Zaburzenia pęcherza w SM – Objawy i leczenie

Problemy z pęcherzem należą do częstych objawów stwardnienia rozsianego (SM). Mogą pojawić się na różnych etapach choroby i mieć różne nasilenie. U jednej osoby problemem będzie częste oddawanie moczu i naglące parcie na pęcherz, u innej trudności z rozpoczęciem mikcji lub uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza.

Choć zaburzenia pęcherza mogą być krępujące, nie należy ich ignorować. Odpowiednia diagnostyka pozwala ustalić przyczynę dolegliwości i dobrać leczenie, które może znacząco poprawić komfort codziennego życia.

Dlaczego stwardnienie rozsiane wpływa na pęcherz?

Prawidłowe oddawanie moczu wymaga współpracy pęcherza, zwieraczy oraz układu nerwowego. W stwardnieniu rozsianym zmiany demielinizacyjne w mózgu i rdzeniu kręgowym mogą zaburzać przewodzenie sygnałów odpowiedzialnych za kontrolowanie pęcherza.

W zależności od miejsca i rozległości zmian mogą wystąpić:

• problemy z magazynowaniem moczu,
• trudności z opróżnianiem pęcherza,
• jednocześnie zaburzenia magazynowania i opróżniania.

Dlatego objawy związane z oddawaniem moczu mogą wyglądać zupełnie inaczej u różnych osób z SM.

Jakie są objawy zaburzeń pęcherza w SM?

Najczęściej występują objawy związane z częstotliwością i kontrolowaniem oddawania moczu, ale możliwe są również problemy z opróżnianiem pęcherza.

Częste oddawanie moczu

Osoba z SM może odczuwać potrzebę korzystania z toalety znacznie częściej niż wcześniej. Może dotyczyć to zarówno dnia, jak i nocy.

Częstomocz może być szczególnie uciążliwy, gdy pojawia się nagła potrzeba znalezienia toalety podczas pracy, podróży czy aktywności fizycznej.

Naglące parcie na mocz

Charakterystyczne może być nagłe, trudne do powstrzymania uczucie potrzeby oddania moczu. Parcie może pojawić się nawet wtedy, gdy pęcherz nie jest jeszcze mocno wypełniony.

Nietrzymanie moczu

Silne parcie może prowadzić do popuszczania moczu, jeśli nie uda się wystarczająco szybko dotrzeć do toalety. U części osób może występować również bardziej stała trudność w kontrolowaniu pęcherza.

Oddawanie moczu w nocy

Nokturia, czyli konieczność wstawania w nocy w celu oddania moczu, może zaburzać sen i dodatkowo nasilać zmęczenie, które samo w sobie jest częstym problemem w SM.

Trudności z rozpoczęciem oddawania moczu

Niektóre osoby mają uczucie potrzeby oddania moczu, ale rozpoczęcie mikcji zajmuje więcej czasu. Strumień moczu może być słabszy lub przerywany.

Uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza

Po skorzystaniu z toalety może pozostawać wrażenie, że pęcherz nadal jest częściowo pełny. W niektórych przypadkach rzeczywiście pozostaje w nim znaczna ilość moczu.

Taki stan może zwiększać ryzyko powikłań, dlatego wymaga odpowiedniej oceny.

Zaburzenia magazynowania i opróżniania pęcherza

Problemy z pęcherzem w SM można w uproszczeniu podzielić na dwie grupy.

Zaburzenia magazynowania moczu mogą powodować:

• częste oddawanie moczu,
• naglące parcie,
• konieczność częstego korzystania z toalety w nocy,
• nietrzymanie moczu.

Zaburzenia opróżniania pęcherza mogą powodować:

• trudności z rozpoczęciem mikcji,
• słaby lub przerywany strumień moczu,
• wydłużony czas oddawania moczu,
• uczucie niepełnego opróżnienia,
• zaleganie moczu w pęcherzu.

U jednej osoby mogą występować objawy należące do obu grup.

Zaburzenia pęcherza w SM a infekcja dróg moczowych

Nie każde częste oddawanie moczu lub naglące parcie oznacza, że przyczyną jest samo stwardnienie rozsiane. Podobne objawy może powodować zakażenie układu moczowego.

Na infekcję mogą wskazywać między innymi:

• pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,
• nagłe nasilenie wcześniej stabilnych objawów,
• nietypowy zapach moczu,
• zmiana wyglądu moczu,
• ból w podbrzuszu,
• gorączka lub złe samopoczucie.

Dlatego pojawienie się nowych albo wyraźnie nasilonych problemów z oddawaniem moczu warto omówić z lekarzem. W razie podejrzenia zakażenia może być konieczne wykonanie badania moczu.

Jak diagnozuje się zaburzenia pęcherza w SM?

Diagnostyka zależy od rodzaju objawów. Lekarz może zapytać między innymi:

• jak często oddajesz mocz,
• ile razy wstajesz w nocy,
• czy pojawia się naglące parcie,
• czy dochodzi do nietrzymania moczu,
• czy występują trudności z rozpoczęciem mikcji,
• czy strumień moczu jest słaby lub przerywany,
• czy po oddaniu moczu pozostaje uczucie niepełnego opróżnienia,
• czy występuje ból lub pieczenie.

Pomocne może być prowadzenie dzienniczka mikcji, w którym zapisuje się godziny oddawania moczu, ilość wypijanych płynów, epizody parcia oraz ewentualne popuszczanie moczu.

Jednym z prostych badań jest również ocena zalegania moczu po mikcji. Można ją wykonać za pomocą badania USG pęcherza. Pozwala ono sprawdzić, czy po oddaniu moczu w pęcherzu pozostaje większa ilość moczu.

W zależności od sytuacji lekarz może zalecić dalszą diagnostykę urologiczną.

Jak leczy się zaburzenia pęcherza w SM?

Leczenie dobiera się przede wszystkim do rodzaju występujących zaburzeń.

Leki na nadreaktywny pęcherz

W przypadku częstego oddawania moczu i naglącego parcia mogą być stosowane leki zmniejszające nadmierną aktywność mięśnia pęcherza, między innymi leki antymuskarynowe.

W określonych sytuacjach lekarz może rozważyć również inne leki, takie jak mirabegron.

Dobór preparatu zależy od objawów, innych chorób, przyjmowanych leków oraz możliwych działań niepożądanych.

Trening pęcherza

U części osób pomocne może być stopniowe wydłużanie odstępów między wizytami w toalecie. Tego rodzaju trening powinien być dopasowany do możliwości pacjenta, szczególnie jeśli występują również problemy z opróżnianiem pęcherza.

Ćwiczenia mięśni dna miednicy

Fizjoterapia uroginekologiczna lub fizjoterapia ukierunkowana na problemy z nietrzymaniem moczu może być elementem leczenia u odpowiednio zakwalifikowanych osób.

Ćwiczenia mięśni dna miednicy mogą być szczególnie przydatne w przypadku problemów z kontrolowaniem moczu.

Cewnikowanie

Jeżeli głównym problemem jest niepełne opróżnianie pęcherza i zaleganie moczu, lekarz może zalecić okresowe cewnikowanie.

Celem jest opróżnienie pęcherza i ograniczenie problemów wynikających z zalegania moczu. Sposób postępowania powinien zostać dokładnie wyjaśniony przez personel medyczny.

Toksyna botulinowa

W wybranych przypadkach, gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi odpowiedniego efektu, może być rozważane podanie toksyny botulinowej do mięśnia pęcherza.

Jest to metoda stosowana w leczeniu nadreaktywności pęcherza u części pacjentów z SM.

Czy przy zaburzeniach pęcherza trzeba mniej pić?

Ograniczanie płynów na własną rękę zwykle nie jest dobrym sposobem radzenia sobie z częstym oddawaniem moczu. Zbyt mała ilość płynów może prowadzić do odwodnienia i zagęszczenia moczu.

Warto natomiast zwrócić uwagę na napoje, które mogą nasilać częstomocz lub parcie na pęcherz, szczególnie zawierające kofeinę.

Jeżeli problemy są nasilone, ilość i sposób przyjmowania płynów warto omówić z lekarzem lub specjalistą zajmującym się zaburzeniami czynności pęcherza.

Czy zaburzenia pęcherza w SM można skutecznie leczyć?

Tak. Dostępnych jest wiele metod postępowania, a leczenie można dostosować do konkretnego rodzaju zaburzeń.

U części osób wystarczające okazują się zmiany stylu życia i odpowiednie nawyki dotyczące korzystania z toalety. Inni pacjenci mogą potrzebować leków, fizjoterapii, okresowego cewnikowania lub bardziej zaawansowanych metod leczenia.

Najważniejsze jest ustalenie, czy problem dotyczy przede wszystkim magazynowania moczu, jego opróżniania, czy obu tych funkcji.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Warto skonsultować się z lekarzem, jeśli:

• nagle zaczynasz znacznie częściej oddawać mocz,
• pojawia się silne lub naglące parcie,
• dochodzi do nietrzymania moczu,
• masz trudności z rozpoczęciem mikcji,
• strumień moczu stał się wyraźnie słabszy,
• masz uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• nie możesz oddać moczu mimo silnego parcia,
• pojawia się ból lub pieczenie podczas mikcji,
• zauważysz krew w moczu,
• objawy pęcherzowe zaczynają znacząco ograniczać codzienne funkcjonowanie.

Niemożność oddania moczu mimo silnego parcia wymaga pilnej konsultacji medycznej.

Zaburzenia pęcherza w SM – najczęstsze pytania

Czy częste oddawanie moczu może być objawem SM?

Tak. Częstomocz i naglące parcie na mocz należą do częstych zaburzeń funkcji pęcherza związanych z SM. Nie oznacza to jednak, że każda osoba często oddająca mocz ma stwardnienie rozsiane – konieczne jest uwzględnienie również innych przyczyn.

Czy SM może powodować nietrzymanie moczu?

Tak. Zaburzenia kontroli pęcherza mogą prowadzić do epizodów nietrzymania moczu, szczególnie gdy występuje silne, naglące parcie.

Czy SM może powodować zatrzymanie moczu?

Tak. Uszkodzenie szlaków nerwowych odpowiedzialnych za prawidłowe opróżnianie pęcherza może powodować trudności z rozpoczęciem mikcji, słaby strumień lub zaleganie moczu.

Czy zaburzenia pęcherza oznaczają zaostrzenie SM?

Nie zawsze. Objawy pęcherzowe mogą być jednym z objawów neurologicznych SM, ale ich pojawienie się lub nasilenie może mieć również inne przyczyny, na przykład zakażenie dróg moczowych. Dlatego nowe objawy powinny zostać ocenione przez lekarza.

Podsumowanie

Zaburzenia pęcherza są częstym problemem u osób ze stwardnieniem rozsianym. Mogą obejmować zarówno częste oddawanie moczu, naglące parcie i nietrzymanie moczu, jak i trudności z opróżnieniem pęcherza oraz zaleganie moczu.

Nie należy traktować tych dolegliwości jako nieuniknionej części życia z SM. Odpowiednia diagnostyka pozwala określić mechanizm zaburzeń i dobrać leczenie. W zależności od sytuacji stosuje się między innymi zmiany stylu życia, trening pęcherza, fizjoterapię, leki, toksynę botulinową czy cewnikowanie.

Jeśli pojawiają się nowe lub nasilające się problemy z oddawaniem moczu, warto zgłosić je neurologowi lub lekarzowi zajmującemu się zaburzeniami układu moczowego.