Book Appointment Now
Leczenie biologiczne stwardnienia rozsianego – kto się kwalifikuje?
Leczenie stwardnienia rozsianego w ostatnich latach bardzo się zmieniło. Dostępne są terapie, które mogą znacząco ograniczać aktywność choroby, zmniejszać ryzyko rzutów i pojawiania się nowych zmian w rezonansie magnetycznym. W Polsce wiele z tych leków jest finansowanych w ramach programu lekowego NFZ.
Pacjent nie wybiera jednak samodzielnie konkretnego preparatu. O tym, czy można rozpocząć daną terapię, decyduje lekarz na podstawie postaci SM, aktywności choroby, wcześniejszego leczenia oraz kryteriów obowiązujących w programie lekowym.
Na czym polega leczenie biologiczne SM?
Określenie „leczenie biologiczne” jest często używane w odniesieniu do nowoczesnych leków działających precyzyjnie na określone mechanizmy układu odpornościowego. W SM stosuje się między innymi przeciwciała monoklonalne, takie jak okrelizumab, natalizumab czy ofatumumab.
Ich zadaniem nie jest bezpośrednie leczenie objawów, takich jak ból czy zmęczenie. Są to leki modyfikujące przebieg choroby, których celem jest ograniczenie jej aktywności.
Nie wszystkie nowoczesne leki stosowane w SM są jednak lekami biologicznymi. W programie znajdują się również nowoczesne terapie doustne, takie jak fumaran dimetylu, teryflunomid, ozanimod czy kladrybina.
Program lekowy NFZ dla osób ze stwardnieniem rozsianym
W Polsce leczenie modyfikujące przebieg SM jest w dużej mierze prowadzone w ramach programu lekowego B.29 „Leczenie chorych na stwardnienie rozsiane”. Program obejmuje różne postacie i etapy choroby, a jego kryteria mogą być aktualizowane. W 2026 roku prowadzone są kolejne prace nad zmianami programu B.29.
Leczenie w ramach programu odbywa się w placówkach mających odpowiednią umowę z NFZ. Pacjent zakwalifikowany do programu otrzymuje lek finansowany w ramach świadczenia – nie kupuje go samodzielnie w aptece.
Kto może zostać zakwalifikowany do leczenia?
Nie ma jednego kryterium, które oznaczałoby, że każda osoba z SM powinna otrzymać leczenie biologiczne.
Pod uwagę bierze się przede wszystkim:
- postać stwardnienia rozsianego,
- aktywność choroby,
- liczbę i charakter rzutów,
- zmiany widoczne w rezonansie magnetycznym,
- wcześniejsze leczenie i jego skuteczność,
- stan neurologiczny pacjenta,
- przeciwwskazania do poszczególnych terapii,
- wyniki wymaganych badań.
Dlatego dwie osoby z rozpoznaniem SM mogą otrzymać zupełnie inne leczenie.
Leczenie SM w pierwszej i kolejnych liniach
Program B.29 przewiduje leczenie różnych postaci SM, między innymi rzutowo-remisyjnej postaci choroby (RRMS) w pierwszej i drugiej linii, szybko rozwijającej się ciężkiej postaci RRMS, a także wybranych przypadków postaci pierwotnie postępującej i wtórnie postępującej.
W zależności od sytuacji klinicznej stosowane są różne grupy leków.
W pierwszej linii mogą być stosowane między innymi interferony beta, octan glatirameru, fumaran dimetylu, teryflunomid, ozanimod, ponesimod czy ofatumumab. W kolejnych liniach dostępne są m.in. okrelizumab, natalizumab, fingolimod, alemtuzumab i kladrybina.
Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent musi przechodzić przez wszystkie wymienione etapy leczenia. Wybór terapii zależy od aktywności i charakteru choroby.
Czy trzeba najpierw brać słabsze leki?
To zależy od sytuacji.
W przypadku części pacjentów leczenie rozpoczyna się od terapii o umiarkowanej skuteczności, a w przypadku niewystarczającej kontroli choroby następuje eskalacja leczenia.
U osób z bardzo aktywną chorobą lekarz może natomiast zdecydować o zastosowaniu terapii o wysokiej skuteczności wcześniej, jeśli jest to uzasadnione klinicznie i pacjent spełnia kryteria odpowiedniego leczenia.
Celem jest jak najlepsze ograniczenie aktywności SM, a nie samo przechodzenie przez kolejne „stopnie” terapii.
Jak wygląda kwalifikacja do programu lekowego?
Proces rozpoczyna się od konsultacji neurologicznej. Lekarz ocenia przebieg choroby, dotychczasowe leczenie oraz wyniki badań.
W zależności od planowanej terapii mogą być potrzebne między innymi:
- rezonans magnetyczny,
- badania krwi,
- badania w kierunku wybranych infekcji,
- ocena funkcji wątroby i nerek,
- morfologia,
- badania związane z bezpieczeństwem konkretnego leku.
Wymagany zakres badań zależy od wybranej terapii. Placówki realizujące program muszą zapewnić dostęp do określonej diagnostyki, w tym m.in. badań laboratoryjnych i rezonansu magnetycznego.
Czy leczenie biologiczne SM jest bezpłatne?
Jeżeli pacjent spełnia kryteria programu lekowego i zostanie do niego zakwalifikowany, leczenie w ramach programu jest finansowane przez NFZ.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba ze stwardnieniem rozsianym może bezpłatnie otrzymać dowolny nowoczesny lek. Refundacja jest związana z konkretnymi wskazaniami, kryteriami oraz lekami ujętymi w aktualnym programie.
Jak skuteczne jest nowoczesne leczenie SM?
Leki modyfikujące przebieg SM mogą znacząco zmniejszać aktywność choroby. W zależności od preparatu i sytuacji pacjenta ich skuteczność ocenia się między innymi na podstawie liczby rzutów, nowych zmian w rezonansie oraz zmian stanu neurologicznego.
Współczesne leczenie nie oznacza jednak całkowitego wyleczenia SM. Jego celem jest możliwie najlepsza kontrola choroby i ograniczenie ryzyka dalszego uszkodzenia układu nerwowego.
Dlatego tak ważne są regularne kontrole neurologiczne i monitorowanie odpowiedzi na leczenie.
Czy leczenie biologiczne jest bezpieczne?
Nowoczesne terapie mogą być bardzo skuteczne, ale – podobnie jak inne leki wpływające na układ odpornościowy – mogą powodować działania niepożądane.
Ich rodzaj zależy od konkretnego preparatu. Przed rozpoczęciem terapii lekarz ocenia między innymi ryzyko infekcji, aktualny stan zdrowia, przyjmowane leki i wyniki badań.
W trakcie leczenia konieczne są regularne kontrole. Niektóre leki wymagają szczególnego monitorowania morfologii, parametrów wątrobowych, infekcji lub innych określonych czynników bezpieczeństwa.
Czy można zmienić lek na inny?
Tak. Jeżeli terapia nie zapewnia odpowiedniej kontroli choroby, występują działania niepożądane albo pojawiają się inne wskazania medyczne, neurolog może rozważyć zmianę leczenia.
Decyzję podejmuje się na podstawie całego obrazu klinicznego, a nie wyłącznie jednego wyniku rezonansu czy pojedynczego rzutu.
Leczenie biologiczne SM – nie warto czekać z konsultacją
Współczesne leczenie stwardnienia rozsianego daje znacznie więcej możliwości niż jeszcze kilkanaście lat temu. Wczesne rozpoznanie aktywnej choroby i odpowiedni dobór terapii mają duże znaczenie dla ograniczenia jej dalszej aktywności.
Jeżeli masz rozpoznane SM, ale nie wiesz, czy kwalifikujesz się do programu lekowego, warto omówić to z neurologiem. Lekarz może ocenić aktywność choroby, przeanalizować dotychczasowe leczenie i sprawdzić, czy spełniasz aktualne kryteria kwalifikacji.
Warto pamiętać, że program lekowy B.29 jest aktualizowany, dlatego szczegółowe kryteria oraz lista refundowanych terapii mogą się zmieniać. Aktualną kwalifikację zawsze przeprowadza lekarz w placówce realizującej program.
