Jakie badania z krwi wykonać przy łysieniu plackowatym?

Gdy pojawiają się nagle okrągłe lub owalne miejsca pozbawione włosów, pierwszym krokiem jest konsultacja dermatologiczna. Łysienie plackowate najczęściej można rozpoznać na podstawie wyglądu skóry głowy i włosów oraz badania trichoskopowego. Badania z krwi nie zawsze są konieczne, ale w określonych sytuacjach mogą dostarczyć ważnych informacji.

Warto również pamiętać, że nie istnieje jeden „pakiet badań na łysienie plackowate”. Zakres diagnostyki powinien być dobrany indywidualnie – zależnie od wieku, objawów, rozległości łysienia, chorób współistniejących i podejrzeń lekarza.

Czy przy łysieniu plackowatym trzeba wykonywać badania krwi?

Nie zawsze.

Łysienie plackowate jest przede wszystkim rozpoznaniem klinicznym. Dermatolog może rozpoznać chorobę na podstawie charakterystycznych ognisk łysienia, wyglądu skóry oraz trichoskopii.

Badania laboratoryjne mogą być potrzebne, gdy:

• obraz łysienia jest nietypowy,
• występują inne objawy,
• lekarz podejrzewa chorobę współistniejącą,
• pacjent ma objawy sugerujące niedobór lub zaburzenia hormonalne,
• występują inne choroby autoimmunologiczne,
• łysienie jest rozległe lub ma ciężki przebieg,
• planowane jest leczenie ogólnoustrojowe.

Dlatego wykonywanie kilkunastu badań „na wszelki wypadek” nie jest konieczne u każdego pacjenta.

Tarczyca a łysienie plackowate

Jednym z najczęściej poruszanych tematów jest związek chorób tarczycy z łysieniem plackowatym.

Choroby autoimmunologiczne tarczycy, szczególnie autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, częściej występują u osób z łysieniem plackowatym niż w populacji ogólnej. Zależność ta jest szczególnie istotna przy cięższych postaciach choroby, takich jak łysienie całkowite i uogólnione.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba z łysieniem plackowatym ma chorobę tarczycy.

Jeżeli lekarz zdecyduje o diagnostyce tarczycy, podstawowym badaniem jest TSH. W zależności od sytuacji klinicznej może zostać rozszerzone o:

• fT4,
• przeciwciała przeciwtarczycowe, przede wszystkim anty-TPO i ewentualnie anty-TG.

Szczególne znaczenie ma wywiad rodzinny, wcześniejsze choroby tarczycy oraz objawy sugerujące zaburzenia jej funkcjonowania.

Czy przy łysieniu plackowatym trzeba zbadać anty-TPO?

Nie u każdego pacjenta automatycznie.

Przeciwciała anty-TPO mogą pomóc w ocenie, czy występuje autoimmunologiczne podłoże choroby tarczycy. Sam dodatni wynik nie oznacza jednak, że tarczyca jest obecnie niewydolna.

Dlatego wynik przeciwciał zawsze należy interpretować razem z TSH, ewentualnie fT4 oraz objawami pacjenta.

W przypadku ciężkich postaci łysienia plackowatego, zwłaszcza alopecia totalis i alopecia universalis, diagnostyka tarczycy może być szczególnie uzasadniona.

Ferrytyna i żelazo – czy mają związek z wypadaniem włosów?

Ferrytyna jest wskaźnikiem zapasów żelaza w organizmie. Jej oznaczenie często pojawia się w diagnostyce różnych rodzajów wypadania włosów.

Trzeba jednak rozróżnić łysienie plackowate od innych przyczyn wypadania włosów.

Aktualne wytyczne nie wskazują, że każda osoba z potwierdzonym łysieniem plackowatym powinna rutynowo wykonywać badania gospodarki żelazowej. Dane dotyczące związku niedoboru żelaza z alopecia areata są niejednoznaczne.

Ferrytyna może być jednak bardzo przydatna, jeśli pacjent ma jednocześnie:

• rozlane wypadanie włosów,
• obfite miesiączki,
• przewlekłe zmęczenie,
• nieprawidłową morfologię,
• dietę ubogą w żelazo,
• podejrzenie niedoboru żelaza.

W takiej sytuacji lekarz może zlecić również morfologię krwi, żelazo oraz inne badania gospodarki żelazowej.

Witamina D3 a łysienie plackowate

Witamina D jest kolejnym składnikiem często wymienianym w kontekście łysienia.

U części osób z łysieniem plackowatym obserwowano niższe stężenia witaminy D, a niektóre badania wskazywały na związek między jej poziomem a nasileniem choroby. Nie ma jednak wystarczających dowodów, aby uznać niedobór witaminy D za prostą przyczynę łysienia plackowatego.

Dlatego oznaczenie 25-OH-D może być rozważone w określonych sytuacjach, ale nie jest obowiązkowym badaniem diagnostycznym u każdej osoby z alopecia areata.

Jeszcze ważniejsza jest inna kwestia: wykrycie niskiego poziomu witaminy D nie oznacza automatycznie, że jej suplementacja wyleczy łysienie plackowate.

Morfologia krwi – czy warto ją wykonać?

Morfologia nie rozpoznaje łysienia plackowatego, ale może być przydatna, jeżeli lekarz podejrzewa dodatkowy problem zdrowotny.

Może pomóc wykryć między innymi:

• niedokrwistość,
• niektóre zaburzenia liczby krwinek,
• pośrednie wskazówki dotyczące niedoborów.

Ma również znaczenie przed rozpoczęciem niektórych terapii ogólnoustrojowych.

W przypadku planowania leczenia lekami wpływającymi na układ odpornościowy zakres badań jest znacznie szerszy i zależy od konkretnego preparatu.

Czy warto zbadać cynk i selen?

Niedobory cynku, selenu czy innych składników odżywczych mogą wpływać na kondycję włosów. Nie oznacza to jednak, że ich oznaczanie jest konieczne u każdego pacjenta z łysieniem plackowatym.

Dostępne dane dotyczące niedoborów żywieniowych w alopecia areata są ograniczone i niejednoznaczne. Dlatego badania powinny być wykonywane przede wszystkim wtedy, gdy istnieją konkretne przesłanki kliniczne.

Nie warto również przyjmować dużych dawek suplementów „na włosy” bez potwierdzonego niedoboru. Nadmiar niektórych składników może być szkodliwy.

Czy trzeba zbadać hormony?

Nie ma jednego zestawu hormonów, który należy rutynowo oznaczyć przy łysieniu plackowatym.

Badania hormonalne mogą być potrzebne, jeśli występują dodatkowe objawy sugerujące zaburzenia hormonalne.

Przykładowo u kobiet lekarz może rozważyć szerszą diagnostykę, jeśli oprócz wypadania włosów występują:

• zaburzenia miesiączkowania,
• nasilony trądzik,
• nadmierne owłosienie,
• inne objawy sugerujące zaburzenia androgenowe.

W takiej sytuacji zakres badań zależy od obrazu klinicznego i może obejmować między innymi wybrane androgeny.

Nie należy jednak wykonywać pełnego panelu hormonalnego wyłącznie dlatego, że pojawiło się ognisko łysienia plackowatego.

Czy trzeba zbadać cukier i cholesterol?

Nie są to badania służące do rozpoznawania łysienia plackowatego.

Mogą jednak być częścią ogólnej oceny stanu zdrowia, szczególnie jeśli pacjent ma czynniki ryzyka metabolicznego lub lekarz przygotowuje go do określonego leczenia ogólnoustrojowego.

W przypadku niektórych terapii dermatolog może również monitorować profil lipidowy, morfologię, parametry wątrobowe i nerkowe.

Zakres badań zależy wtedy od konkretnego leku, a nie od samego faktu występowania łysienia.

Jakie badania mogą być potrzebne przed leczeniem inhibitorami JAK?

To zupełnie inna sytuacja niż podstawowa diagnostyka łysienia.

Jeżeli pacjent z ciężkim łysieniem plackowatym kwalifikuje się do leczenia ogólnoustrojowego, lekarz może zlecić znacznie szerszy zestaw badań.

Przed rozpoczęciem leczenia inhibitorami JAK mogą być oceniane między innymi:

• morfologia krwi,
• próby wątrobowe,
• funkcja nerek,
• profil lipidowy,
• badania w kierunku wirusowego zapalenia wątroby,
• diagnostyka gruźlicy,
• w określonych sytuacjach badania w kierunku HIV.

Dokładny zakres zależy od konkretnego leku, charakterystyki pacjenta i obowiązujących zaleceń. W badaniu dotyczącym praktyki specjalistów zajmujących się chorobami włosów zdecydowana większość ekspertów wykonywała rozszerzoną diagnostykę przed rozpoczęciem leczenia inhibitorami JAK.

Czy badania krwi mogą potwierdzić łysienie plackowate?

Nie.

Nie istnieje pojedynczy marker z krwi, który potwierdzałby alopecia areata.

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na:

• obrazie klinicznym,
• badaniu dermatologicznym,
• trichoskopii,
• a w wybranych, nietypowych przypadkach – biopsji.

Badania krwi mają przede wszystkim pomóc znaleźć choroby współistniejące, niedobory lub inne przyczyny wypadania włosów, a nie „potwierdzić” samo łysienie plackowate.

Jak może wyglądać rozsądna diagnostyka?

Nie ma jednego zestawu badań odpowiedniego dla każdego pacjenta. Przykładowo dermatolog może postępować według następującego schematu:

1. Najpierw potwierdzenie rozpoznania

Badanie skóry głowy i trichoskopia.

2. Następnie ocena wywiadu

Lekarz pyta o choroby tarczycy, choroby autoimmunologiczne, dietę, miesiączki, przyjmowane leki, inne objawy i rodzinne występowanie chorób.

3. Dopiero później dobór badań

W zależności od sytuacji mogą zostać zlecone między innymi:

• TSH ± fT4,
• anty-TPO ± anty-TG,
• morfologia,
• ferrytyna i wybrane badania gospodarki żelazowej,
• 25-OH-D,
• inne badania niedoborowe lub hormonalne, jeśli istnieją wskazania.

Takie podejście jest bardziej racjonalne niż wykonywanie bardzo szerokiego panelu wszystkim pacjentom.

Czy prawidłowe wyniki krwi oznaczają, że łysienie nie jest groźne?

Nie.

Prawidłowe wyniki badań laboratoryjnych nie wykluczają łysienia plackowatego i nie mówią same w sobie, jak choroba będzie przebiegać.

Można mieć prawidłowe TSH, prawidłową ferrytynę i prawidłowy poziom witaminy D, a jednocześnie mieć aktywne łysienie plackowate.

O aktywności i nasileniu choroby decydują przede wszystkim obraz kliniczny, zakres utraty włosów oraz obserwacja zmian w czasie.

Czy warto zrobić badania przed wizytą u dermatologa?

Jeżeli konsultacja jest już zaplanowana, zwykle nie ma potrzeby samodzielnego wykonywania bardzo szerokiego panelu badań.

Dermatolog może najpierw ocenić charakter utraty włosów i dopiero wtedy zdecydować, co rzeczywiście warto oznaczyć.

Jest to szczególnie ważne, ponieważ rozlane wypadanie włosów, łysienie plackowate i łysienie androgenowe wymagają innego podejścia diagnostycznego.

Jeżeli jednak pacjent ma wcześniejsze wyniki badań tarczycy, morfologii, ferrytyny czy witaminy D, warto zabrać je na wizytę.

Badania z krwi przy łysieniu plackowatym – najważniejsze informacje

Nie istnieje jeden obowiązkowy „pakiet badań na łysienie plackowate”.

W większości typowych przypadków podstawą rozpoznania jest badanie dermatologiczne i trichoskopia, a badania laboratoryjne dobiera się indywidualnie.

Diagnostyka tarczycy może być szczególnie uzasadniona przy objawach sugerujących chorobę tarczycy, dodatnim wywiadzie rodzinnym oraz cięższych postaciach łysienia, takich jak alopecia totalis i alopecia universalis.

Ferrytyna, morfologia czy witamina D mogą być przydatne w określonych sytuacjach, ale nie powinny być przedstawiane jako obowiązkowe badania dla każdego pacjenta z łysieniem plackowatym.

Najważniejsze jest prawidłowe rozpoznanie. Badania z krwi mogą pomóc znaleźć choroby współistniejące lub dodatkowe przyczyny problemów z włosami, ale same nie potwierdzają łysienia plackowatego.