktywna, możliwa jest zmiana leczenia.

Może ona polegać na:

• zmianie dawki leku,
• zmianie częstotliwości jego przyjmowania,
• zmianie na inny lek biologiczny,
• zastosowaniu leku działającego w inny sposób,
• zastosowaniu nowoczesnego leku doustnego.

A jeśli lek początkowo działał, ale przestał?

Także w takiej sytuacji istnieją kolejne możliwości.

Zdarza się, że lek początkowo bardzo dobrze kontroluje chorobę, ale po pewnym czasie jego działanie słabnie.

Lekarz może wtedy zdecydować o zmianie terapii lub jej modyfikacji.

W przypadku niektórych leków można również sprawdzić ich stężenie we krwi oraz obecność przeciwciał, które mogą zmniejszać skuteczność leczenia.

Czy sterydy są nadal stosowane?

Tak.

Sterydy są skuteczne w leczeniu zaostrzeń WZJG i Crohna, ponieważ szybko zmniejszają stan zapalny.

Nie powinny jednak być stosowane przez długi czas.

Długotrwałe przyjmowanie sterydów może powodować między innymi:

• przyrost masy ciała,
• wzrost ciśnienia,
• zaburzenia poziomu cukru,
• osteoporozę,
• problemy ze snem,
• zwiększoną podatność na infekcje.

Dlatego jednym z celów nowoczesnego leczenia jest uzyskanie remisji i utrzymanie jej bez konieczności stałego przyjmowania sterydów.

Czy leczenie biologiczne oznacza dożywotnie przyjmowanie leków?

Nie zawsze można z góry określić, jak długo będzie trwało leczenie.

WZJG i choroba Crohna są chorobami przewlekłymi, dlatego po uzyskaniu remisji lekarz zazwyczaj nadal kontroluje stan pacjenta.

Nie należy jednak samodzielnie odstawiać skutecznego leczenia tylko dlatego, że objawy ustąpiły.

Decyzja o kontynuowaniu, zmianie lub zakończeniu terapii powinna być podejmowana wspólnie z lekarzem.

Jak sprawdza się, czy leczenie działa?

Nie wystarczy tylko sprawdzić, czy przestał boleć brzuch.

Lekarz może oceniać:

• liczbę wypróżnień,
• obecność krwi w stolcu,
• masę ciała,
• samopoczucie,
• wyniki badań krwi,
• CRP,
• kalprotektynę w kale.

W niektórych przypadkach konieczna jest również kolonoskopia lub inne badanie obrazowe.

Dzięki temu można sprawdzić, czy leczenie rzeczywiście wyciszyło stan zapalny.

Czy można osiągnąć pełną remisję?

Tak.

Celem leczenia WZJG i Crohna jest uzyskanie remisji, czyli okresu, w którym choroba jest dobrze kontrolowana.

Ważne jest jednak, aby nie skupiać się wyłącznie na ustąpieniu objawów.

Pacjent może czuć się dobrze, a mimo to w jelicie może nadal utrzymywać się stan zapalny. Dlatego lekarz może zalecić również badania kontrolne.

Czy nowoczesne leczenie może zapobiec operacji?

U części pacjentów skuteczne leczenie może zmniejszyć ryzyko powikłań i konieczności operacji.

Nie zawsze można jednak jej uniknąć.

W chorobie Crohna zabieg może być konieczny między innymi przy:

• zwężeniu jelita,
• niedrożności,
• ropniu,
• niektórych przetokach.

W WZJG operacja może być rozważana między innymi przy ciężkim zaostrzeniu, które nie odpowiada na leczenie, lub w przypadku określonych powikłań.

Czy leczenie nowoczesnymi lekami jest bezpieczne?

Każdy lek może powodować działania niepożądane.

Przed rozpoczęciem leczenia biologicznego lub inną terapią zaawansowaną lekarz sprawdza między innymi ogólny stan zdrowia oraz ryzyko infekcji.

W trakcie leczenia wykonywane są również badania kontrolne.

Ich zakres zależy od rodzaju stosowanego leku.

Czy nowoczesne leczenie jest dostępne w Polsce?

W Polsce dostępnych jest coraz więcej nowoczesnych terapii WZJG i choroby Crohna.

Możliwość zastosowania konkretnego leku zależy jednak od jego rejestracji, wskazań, aktualnych zasad refundacji oraz spełnienia określonych kryteriów.

Zasady dotyczące dostępności i refundacji mogą się zmieniać, dlatego w przypadku konkretnej terapii warto sprawdzić aktualne informacje podczas konsultacji.

Kiedy warto porozmawiać o zmianie leczenia?

Warto omówić możliwości dalszego leczenia, jeżeli:

• objawy nadal się utrzymują,
• często dochodzi do zaostrzeń,
• konieczne jest częste stosowanie sterydów,
• leczenie przestało działać,
• wyniki badań nadal wskazują na stan zapalny,
• pojawiły się powikłania,
• choroba utrudnia normalne życie.

Nie oznacza to, że leczenie na pewno trzeba zmienić. Warto jednak sprawdzić, czy obecna terapia nadal zapewnia odpowiednią kontrolę choroby.

Podsumowanie

Leczenie WZJG i choroby Leśniowskiego-Crohna bardzo się zmieniło. Pacjenci mają dziś dostęp nie tylko do klasycznych leków, ale również do leków biologicznych i nowoczesnych terapii doustnych, które działają na konkretne mechanizmy odpowiedzialne za stan zapalny.

Nowoczesne leczenie pozwala wielu osobom uzyskać długotrwałą remisję i ograniczyć ryzyko powikłań. Jednocześnie nie ma jednego najlepszego leku dla wszystkich. Terapia powinna być dopasowana do rodzaju choroby, jej aktywności, wcześniejszego leczenia i indywidualnej sytuacji pacjenta.

Jeżeli dotychczasowe leczenie nie działa, choroba często się zaostrza lub konieczne jest ciągłe stosowanie sterydów, nie oznacza to braku kolejnych możliwości. Dostępne są różne grupy leków, a nieskuteczność jednej terapii nie przekreśla szansy na skuteczne leczenie innym preparatem.

Współczesne leczenie WZJG i Crohna ma jeden najważniejszy cel – wyciszyć stan zapalny, utrzymać remisję i pozwolić pacjentowi normalnie funkcjonować bez ciągłego lęku przed kolejnym zaostrzeniem.