PCOS a otyłość – dlaczego tyjesz przy zespole policystycznych jajników?

Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest jednym z najczęstszych zaburzeń hormonalnych u kobiet w wieku rozrodczym. Może wpływać na cykl miesiączkowy, owulację, wygląd skóry i włosów, a także na metabolizm.

U części kobiet z PCOS pojawia się również problem z nadmierną masą ciała. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta z PCOS będzie miała otyłość. Z drugiej strony nadmierna masa ciała może dodatkowo nasilać niektóre zaburzenia związane z PCOS.

Skąd bierze się związek między PCOS a tyciem? Czy winne są hormony? I jak skutecznie schudnąć przy PCOS?

Czym jest PCOS?

Zespół policystycznych jajników (PCOS) to zaburzenie związane między innymi z nieprawidłową owulacją i gospodarką hormonalną.

PCOS może objawiać się:

• nieregularnymi miesiączkami,
• rzadkimi owulacjami lub ich brakiem,
• zwiększonym stężeniem androgenów,
• trądzikiem,
• nadmiernym owłosieniem,
• przerzedzeniem włosów na głowie,
• trudnościami z zajściem w ciążę.

Nie wszystkie objawy muszą występować jednocześnie.

Czy PCOS powoduje tycie?

PCOS może sprzyjać zwiększeniu masy ciała, ale nie jest jego jedyną przyczyną.

U kobiet z PCOS częściej występują zaburzenia związane z insuliną i metabolizmem. Jednocześnie masa ciała może wpływać na przebieg samego zespołu.

Powstaje więc mechanizm, w którym PCOS i nadmierna masa ciała mogą wzajemnie na siebie oddziaływać.

Warto jednak pamiętać, że PCOS występuje również u kobiet o prawidłowej masie ciała.

Dlaczego przy PCOS łatwiej przytyć?

Jednym z ważnych elementów jest insulinooporność, która częściej występuje u kobiet z PCOS, niezależnie od masy ciała.

Insulina odpowiada między innymi za regulację poziomu glukozy we krwi. Przy insulinooporności organizm potrzebuje większej ilości insuliny, aby uzyskać prawidłową odpowiedź tkanek.

Zaburzenia gospodarki insulinowej mogą współwystępować ze zwiększonym apetytem, większą ochotą na produkty wysokoenergetyczne i trudniejszą kontrolą masy ciała.

Nie oznacza to jednak, że „insulina blokuje spalanie tłuszczu” albo że każda kobieta z PCOS ma insulinooporność.

Jak hormony kobiece wpływają na wagę?

PCOS wiąże się z zaburzeniami hormonalnymi, przede wszystkim dotyczącymi androgenów i owulacji.

U części kobiet występuje podwyższone stężenie androgenów. Zaburzenia hormonalne mogą wpływać na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej i metabolizm.

Nie można jednak sprowadzić masy ciała wyłącznie do poziomu jednego hormonu. Na wagę wpływają również genetyka, sposób odżywiania, aktywność fizyczna, sen, stres, leki i wiele innych czynników.

Czy każda kobieta z PCOS ma insulinooporność?

Nie.

Insulinooporność jest częsta w PCOS, ale nie występuje u każdej pacjentki.

Co więcej, można mieć insulinooporność bez PCOS, a PCOS bez wyraźnych zaburzeń gospodarki insulinowej.

Dlatego nie należy rozpoznawać insulinooporności wyłącznie na podstawie objawów, masy ciała czy samego faktu występowania PCOS.

Czy PCOS utrudnia odchudzanie?

U części kobiet może utrudniać kontrolowanie masy ciała, ale nie oznacza, że odchudzanie jest niemożliwe.

Na skuteczność redukcji wpływa wiele czynników. Znaczenie może mieć między innymi zwiększony apetyt, zaburzenia metaboliczne, mniejsza aktywność fizyczna, problemy ze snem czy współistniejąca otyłość.

Dlatego jeśli mimo regularnych prób masa ciała nie zmniejsza się, warto poszukać przyczyny zamiast zakładać, że „taka już jest natura PCOS”.

Jak schudnąć przy PCOS?

Podstawą jest takie samo założenie jak w przypadku leczenia otyłości bez PCOS – trzeba doprowadzić do długoterminowego zmniejszenia nadmiaru tkanki tłuszczowej, ale sposób osiągnięcia tego celu powinien być indywidualnie dopasowany.

Pomocne może być:

• regularne spożywanie posiłków,
• dieta oparta na produktach o wysokiej wartości odżywczej,
• odpowiednia ilość białka i błonnika,
• ograniczenie wysoko przetworzonej żywności,
• regularna aktywność fizyczna,
• trening siłowy,
• odpowiednia ilość snu.

Nie ma jednej specjalnej „diety na PCOS”, która działa u każdej kobiety.

Czy trzeba całkowicie odstawić cukier?

Nie.

Nie ma potrzeby eliminowania wszystkich produktów zawierających cukry.

Znacznie ważniejszy jest ogólny sposób odżywiania i całkowita ilość spożywanej energii.

U części kobiet korzystne może być ograniczenie produktów wysoko przetworzonych i słodzonych napojów oraz wybieranie posiłków, które zapewniają większą sytość i bardziej stabilny poziom glukozy.

Czy ćwiczenia pomagają przy PCOS?

Tak.

Regularna aktywność fizyczna może poprawiać wrażliwość tkanek na insulinę, wspierać kontrolę masy ciała i korzystnie wpływać na zdrowie metaboliczne.

Nie trzeba jednak wykonywać bardzo intensywnych treningów.

Dobrym rozwiązaniem może być połączenie:

• treningu siłowego,
• aktywności aerobowej,
• spacerów i codziennego ruchu.

Najważniejsza jest regularność i dopasowanie aktywności do możliwości.

Czy samo schudnięcie może poprawić PCOS?

U kobiet z nadmierną masą ciała redukcja masy ciała może poprawić część zaburzeń związanych z PCOS.

Może między innymi korzystnie wpływać na regularność cykli, owulację i parametry metaboliczne.

Nie oznacza to jednak, że każda kobieta z PCOS musi schudnąć, aby leczyć chorobę. PCOS może występować również przy prawidłowej masie ciała i również wtedy wymaga odpowiedniego postępowania.

Czy metformina pomaga schudnąć przy PCOS?

Metformina jest lekiem stosowanym przede wszystkim w celu poprawy gospodarki metabolicznej, a nie typowym lekiem odchudzającym.

Może być stosowana u wybranych kobiet z PCOS, szczególnie gdy występują zaburzenia metaboliczne.

U części pacjentek może również prowadzić do niewielkiego zmniejszenia masy ciała, ale nie należy oczekiwać efektu porównywalnego z lekami przeznaczonymi do farmakologicznego leczenia otyłości.

Decyzję o zastosowaniu metforminy podejmuje lekarz.

Czy leki na otyłość można stosować przy PCOS?

U kobiety z PCOS i otyłością można rozważyć farmakologiczne leczenie otyłości, jeśli spełnia ona odpowiednie kryteria.

W zależności od sytuacji lekarz może brać pod uwagę między innymi leki wpływające na regulację apetytu i sytości.

Nie są to jednak leki przeznaczone do leczenia samego PCOS. Ich celem jest leczenie otyłości.

Przed rozpoczęciem farmakoterapii należy uwzględnić między innymi inne choroby, przyjmowane leki i plany dotyczące ciąży.

PCOS a ciąża – czy odchudzanie ma znaczenie?

PCOS jest jedną z częstszych przyczyn zaburzeń owulacji i może utrudniać zajście w ciążę.

U kobiet z nadmierną masą ciała poprawa stylu życia i redukcja masy ciała może korzystnie wpływać na owulację i płodność.

Jeżeli kobieta planuje ciążę i jednocześnie przyjmuje leki stosowane w leczeniu otyłości, powinna omówić ich stosowanie z lekarzem. Nie wszystkie leki mogą być stosowane w okresie ciąży lub podczas jej planowania.

Czy można mieć PCOS bez nadwagi?

Tak.

Istnieje również PCOS u kobiet o prawidłowej masie ciała, czasem określane jako „lean PCOS”.

Brak nadwagi nie oznacza, że nie występują zaburzenia hormonalne lub metaboliczne.

Dlatego leczenie PCOS powinno być dopasowane do objawów i wyników badań, a nie wyłącznie do masy ciała.

Kiedy warto sprawdzić PCOS?

Warto porozmawiać z ginekologiem lub endokrynologiem, jeśli występują:

• bardzo nieregularne miesiączki,
• długie przerwy między miesiączkami,
• problemy z owulacją,
• trudności z zajściem w ciążę,
• nasilony trądzik,
• nadmierne owłosienie,
• przerzedzenie włosów,
• szybki wzrost masy ciała lub trudności z jej redukcją.

Sama nadwaga nie oznacza PCOS, podobnie jak pojedynczy objaw nie wystarcza do jego rozpoznania.

Podsumowanie

PCOS i otyłość są ze sobą powiązane, ale nie można powiedzieć, że każda kobieta z PCOS będzie tyła lub że jej hormony uniemożliwiają schudnięcie.

U części kobiet PCOS wiąże się z insulinoopornością, zaburzeniami gospodarki metabolicznej i zmianami hormonalnymi, które mogą utrudniać kontrolowanie masy ciała. Jednocześnie nadmierna masa ciała może nasilać część objawów PCOS.

Podstawą postępowania pozostają odpowiednie odżywianie, regularna aktywność fizyczna, sen i – jeśli jest to potrzebne – leczenie otyłości. U wybranych kobiet stosuje się również leki, takie jak metformina, a przy spełnieniu odpowiednich kryteriów także farmakoterapię otyłości.

PCOS można mieć zarówno przy otyłości, jak i przy prawidłowej masie ciała. Dlatego leczenie powinno być dopasowane do konkretnej kobiety, jej objawów, wyników badań, zdrowia metabolicznego oraz planów dotyczących ciąży.

Jeżeli mimo starań masa ciała rośnie lub redukcja jest wyjątkowo trudna, warto nie ograniczać się do kolejnej diety. Dobrze sprawdzić, czy za problemem nie stoją PCOS, zaburzenia metaboliczne, przyjmowane leki lub inne czynniki wymagające leczenia.