Metformina a odchudzanie – Czy lek na cukrzycę leczy otyłość?

Metformina od lat jest jednym z najczęściej stosowanych leków w leczeniu cukrzycy typu 2. Wokół niej narosło jednak wiele mitów związanych z odchudzaniem. W internecie można znaleźć informacje, że „spala tłuszcz”, „leczy insulinooporność” albo jest dobrym lekiem na odchudzanie dla każdego, kto ma problem z wagą.

Rzeczywistość jest bardziej złożona. Metformina może u części osób sprzyjać niewielkiej redukcji masy ciała, ale nie jest standardowym lekiem przeznaczonym do leczenia otyłości. Jej zastosowanie zależy od rozpoznania i sytuacji konkretnego pacjenta.

Czym jest metformina?

Metformina jest lekiem należącym do grupy biguanidów. Jej podstawowym działaniem jest zmniejszanie stężenia glukozy we krwi i poprawa kontroli gospodarki węglowodanowej.

Działa między innymi poprzez ograniczenie produkcji glukozy przez wątrobę oraz poprawę wrażliwości tkanek na insulinę.

W Polsce metformina występuje między innymi pod nazwami handlowymi Glucophage czy Siofor.

Najważniejszym wskazaniem do jej stosowania jest cukrzyca typu 2. W określonych sytuacjach lekarz może wykorzystać ją również w innych wskazaniach, np. w leczeniu niektórych zaburzeń związanych z zespołem policystycznych jajników.

Czy metformina odchudza?

Może powodować niewielki spadek masy ciała, ale nie jest lekiem odchudzającym w takim znaczeniu jak współczesne leki przeznaczone do farmakologicznego leczenia otyłości.

U części pacjentów przyjmujących metforminę masa ciała zmniejsza się lub pozostaje stabilna. Efekt jest jednak zwykle umiarkowany i znacznie bardziej zróżnicowany niż w przypadku leków inkretynowych stosowanych obecnie w leczeniu otyłości.

Metformina nie działa jak „spalacz tłuszczu”. Jej korzystny wpływ na masę ciała może być związany między innymi z poprawą gospodarki glukozowej, zwiększeniem wrażliwości insulinowej i u części osób zmniejszeniem apetytu.

Dlatego nie należy oczekiwać, że samo rozpoczęcie metforminy spowoduje dużą utratę kilogramów.

Metformina a insulinooporność

To jeden z najczęstszych powodów nieporozumień.

Insulinooporność oznacza zmniejszoną wrażliwość tkanek na insulinę. Sama w sobie nie oznacza jednak automatycznie konieczności stosowania metforminy.

Jeżeli pacjent ma prawidłową glikemię, a jedynym problemem jest podejrzenie insulinooporności, decyzja o rozpoczęciu leczenia farmakologicznego powinna być podejmowana indywidualnie.

W wielu przypadkach podstawą postępowania są:

• redukcja nadmiernej masy ciała, jeśli występuje,
• regularna aktywność fizyczna,
• odpowiednio zbilansowana dieta,
• odpowiednia ilość snu,
• leczenie innych czynników zwiększających ryzyko zaburzeń metabolicznych.

Nie każdy pacjent z insulinoopornością potrzebuje metforminy.

Czy metformina pomaga schudnąć przy otyłości?

Może pomóc, ale jej działanie na masę ciała jest zazwyczaj niewielkie.

U osoby z otyłością i jednocześnie cukrzycą typu 2 metformina może być bardzo wartościowym elementem leczenia, ponieważ pomaga kontrolować poziom glukozy i często nie powoduje przyrostu masy ciała, a u części pacjentów może wiązać się z jej umiarkowanym spadkiem.

Jeżeli jednak głównym problemem jest otyłość bez cukrzycy, metformina nie jest automatycznie najlepszym wyborem farmakologicznym.

W takiej sytuacji lekarz może ocenić, czy pacjent spełnia kryteria do zastosowania leków zarejestrowanych konkretnie do leczenia otyłości.

Metformina a Glucophage i Siofor – czym się różnią?

Glucophage i Siofor to nazwy handlowe preparatów zawierających metforminę.

Nie oznacza to, że jeden z nich jest „lepszym lekiem na odchudzanie”. O działaniu decyduje przede wszystkim substancja czynna, jej dawka oraz forma preparatu.

Dostępne są między innymi preparaty metforminy o natychmiastowym oraz przedłużonym uwalnianiu. Wybór konkretnego preparatu zależy od wskazania, tolerancji i zaleceń lekarza.

Czy metformina powoduje tycie?

Metformina zasadniczo nie jest lekiem kojarzonym z przyrostem masy ciała. Jest wręcz często wybierana w leczeniu cukrzycy typu 2, gdy istotne jest unikanie leków sprzyjających zwiększeniu masy ciała.

Jeżeli po rozpoczęciu metforminy ktoś zauważa wzrost masy ciała, nie oznacza to automatycznie, że lek jest jego przyczyną. Na wagę wpływa wiele czynników, między innymi dieta, aktywność, sen, inne leki, gospodarka hormonalna i przebieg choroby.

W przypadku nieoczekiwanych zmian masy ciała warto omówić je z lekarzem zamiast samodzielnie odstawiać lek.

Jakie są skutki uboczne metforminy?

Najczęstsze działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego.

Mogą wystąpić:

• nudności,
• biegunka,
• bóle lub dyskomfort brzucha,
• wzdęcia,
• zmniejszenie apetytu,
• metaliczny posmak w ustach.

Objawy są szczególnie częste na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki. U wielu osób z czasem stają się mniej nasilone.

Przy długotrwałym stosowaniu metforminy może również dojść do niedoboru witaminy B12, dlatego u osób przyjmujących lek przez długi czas lekarz może zalecić kontrolowanie jej poziomu, szczególnie gdy występują czynniki ryzyka niedoboru lub objawy sugerujące jego obecność.

Czy można brać metforminę tylko po to, żeby schudnąć?

Nie powinno się rozpoczynać metforminy samodzielnie wyłącznie w celu redukcji masy ciała.

Jest to lek na receptę, a jego zastosowanie powinno wynikać z określonych wskazań medycznych. Sam fakt, że ktoś ma nadwagę, otyłość albo „wysoką insulinę”, nie oznacza automatycznie, że powinien przyjmować metforminę.

Co więcej, leczenie nie powinno opierać się na jednym wyniku insuliny czy wskaźniku HOMA-IR bez uwzględnienia całego obrazu zdrowia.

Metformina czy nowoczesne leki na otyłość?

To nie są zamienne terapie.

Metformina jest przede wszystkim lekiem wpływającym na gospodarkę glukozową i znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu cukrzycy typu 2. Jej wpływ na masę ciała jest dodatkową korzyścią u części pacjentów.

Z kolei leki takie jak agoniści GLP-1 czy podwójni agoniści GIP/GLP-1 zostały opracowane i zarejestrowane między innymi do farmakologicznego leczenia otyłości u pacjentów spełniających odpowiednie kryteria.

Ich działanie na masę ciała może być znacznie większe niż w przypadku metforminy, ale wiąże się również z innymi przeciwwskazaniami, działaniami niepożądanymi i kosztami leczenia.

Nie oznacza to, że nowoczesny lek jest zawsze lepszy. Wybór terapii zależy od rozpoznania i indywidualnej sytuacji pacjenta.

Czy metformina jest lekiem na insulinooporność?

To zbyt duże uproszczenie.

Metformina poprawia wrażliwość tkanek na insulinę i może być stosowana w określonych sytuacjach klinicznych związanych z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z insulinoopornością powinna ją przyjmować.

Najważniejsze jest ustalenie, czy u pacjenta rzeczywiście występuje problem wymagający leczenia farmakologicznego i jaka jest jego przyczyna.

Czy metformina może być dobrym wyborem?

Tak – ale przede wszystkim wtedy, gdy istnieje odpowiednie wskazanie.

U pacjenta z cukrzycą typu 2 metformina może być jednym z podstawowych elementów leczenia. W innych sytuacjach jej zastosowanie zależy od indywidualnych okoliczności.

Jeżeli natomiast celem jest przede wszystkim leczenie otyłości, warto omówić z lekarzem wszystkie dostępne możliwości. Obecnie istnieją leki, których działanie na redukcję masy ciała jest znacznie silniejsze niż działanie metforminy.

Metformina nie jest „tabletką na odchudzanie”. Może jednak korzystnie wpływać na masę ciała u części pacjentów, szczególnie gdy współistnieją zaburzenia gospodarki glukozowej.

Jeżeli zastanawiasz się, czy powinnaś lub powinieneś ją stosować, nie warto kierować się wyłącznie wynikiem insuliny czy informacjami z internetu. Dobór leczenia powinien uwzględniać wyniki badań, masę ciała, choroby współistniejące oraz indywidualne ryzyko metaboliczne.