Inhibitory JAK – Rewolucyjne nowe leki na łysienie plackowate

Łysienie plackowate przez lata było chorobą, w której możliwości leczenia ciężkich postaci były ograniczone. Sytuacja zmieniła się wraz z pojawieniem się inhibitorów JAK – nowoczesnych leków działających na mechanizmy immunologiczne odpowiedzialne za atak na mieszki włosowe.

Do najważniejszych leków należą dziś baricytynib oraz rytlecytynib. Oba są zatwierdzone w Unii Europejskiej do leczenia ciężkiego łysienia plackowatego, ale mają nieco inne wskazania dotyczące wieku.

Nie są to jednak leki, które gwarantują całkowity odrost włosów. U części pacjentów mogą doprowadzić do bardzo wyraźnej poprawy, podczas gdy u innych odpowiedź będzie mniejsza lub niewystarczająca.

Czym jest łysienie plackowate?

Łysienie plackowate (alopecia areata) jest chorobą autoimmunologiczną. Układ odpornościowy nieprawidłowo atakuje struktury związane z mieszkami włosowymi, powodując zahamowanie wzrostu włosów.

Choroba może mieć bardzo różny przebieg.

U jednej osoby pojawia się pojedynczy niewielki placek pozbawiony włosów. U innej dochodzi do rozległej utraty włosów na głowie, a czasami również brwi, rzęs czy owłosienia ciała.

W ciężkich przypadkach utrata włosów może obejmować ponad połowę powierzchni skóry głowy.

Dlaczego inhibitory JAK działają na łysienie plackowate?

JAK to skrót od Janus kinases – kinaz Janusowych. Są to enzymy uczestniczące w przekazywaniu sygnałów między komórkami, między innymi sygnałów związanych z odpowiedzią immunologiczną.

W łysieniu plackowatym aktywowane szlaki sygnałowe uczestniczą w procesie zapalnym skierowanym przeciwko mieszkom włosowym.

Inhibitory JAK blokują określone elementy tych szlaków. W efekcie mogą ograniczać nieprawidłową aktywację odpowiedzi immunologicznej i stworzyć warunki do ponownego rozpoczęcia wzrostu włosów.

To ważna zmiana w podejściu do choroby: zamiast skupiać się wyłącznie na pobudzaniu wzrostu włosa, terapia wpływa na mechanizm immunologiczny leżący u podłoża łysienia plackowatego.

Baricytynib – pierwszy inhibitor JAK dla ciężkiego łysienia plackowatego

Baricytynib jest inhibitorem JAK1 i JAK2.

W Unii Europejskiej został zatwierdzony do leczenia ciężkiego łysienia plackowatego u dorosłych, a aktualne informacje EMA obejmują również wskazanie u pacjentów od 12. roku życia. Lek jest przyjmowany doustnie.

W badaniach klinicznych wykazano istotne zmniejszenie nasilenia utraty włosów u części pacjentów z ciężkim łysieniem plackowatym. W dwóch głównych badaniach obejmujących około 1200 dorosłych pacjentów z utratą co najmniej 50% włosów na skórze głowy, po 36 tygodniach leczenia 34% osób otrzymujących 4 mg baricytynibu osiągnęło poziom utraty włosów poniżej 20%. W grupie placebo było to 4%.

Nie oznacza to oczywiście, że taki efekt wystąpi u każdego pacjenta.

Rytlecytynib – kolejna nowoczesna terapia

Rytlecytynib jest inhibitorem JAK3 i kinaz z rodziny TEC.

Lek jest dostępny pod nazwą Litfulo i w Unii Europejskiej jest wskazany w leczeniu ciężkiego łysienia plackowatego u dorosłych oraz młodzieży od 12. roku życia.

W głównym badaniu klinicznym uczestniczyło 718 dorosłych i nastolatków z ciężkim łysieniem plackowatym, u których utrata włosów na głowie przekraczała 50%.

Po 24 tygodniach:

• 23% pacjentów otrzymujących ritlecytynib miało co najmniej 80% pokrycia skóry głowy włosami,
• 13% osiągnęło ponad 90% pokrycia,
• w grupie placebo wartości te wynosiły odpowiednio około 1,5%.

Po 48 tygodniach ponad 90% pokrycia skóry głowy uzyskało około 31% pacjentów leczonych ritlecytynibem.

Czy baricytynib i ritlecytynib są takie same?

Nie.

Oba należą do inhibitorów JAK, ale oddziałują na nieco inne elementy szlaków sygnałowych.

Nie należy jednak samodzielnie porównywać tych leków wyłącznie na podstawie procentów z różnych badań. Badania kliniczne różnią się między sobą, a bezpośrednie porównania terapii są ograniczone. Jedna z analiz porównawczych nie wykazała przekonujących różnic w skuteczności baricytynibu i ritlecytynibu, ale wskazała na znaczną niepewność takich porównań.

Czy inhibitory JAK mogą całkowicie odwrócić łysienie?

U części pacjentów odrost może być bardzo duży – ale nie można obiecywać całkowitego odrostu.

W badaniach klinicznych część osób uzyskiwała bardzo wysokie pokrycie skóry głowy włosami. Jednocześnie znaczna część pacjentów nie osiągała pełnej odpowiedzi.

Na efekt wpływają między innymi:

• nasilenie choroby,
• czas jej trwania,
• rozległość utraty włosów,
• wcześniejsze leczenie,
• indywidualna odpowiedź organizmu.

Warto również pamiętać, że łysienie plackowate jest chorobą przewlekłą i może nawracać.

Co dzieje się po odstawieniu leku?

To jedno z ważniejszych pytań przed rozpoczęciem terapii.

Inhibitory JAK kontrolują proces immunologiczny, ale nie usuwają raz na zawsze predyspozycji do łysienia plackowatego.

Po zakończeniu leczenia u części pacjentów może dojść do ponownego wypadania włosów. Dlatego decyzja dotycząca długości terapii i ewentualnego odstawienia powinna być podejmowana wspólnie z dermatologiem.

Czy inhibitory JAK są bezpieczne?

Są to skuteczne, ale jednocześnie silnie działające leki immunomodulujące. Nie powinny być traktowane jak zwykłe preparaty „na porost włosów”.

Podczas leczenia lekarz bierze pod uwagę między innymi ryzyko:

• infekcji,
• zmian w morfologii krwi,
• zaburzeń lipidowych,
• zakrzepicy,
• poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych,
• niektórych nowotworów.

W 2026 roku EMA dodatkowo wzmocniła ostrzeżenia dotyczące ritlecytynibu, odnosząc je do znanych zagrożeń związanych z inhibitorami JAK. U osób w wieku 65 lat i starszych, z podwyższonym ryzykiem poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych lub nowotworów, a także u obecnych lub długoletnich byłych palaczy, lek powinien być stosowany tylko wtedy, gdy nie ma odpowiednich alternatyw.

Dlatego przed rozpoczęciem terapii lekarz ocenia indywidualne czynniki ryzyka i wykonuje odpowiednie badania.

Czy każdy z łysieniem plackowatym może dostać inhibitor JAK?

Nie.

Obecnie inhibitory JAK są przeznaczone przede wszystkim dla ciężkich postaci łysienia plackowatego.

Jednym z często stosowanych sposobów oceny rozległości choroby jest SALT (Severity of Alopecia Tool). Wynik określa procent powierzchni skóry głowy objętej utratą włosów.

Europejski konsensus wskazuje, że wynik SALT ≥20 jest często stosowany jako próg rozważania leczenia ogólnego, ale ostateczna kwalifikacja zależy od obrazu klinicznego i konkretnego leku.

Dlatego osoba z pojedynczym niewielkim ogniskiem łysienia zwykle nie jest typowym kandydatem do terapii inhibitorem JAK.

Czy inhibitory JAK działają również na brwi i rzęsy?

Mogą.

Łysienie plackowate może obejmować nie tylko skórę głowy, ale również brwi i rzęsy. W badaniach baricytynibu obserwowano odrost także w tych lokalizacjach u części pacjentów.

Nie oznacza to jednak, że odrost będzie taki sam na każdej części ciała.

Czy trzeba mieć biopsję skóry?

Zwykle nie.

Łysienie plackowate jest przede wszystkim rozpoznaniem klinicznym. Dermatolog ocenia wygląd ognisk, charakter wypadania włosów, skórę głowy oraz – często – obraz w dermatoskopii.

Biopsja może być potrzebna w przypadkach nietypowych, gdy lekarz musi wykluczyć inną chorobę powodującą utratę włosów.

Czy inhibitory JAK są lekiem na każde łysienie?

Nie.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Łysienie plackowate ma podłoże autoimmunologiczne i właśnie w tej chorobie inhibitory JAK znalazły zastosowanie.

Nie oznacza to, że będą odpowiednim leczeniem dla:

• łysienia androgenowego,
• łysienia telogenowego,
• łysienia związanego z niedoborami,
• łysienia bliznowaciejącego,
• wypadania włosów spowodowanego chorobami tarczycy lub innymi zaburzeniami.

Najpierw trzeba więc ustalić dlaczego włosy wypadają.

Czy leczenie trzeba stosować pod kontrolą dermatologa?

Tak.

Baricytynib i ritlecytynib są lekami na receptę, a ich stosowanie powinno być rozpoczęte i monitorowane przez lekarza mającego doświadczenie w rozpoznawaniu i leczeniu łysienia plackowatego.

Przed rozpoczęciem leczenia lekarz ocenia stan zdrowia, stosowane leki, przebyte infekcje i czynniki ryzyka. W trakcie terapii konieczne są również odpowiednie kontrole.

Inhibitory JAK zmieniły leczenie ciężkiego łysienia plackowatego

Pojawienie się inhibitorów JAK jest istotną zmianą w leczeniu ciężkiego łysienia plackowatego. Baricytynib i ritlecytynib mogą u części pacjentów doprowadzić do bardzo znacznego odrostu włosów, czego wcześniej nie można było osiągnąć równie skutecznie dostępnymi metodami.

Nie są jednak terapią dla każdego pacjenta ani gwarancją całkowitego odrostu. Wymagają prawidłowej diagnozy, kwalifikacji do leczenia i monitorowania bezpieczeństwa.

Jeżeli łysienie plackowate obejmuje dużą część skóry głowy, szybko postępuje lub dotyczy również brwi i rzęs, warto skonsultować się z dermatologiem i zapytać o nowoczesne leczenie ogólne, w tym możliwość terapii inhibitorem JAK.