Stwardnienie rozsiane a depresja – zadbaj o zdrowie psychiczne

Diagnoza stwardnienia rozsianego może wywoływać wiele emocji – od szoku i lęku po złość, smutek i niepewność dotyczącą przyszłości. Jednak problemy ze zdrowiem psychicznym w SM nie zawsze są wyłącznie reakcją na diagnozę. Depresja może być związana zarówno z trudnościami życia z przewlekłą chorobą, jak i z samym procesem chorobowym.

Depresja należy do częstszych problemów współistniejących ze stwardnieniem rozsianym. Dlatego zdrowie psychiczne powinno być traktowane jako ważny element kompleksowego leczenia SM, a nie jako temat drugorzędny.

Dlaczego depresja częściej występuje przy SM?

Stwardnienie rozsiane jest chorobą przewlekłą i nieprzewidywalną. Konieczność regularnych badań, obawa przed rzutem, zmiany sprawności, przewlekłe zmęczenie czy ból mogą wpływać na samopoczucie i poczucie bezpieczeństwa.

Jednocześnie depresja może mieć również podłoże biologiczne. Zmiany zapalne i uszkodzenia w obrębie określonych obszarów mózgu mogą wpływać na mechanizmy związane z nastrojem. Znaczenie mogą mieć także niektóre leki oraz inne objawy SM, takie jak zaburzenia snu, spastyczność czy ból.

Oznacza to, że depresja nie jest oznaką słabości ani braku umiejętności radzenia sobie z chorobą.

Jak często depresja występuje w stwardnieniu rozsianym?

Badania wskazują, że depresja występuje u osób z SM częściej niż w populacji ogólnej. W metaanalizie obejmującej ponad 87 tys. osób z SM depresję stwierdzano u około 30,5% badanych, a szacunkowo około połowa osób z SM może doświadczyć epizodu depresyjnego w którymś momencie życia.

Nie oznacza to oczywiście, że każda osoba ze stwardnieniem rozsianym zachoruje na depresję. Warto jednak znać jej objawy i nie czekać, aż problem stanie się bardzo nasilony.

Depresja czy zwykłe gorsze samopoczucie?

Smutek, niepokój czy obawy dotyczące przyszłości mogą pojawić się po rozpoznaniu SM i nie zawsze oznaczają depresję.

Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim objawy utrzymujące się przez dłuższy czas, zwłaszcza:

obniżony nastrój przez większość dnia,
utrata zainteresowania rzeczami, które wcześniej sprawiały przyjemność,
poczucie beznadziei lub bezwartościowości,
wycofywanie się z kontaktów z innymi,
problemy ze snem,
zmiany apetytu,
trudności z koncentracją,
wyraźny brak energii,
poczucie, że codzienne życie stało się bardzo trudne.

Za szczególnie istotny sygnał uważa się utrzymywanie się objawów przez co najmniej dwa tygodnie i ich wpływ na codzienne funkcjonowanie.

Dlaczego depresję w SM czasami trudno rozpoznać?

Problemem jest nakładanie się objawów depresji i samego stwardnienia rozsianego.

Zmęczenie, problemy z koncentracją, zaburzenia snu czy brak energii mogą być zarówno objawami SM, jak i depresji. Dlatego nie zawsze łatwo samodzielnie ocenić, co jest przyczyną pogorszenia samopoczucia.

Właśnie dlatego warto powiedzieć neurologowi lub lekarzowi pierwszego kontaktu nie tylko o objawach fizycznych, ale również o zmianach nastroju, motywacji i codziennym funkcjonowaniu.

Wsparcie psychologiczne w SM

Rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą może pomóc w przystosowaniu się do życia z przewlekłą chorobą, radzeniu sobie z lękiem, zmianą sprawności czy niepewnością dotyczącą przyszłości.

Wsparcie psychologiczne może być szczególnie przydatne:

po rozpoznaniu SM,
po trudnym rzucie choroby,
przy nasilonym lęku,
w przypadku obniżonego nastroju,
przy trudnościach w relacjach z bliskimi,
gdy choroba zaczyna ograniczać pracę lub codzienne życie.

Nie trzeba czekać na rozwój depresji, aby skorzystać z pomocy psychologicznej. Psycholog może pomóc również w adaptacji do diagnozy i znalezieniu sposobów radzenia sobie ze stresem.

Jak leczy się depresję przy stwardnieniu rozsianym?

Sposób leczenia zależy od nasilenia objawów i indywidualnej sytuacji pacjenta.

W zależności od potrzeb stosuje się przede wszystkim psychoterapię, leczenie farmakologiczne lub połączenie obu metod. Wybór leku powinien uwzględniać również inne objawy SM i przyjmowane leki.

Ważne jest również leczenie problemów, które mogą nasilać obniżony nastrój – na przykład przewlekłego bólu, zaburzeń snu czy nasilonego zmęczenia.

Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać leków przeciwdepresyjnych czy leków stosowanych w SM.

Czy aktywność fizyczna może poprawić samopoczucie?

Regularna aktywność fizyczna może być wartościowym uzupełnieniem leczenia. Powinna być jednak dostosowana do możliwości osoby z SM.

Spacery, ćwiczenia zalecone przez fizjoterapeutę, pływanie czy trening o umiarkowanej intensywności mogą wspierać kondycję, sen i ogólne samopoczucie. Nie powinny jednak zastępować profesjonalnego leczenia depresji, jeśli jest ono potrzebne.

Rola bliskich w chorobie przewlekłej

Wsparcie rodziny i przyjaciół może mieć ogromne znaczenie, ale osoba z SM nie zawsze chce lub potrafi mówić o swoim samopoczuciu.

Warto zwrócić uwagę na wyraźne zmiany zachowania – izolowanie się, utratę zainteresowań, częsty płacz, drażliwość czy rezygnację z aktywności, które wcześniej były ważne.

Pomocne jest przede wszystkim spokojne zapytanie, jak dana osoba się czuje, bez oceniania i przekonywania, że „będzie dobrze”.

Depresja a myśli samobójcze – kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Depresja może prowadzić do myśli o śmierci lub samobójstwie. Ryzyko zachowań samobójczych jest podwyższone u osób z SM, dlatego takich sygnałów nie należy bagatelizować.

Jeżeli osoba z SM mówi, że nie chce żyć, myśli o zrobieniu sobie krzywdy albo nie widzi sensu dalszego życia, potrzebna jest pilna pomoc medyczna. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia należy zadzwonić pod numer 112 lub zgłosić się do najbliższego oddziału ratunkowego.

Nie należy zostawiać osoby w takim stanie samej ani próbować rozwiązać sytuacji wyłącznie rozmową.

Zdrowie psychiczne jest częścią leczenia SM

Stwardnienie rozsiane wpływa nie tylko na układ nerwowy i sprawność fizyczną. Przewlekła choroba może również znacząco wpływać na emocje, relacje, pracę i poczucie bezpieczeństwa.

Depresja w SM jest częstym i możliwym do leczenia problemem. Nie trzeba czekać, aż objawy staną się bardzo nasilone. Rozmowa z neurologiem, lekarzem pierwszego kontaktu, psychologiem lub psychiatrą może być pierwszym krokiem do poprawy samopoczucia. Kompleksowa opieka nad osobą z SM powinna uwzględniać również potrzeby psychologiczne i psychiatryczne.

Proszenie o pomoc nie oznacza, że ktoś gorzej radzi sobie z chorobą. Dbanie o zdrowie psychiczne jest równie ważne jak leczenie objawów neurologicznych.