AZS i egzema na dłoniach – Jak radzić sobie z pękającą skórą?

Suche, zaczerwienione i pękające dłonie mogą wydawać się jedynie problemem estetycznym. W rzeczywistości przewlekły wyprysk dłoni potrafi bardzo utrudniać codzienne funkcjonowanie. Mycie rąk, gotowanie, sprzątanie, praca przy komputerze czy zwykłe zginanie palców mogą powodować ból.

Szczególnie uciążliwe są pęknięcia skóry na opuszkach i palcach, które mogą sięgać głębszych warstw naskórka, krwawić i długo się goić.

Jedną z możliwych przyczyn jest atopowe zapalenie skóry, ale nie każda egzema dłoni jest AZS. Podobne objawy może powodować wyprysk kontaktowy z podrażnienia, alergia kontaktowa, a także inne choroby skóry.

AZS na dłoniach a egzema rąk – czy to to samo?

Terminy „egzema” i „wyprysk” opisują przede wszystkim charakter zmian skórnych, a nie jedną konkretną chorobę.

Wyprysk dłoni może mieć różne przyczyny. U osoby z AZS dłonie mogą być jednym z miejsc występowania choroby, ale może również rozwinąć się dodatkowo wyprysk kontaktowy.

Najczęściej bierze się pod uwagę:

• atopowe zapalenie skóry,
• wyprysk z podrażnienia,
• alergiczny wyprysk kontaktowy,
• wyprysk potnicowy,
• łuszczycę dłoni,
• zakażenie grzybicze.

Dlatego przy przewlekłych lub nawracających zmianach nie warto zakładać, że każda pękająca skóra na dłoniach to po prostu „sucha skóra” albo AZS.

Dlaczego skóra dłoni zaczyna pękać?

Dłonie są wyjątkowo narażone na uszkodzenie bariery ochronnej.

Każde mycie rąk, kontakt z detergentem czy długotrwałe moczenie skóry może usuwać część lipidów powierzchniowych i zwiększać jej przesuszenie. Szczególnie problematyczne jest częste powtarzanie takich czynności.

Kiedy bariera naskórkowa jest uszkodzona, skóra:

• szybciej traci wodę,
• staje się sucha i szorstka,
• łatwiej reaguje na substancje drażniące,
• może piec i swędzieć,
• staje się bardziej podatna na pękanie.

Powstaje błędne koło:

uszkodzenie bariery → suchość → świąd i pieczenie → dalsze drażnienie → stan zapalny → kolejne uszkodzenia i pęknięcia.

Dlatego samo „niezwracanie uwagi” na niewielkie przesuszenie może z czasem doprowadzić do znacznie bardziej bolesnych zmian.

Co najbardziej podrażnia skórę dłoni?

Jednym z najważniejszych czynników jest tzw. mokra praca, czyli częsty kontakt dłoni z wodą.

Ryzyko wyprysku dłoni zwiększa również częste mycie rąk, detergenty, środki czystości oraz kontakt z substancjami drażniącymi. Szczególnie narażone są osoby, które w pracy wielokrotnie myją ręce lub mają kontakt z wodą i chemikaliami.

Problem mogą nasilać także:

• płyny do mycia naczyń,
• środki do dezynfekcji,
• detergenty,
• szampony i kosmetyki,
• farby i środki chemiczne,
• cement,
• niektóre metale,
• rękawiczki i substancje używane podczas ich produkcji.

W przypadku osoby z AZS skóra może być dodatkowo bardziej podatna na działanie czynników zewnętrznych.

Wyprysk z podrażnienia a alergia kontaktowa

To jedno z najważniejszych rozróżnień przy przewlekłej egzemie dłoni.

Wyprysk z podrażnienia powstaje w wyniku bezpośredniego uszkadzania skóry przez czynniki drażniące. Nie jest konieczne wcześniejsze uczulenie.

Z kolei alergiczny wyprysk kontaktowy jest reakcją układu odpornościowego na konkretną substancję, na którą dana osoba się uczuliła.

Alergia może dotyczyć m.in. składników kosmetyków, konserwantów, substancji zapachowych, metali, gumy czy akrylanów stosowanych w produktach do stylizacji paznokci.

Co ważne, osoba z AZS może jednocześnie mieć alergiczny wyprysk kontaktowy.

Kiedy potrzebne są testy płatkowe?

Jeżeli wyprysk dłoni jest przewlekły, nawraca mimo prawidłowej pielęgnacji albo istnieje podejrzenie alergii kontaktowej, dermatolog może zalecić testy płatkowe (patch tests).

Podczas badania na skórę nakłada się specjalne zestawy substancji, które mogą powodować alergię kontaktową. Następnie reakcję skóry ocenia się w określonych odstępach czasu.

Testy mogą obejmować między innymi:

• metale,
• substancje zapachowe,
• konserwanty,
• składniki kosmetyków,
• substancje obecne w gumie,
• alergeny związane z wykonywanyym zawodem.

Zakres testów może być rozszerzony zależnie od objawów i rodzaju wykonywanej pracy.

Ważne: testy płatkowe nie służą do wykrywania alergii pokarmowych.

Jak pielęgnować pękającą skórę dłoni?

Podstawą jest regularne stosowanie emolientów, najlepiej po każdym myciu rąk i dodatkowo zawsze wtedy, gdy skóra zaczyna być sucha lub napięta.

Przy bardzo suchej i pękającej skórze często lepiej sprawdzają się bogatsze kremy lub maści. W ciągu dnia można wybrać lżejszą konsystencję, która nie będzie przeszkadzała podczas wykonywania codziennych czynności.

Najważniejsza jest jednak regularność.

Dobrze jest mieć emolient:

• w domu,
• w pracy,
• przy umywalce,
• w miejscu, w którym często wykonuje się czynności wymagające mycia rąk.

Emolienty pomagają nawilżać skórę, uzupełniać ochronną warstwę powierzchniową i ograniczać utratę wody. Ich działanie utrzymuje się jednak przez ograniczony czas, dlatego wymagają wielokrotnego stosowania.

Jak myć ręce, żeby nie pogarszać egzemy?

Przy wyprysku dłoni nie chodzi o to, żeby przestać myć ręce. Chodzi o ograniczenie niepotrzebnego uszkadzania skóry.

Warto:

• używać letniej zamiast bardzo gorącej wody,
• unikać długiego moczenia dłoni,
• wybierać łagodne preparaty myjące lub substytuty mydła,
• dokładnie, ale delikatnie osuszać ręce,
• po umyciu od razu zastosować emolient.

Jeżeli dłonie są myte bardzo często, samo zastąpienie klasycznego mydła łagodniejszym preparatem może nie wystarczyć. Znaczenie ma również częstotliwość kontaktu z wodą i detergentami.

Rękawiczki – pomagają czy szkodzą?

Rękawiczki mogą bardzo pomóc, ale muszą być odpowiednio stosowane.

Podczas sprzątania, mycia naczy czy kontaktu z substancjami drażniącymi warto chronić dłonie przed bezpośrednim kontaktem z nimi. Przy dłuższym używaniu rękawiczek pomocne może być zastosowanie bawełnianej warstwy pod spodem.

Trzeba jednak pamiętać, że długotrwałe pocenie się dłoni pod rękawiczkami również może nasilać problemy skórne.

Rękawiczki powinny być czyste i suche wewnątrz, a ich materiał należy dobrać do wykonywanej czynności oraz ewentualnej alergii kontaktowej.

Co zrobić, gdy skóra pęka do krwi?

Głębokie pęknięcia są nie tylko bolesne – stanowią również uszkodzenie ciągłości skóry.

Jeżeli pęknięcia są liczne, bardzo bolesne, nawracają lub nie goją się mimo intensywnej pielęgnacji, warto skonsultować się z dermatologiem.

Szczególnie niepokojące są:

• nasilający się ból,
• obrzęk,
• ropna wydzielina,
• żółte strupy,
• wyraźne ocieplenie skóry,
• szybko narastające zaczerwienienie.

Takie objawy mogą wskazywać na wtórne zakażenie. W przypadku wyprysku mogą wystąpić m.in. zakażenia bakteryjne.

Nie warto natomiast samodzielnie stosować antybiotyków lub silnych preparatów przeciwbakteryjnych przy każdym pęknięciu. Leczenie powinno zależeć od przyczyny zmian.

Czy same emolienty wystarczą?

Nie zawsze.

Jeżeli skóra dłoni jest nie tylko sucha, ale również czerwona, swędząca, pogrubiała lub objęta aktywnym stanem zapalnym, dermatolog może zalecić leczenie przeciwzapalne.

W terapii wyprysku dłoni stosuje się przede wszystkim odpowiednio dobrane miejscowe glikokortykosteroidy. Ze względu na grubszą skórę dłoni mogą być potrzebne preparaty o większej sile działania niż w przypadku niektórych innych okolic ciała. Powinny być jednak stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza.

W wybranych przypadkach można zastosować również inne leki miejscowe, takie jak inhibitory kalcyneuryny.

Przy ciężkim lub przewlekłym wyprysku dłoni dermatolog może rozważyć także leczenie ogólne lub fototerapię.

Czy można stosować steryd na pękającą skórę?

Miejscowe glikokortykosteroidy są skutecznym leczeniem stanu zapalnego w wyprysku, ale nie powinny być traktowane jak zwykły krem nawilżający.

Lekarz dobiera odpowiedni preparat, jego stężenie, miejsce stosowania i czas terapii. Prawidłowo stosowane miejscowe steroidy są ważnym elementem leczenia egzemy, natomiast nieprawidłowe lub zbyt długie stosowanie może zwiększać ryzyko działań niepożądanych.

Emolienty pozostają natomiast podstawą codziennej pielęgnacji i mogą być stosowane równolegle z leczeniem przeciwzapalnym.

Kiedy pękające dłonie wymagają dokładniejszej diagnostyki?

Warto skonsultować się z dermatologiem szczególnie wtedy, gdy:

• zmiany utrzymują się przez wiele tygodni,
• regularnie wracają,
• dotyczą głównie jednej ręki,
• pojawiają się również zmiany na stopach lub paznokciach,
• leczenie stosowane wcześniej nie działa,
• objawy wyraźnie nasilają się w pracy,
• zmiany pojawiły się po zastosowaniu konkretnego kosmetyku, produktu lub rękawiczek,
• skóra pęka mimo regularnego stosowania emolientów.

Dermatolog może wtedy rozważyć m.in. testy płatkowe, badanie mykologiczne lub inne badania potrzebne do wykluczenia chorób przypominających wyprysk dłoni. Łuszczyca i grzybica mogą bowiem dawać objawy podobne do egzemy.

Pękająca skóra dłoni to nie tylko problem kosmetyczny

Przewlekła egzema dłoni może znacząco wpływać na komfort życia, a jej skuteczne leczenie wymaga nie tylko smarowania zmian, ale również znalezienia przyczyny ich powstawania.

W przypadku AZS szczególnie ważne jest systematyczne odbudowywanie bariery naskórkowej. Jeżeli natomiast za objawy odpowiada wyprysk kontaktowy, kluczowe może być wykrycie konkretnego alergenu i ograniczenie kontaktu z nim.

Dlatego przy nawracającej, bolesnej lub pękającej do krwi skórze dłoni warto skonsultować się z dermatologiem. Im wcześniej uda się ustalić przyczynę wyprysku, tym łatwiej przerwać błędne koło podrażnienia, stanu zapalnego i uszkodzenia bariery skóry.