Pierwsze objawy stwardnienia rozsianego – Jak rozpoznać SM?

Stwardnienie rozsiane (SM) najczęściej rozwija się u osób młodych, a pierwsze objawy pojawiają się zazwyczaj między 20. a 40. rokiem życia. Mogą jednak wystąpić również wcześniej lub później. Problem polega na tym, że początki stwardnienia rozsianego mogą wyglądać bardzo różnie, a wiele objawów przypomina dolegliwości występujące także w innych chorobach.

Mrowienie ręki, przejściowe zaburzenia widzenia, problemy z równowagą czy nietypowe osłabienie nie oznaczają automatycznie SM. Istnieją jednak objawy, których pojawienie się powinno skłonić do konsultacji neurologicznej.

Jak zaczyna się stwardnienie rozsiane?

SM jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego. Objawy zależą od tego, w której części mózgu, rdzenia kręgowego lub nerwów wzrokowych pojawiły się zmiany.

Dlatego u jednej osoby pierwszym symptomem może być zaburzenie widzenia, u innej drętwienie kończyny, a u jeszcze innej problemy z równowagą.

Typowe dla początku choroby są objawy neurologiczne, które pojawiają się w określonym czasie i utrzymują przez dłuższy okres, zamiast występować jedynie przez kilka sekund czy minut. W diagnostyce lekarz ocenia również, czy objawy wskazują na zajęcie różnych części układu nerwowego oraz czy pojawiały się w różnym czasie.

Zapalenie nerwu wzrokowego – ważny pierwszy objaw SM

Jednym z najbardziej charakterystycznych początkowych objawów może być pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego.

Typowo pojawia się:

• pogorszenie ostrości widzenia w jednym oku,
• blednięcie lub zaburzenie rozpoznawania kolorów,
• zamglony obraz,
• ból w okolicy oka nasilający się podczas poruszania gałką oczną.

Objawy zwykle rozwijają się w ciągu kilku dni, a nie pojawiają się wyłącznie na kilka sekund. Pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego może być pierwszą manifestacją SM u około jednej czwartej pacjentów.

Nie każde pogorszenie wzroku oznacza jednak zapalenie nerwu wzrokowego. Przyczyn może być wiele, dlatego nowe, wyraźne zaburzenia widzenia wymagają odpowiedniej diagnostyki okulistycznej lub neurologicznej.

Mrowienie i drętwienie – czy to może być SM?

Mrowienie przy SM jest jednym z częstszych objawów. Może pojawić się w dłoni, ręce, nodze, stopie, na twarzy lub określonym obszarze tułowia. Czasami pacjent opisuje je jako drętwienie, pieczenie, kłucie albo uczucie przechodzenia prądu.

Ważne jest jednak nie samo występowanie mrowienia, ale jego charakter.

Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim nowe, utrzymujące się zaburzenia czucia, szczególnie jeśli nie mają oczywistego wyjaśnienia, towarzyszy im osłabienie lub pojawiają się inne objawy neurologiczne. Zaburzenia czucia należą do typowych objawów SM.

Jednocześnie krótkotrwałe mrowienie ręki po przyjęciu niewygodnej pozycji, sporadyczne drętwienie palców czy „cierpnięcie” nogi nie są charakterystyczne wyłącznie dla SM.

Osłabienie kończyn i problemy z chodzeniem

Pierwszym objawem może być również osłabienie siły mięśniowej. Pacjent może zauważyć, że jedna noga lub ręka działa gorzej niż wcześniej, pojawia się niezgrabność ruchów albo trudniej jest wykonywać czynności wymagające precyzji.

Czasami problemy są bardziej subtelne. Może pojawić się np. uczucie ciężkości nogi podczas chodzenia albo trudność z utrzymaniem prawidłowej koordynacji.

Wyraźny, nowy niedowład wymaga pilnej oceny lekarskiej, ponieważ może mieć wiele przyczyn, również takich, które wymagają szybkiego leczenia.

Zaburzenia równowagi i koordynacji

Początki stwardnienia rozsianego mogą obejmować również:

• problemy z utrzymaniem równowagi,
• niezgrabność ruchów,
• trudności z precyzyjnym wykonywaniem czynności,
• zawroty głowy,
• podwójne widzenie.

Takie objawy mogą wynikać z zajęcia móżdżku, pnia mózgu lub innych struktur układu nerwowego. Nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla SM i wymagają diagnostyki różnicowej.

Przewlekłe zmęczenie – czy to pierwszy objaw SM?

Zmęczenie jest bardzo częste u osób ze stwardnieniem rozsianym, ale samo przewlekłe zmęczenie nie powinno być traktowane jako charakterystyczny objaw rozpoczynającego się SM.

Zmęczenie może mieć dziesiątki przyczyn – od niedoboru żelaza, zaburzeń tarczycy i problemów ze snem po przewlekły stres czy depresję.

Jeżeli jednak zmęczeniu towarzyszą nowe, obiektywne objawy neurologiczne, np. zaburzenia widzenia, drętwienie, niedowład lub zaburzenia równowagi, warto skonsultować się z lekarzem.

Objawy, które mogą pojawić się na początku SM

Wśród możliwych wczesnych objawów znajdują się m.in.:

Lista możliwych objawów jest znacznie dłuższa, ponieważ zależy od lokalizacji zmian w układzie nerwowym.

Czy objawy SM pojawiają się nagle?

Rzut SM może rozwijać się w ciągu godzin lub dni i utrzymywać się przez kolejne dni lub tygodnie. Nie zawsze jednak pierwszy objaw wygląda tak samo.

Istotne jest odróżnienie objawów neurologicznych od krótkotrwałych dolegliwości, które pojawiają się na kilka sekund lub minut i całkowicie znikają.

Jeżeli nowy objaw neurologiczny utrzymuje się lub stopniowo narasta, szczególnie gdy dotyczy widzenia, czucia, siły mięśniowej albo równowagi, powinien zostać oceniony przez lekarza.

Jak rozpoznaje się stwardnienie rozsiane?

Nie istnieje pojedyncze badanie, które samo w sobie potwierdzałoby SM. Rozpoznanie opiera się na połączeniu obrazu klinicznego z wynikami badań.

W diagnostyce wykorzystuje się przede wszystkim:

• rezonans magnetyczny mózgu i rdzenia kręgowego,
• badanie neurologiczne,
• w wybranych przypadkach badanie płynu mózgowo-rdzeniowego,
• badania laboratoryjne pomagające wykluczyć inne choroby.

Polskie rekomendacje podkreślają, że przed rozpoznaniem SM należy wykluczyć inne choroby, które mogą dawać podobne objawy.

W niektórych sytuacjach wykonywane są również badania przeciwciał, np. anty-AQP4 i anty-MOG, szczególnie gdy objawy sugerują choroby ze spektrum zapalenia nerwów wzrokowych i rdzenia.

Kiedy zgłosić się do neurologa?

Warto skonsultować się z lekarzem, jeśli pojawia się nowy, niewyjaśniony objaw neurologiczny, szczególnie:

• pogorszenie widzenia w jednym oku,
• ból oka przy poruszaniu nim,
• utrzymujące się drętwienie lub mrowienie,
• osłabienie ręki albo nogi,
• zaburzenia równowagi lub koordynacji,
• podwójne widzenie,
• inne nowe zaburzenia neurologiczne.

Nie warto jednak samodzielnie rozpoznawać SM na podstawie listy objawów znalezionych w internecie. Wiele z nich występuje również w znacznie częstszych i mniej poważnych schorzeniach.

Pierwsze objawy stwardnienia rozsianego mogą być bardzo różne, dlatego najważniejsze jest zwrócenie uwagi na nowe, utrzymujące się objawy neurologiczne i odpowiednio wczesną diagnostykę. Szybkie rozpoznanie ma znaczenie, ponieważ współczesne leczenie SM pozwala skuteczniej ograniczać aktywność choroby i zmniejszać ryzyko jej dalszego rozwoju.