Zaburzenia pamięci i koncentracji w SM

Stwardnienie rozsiane (SM) kojarzy się przede wszystkim z objawami ruchowymi, zaburzeniami czucia czy problemami ze wzrokiem. Choroba może jednak wpływać również na funkcjonowanie poznawcze, czyli między innymi pamięć, koncentrację, uwagę i szybkość przetwarzania informacji.

Problemy te bywają określane przez pacjentów jako „mgła mózgowa” lub „brain fog”. Mogą pojawiać się w różnym nasileniu i nie zawsze są widoczne dla otoczenia. U części osób utrudniają pracę, naukę, prowadzenie rozmów czy wykonywanie codziennych obowiązków.

Czy SM może powodować problemy z pamięcią?

Tak. Zaburzenia funkcji poznawczych należą do możliwych objawów stwardnienia rozsianego. Szacuje się, że dotyczą około połowy osób z SM, choć ich nasilenie może być bardzo różne. U większości pacjentów nie mają charakteru ciężkiego.

Problemy z pamięcią w SM najczęściej dotyczą zapamiętywania i przypominania sobie nowych informacji. Może pojawić się między innymi trudność z pamiętaniem:

• co zostało niedawno powiedziane,
• gdzie odłożono przedmioty,
• o wykonaniu zaplanowanego zadania,
• o terminach wizyt lub spotkań,
• informacji przeczytanych przed chwilą,
• szczegółów rozmowy lub instrukcji.

Nie oznacza to jednak, że osoba z SM traci pamięć w całości. Problemy często dotyczą określonych aspektów pamięci i mogą być łagodzone za pomocą odpowiednich strategii.

Jak wyglądają zaburzenia koncentracji w SM?

Problemy z koncentracją mogą być równie uciążliwe jak zaburzenia pamięci. Osoba z SM może mieć trudności z utrzymaniem uwagi przez dłuższy czas albo szybko tracić wątek rozmowy.

Może pojawić się:

• trudność ze skupieniem się na czytaniu,
• gubienie wątku podczas rozmowy,
• problem z wykonywaniem zadania wymagającego dłuższego skupienia,
• łatwe rozpraszanie się,
• trudność z jednoczesnym wykonywaniem kilku czynności,
• poczucie przeciążenia, gdy dociera jednocześnie wiele informacji,
• potrzeba częstszych przerw podczas pracy.

Szczególnie wymagające mogą być sytuacje, w których trzeba jednocześnie przetwarzać kilka informacji. Przykładem może być rozmowa w zatłoczonym pomieszczeniu, wykonywanie kilku zadań w tym samym czasie czy praca wymagająca szybkiego przełączania uwagi.

Zaburzenia pamięci i koncentracji a szybkość myślenia

W SM problemem może być nie tylko zapamiętywanie informacji, ale również tempo ich przetwarzania.

Osoba może wiedzieć, co chce powiedzieć lub zrobić, ale potrzebować więcej czasu, aby:

• zrozumieć otrzymaną informację,
• znaleźć odpowiednią odpowiedź,
• przypomnieć sobie konkretne słowo,
• podjąć decyzję,
• wykonać zadanie wymagające kilku etapów.

W codziennym życiu może to być odbierane jako „wolniejsze myślenie”, mimo że wiedza i zdolności intelektualne pozostają zachowane.

Problemy ze znalezieniem słów

Jednym z objawów zaburzeń poznawczych w SM może być trudność z szybkim znalezieniem właściwego słowa.

Możesz mieć wrażenie, że doskonale wiesz, co chcesz powiedzieć, ale konkretne słowo chwilowo „nie przychodzi do głowy”. Czasami można je zastąpić opisem lub innym określeniem.

Przykładowo zamiast słowa „parasol” możesz przez chwilę mówić „ta rzecz, którą bierze się, kiedy pada”.

Tego rodzaju problemy nie muszą oznaczać poważnego zaburzenia językowego. Mogą być elementem szerszych problemów z przetwarzaniem informacji i pamięcią.

Planowanie i organizacja a stwardnienie rozsiane

SM może wpływać również na tak zwane funkcje wykonawcze. Obejmują one między innymi planowanie, organizowanie działań i wykonywanie bardziej złożonych zadań.

Problemy mogą przejawiać się jako:

• trudność w zaplanowaniu kilkuetapowego zadania,
• odkładanie lub zapominanie o kolejnych czynnościach,
• trudność z ustaleniem priorytetów,
• problemy z przełączaniem się między zadaniami,
• większa liczba pomyłek przy wykonywaniu złożonych obowiązków.

Takie objawy mogą być szczególnie zauważalne w pracy zawodowej, zwłaszcza gdy wymaga ona jednoczesnego wykonywania wielu zadań.

Czy zmęczenie może pogarszać pamięć i koncentrację?

Tak. Zmęczenie jest jednym z czynników, które mogą nasilać problemy poznawcze w SM.

Kiedy organizm jest wyczerpany, trudniej utrzymać uwagę, przetwarzać nowe informacje i przypominać sobie wcześniej zapamiętane treści. Na funkcje poznawcze mogą wpływać również problemy ze snem, stres, lęk, depresja, infekcje czy niektóre leki.

Dlatego nasilenie problemów z pamięcią w konkretnym dniu nie musi oznaczać, że choroba nagle się pogorszyła.

Czy stres może powodować problemy z koncentracją w SM?

Stres może nasilać trudności z koncentracją i sprawiać, że istniejące objawy poznawcze stają się bardziej zauważalne.

Podobnie działają silne zmęczenie, brak snu czy przeciążenie dużą liczbą informacji. Z tego powodu warto obserwować, w jakich sytuacjach problemy z koncentracją są największe.

Pomocne może być planowanie bardziej wymagających zadań na porę dnia, w której poziom energii jest najwyższy.

Jak diagnozuje się zaburzenia poznawcze w SM?

Jeżeli problemy z pamięcią lub koncentracją zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie, warto powiedzieć o nich neurologowi.

Lekarz może przeprowadzić rozmowę dotyczącą występujących objawów i ich wpływu na życie codzienne. W razie potrzeby pacjent może zostać skierowany na bardziej szczegółową ocenę funkcji poznawczych.

W diagnostyce mogą być wykorzystywane standaryzowane testy oceniające między innymi:

• pamięć,
• uwagę,
• koncentrację,
• szybkość przetwarzania informacji,
• zdolność planowania,
• funkcje wykonawcze.

W przypadku bardziej nasilonych lub niejasnych problemów może być przeprowadzone kompleksowe badanie neuropsychologiczne.

Czy zaburzenia poznawcze w SM oznaczają demencję?

Nie. Zaburzenia poznawcze występujące w SM nie są tym samym co demencja.

W SM problemy zwykle dotyczą określonych funkcji, takich jak szybkość przetwarzania informacji, pamięć, uwaga czy planowanie. U większości osób mają stosunkowo łagodny charakter.

Ważne jest również to, że problemy poznawcze mogą zmieniać swoje nasilenie. Jednego dnia funkcjonowanie może być znacznie lepsze niż innego, szczególnie gdy wpływają na nie zmęczenie, stres lub brak snu.

Jak radzić sobie z problemami z pamięcią w SM?

Istnieje wiele prostych strategii, które mogą ułatwić codzienne funkcjonowanie.

Korzystaj z przypomnień

Kalendarz w telefonie, alarmy, aplikacje do organizacji zadań czy tradycyjny notes mogą ograniczyć konieczność zapamiętywania wszystkich informacji.

Warto ustawić przypomnienia dotyczące:

• wizyt lekarskich,
• przyjmowania leków,
• ważnych terminów,
• zaplanowanych zadań.

Zapisuj ważne informacje

Jeśli otrzymujesz kilka informacji jednocześnie, zapisanie ich może być łatwiejsze niż próba zapamiętania wszystkiego.

Dotyczy to szczególnie zaleceń lekarskich, terminów czy zadań zawodowych.

Ogranicz liczbę rozpraszaczy

Podczas wykonywania wymagającego zadania warto ograniczyć dodatkowe bodźce.

Może pomóc:

• wyłączenie telewizora,
• wyciszenie telefonu,
• zamknięcie niepotrzebnych kart na komputerze,
• wykonywanie jednej czynności naraz.

Dziel większe zadania na części

Zamiast wykonywać skomplikowane zadanie jednocześnie, można podzielić je na kilka prostszych etapów.

Zmniejsza to obciążenie pamięci roboczej i ułatwia utrzymanie koncentracji.

Planuj przerwy

Jeśli koncentracja pogarsza się wraz ze zmęczeniem, regularne krótkie przerwy mogą ułatwić kontynuowanie pracy.

Warto również planować bardziej wymagające zadania na czas, kiedy poziom energii jest najwyższy.

Czy można ćwiczyć pamięć i koncentrację przy SM?

Tak. W zależności od rodzaju problemów pomocna może być rehabilitacja poznawcza oraz trening konkretnych funkcji poznawczych.

Celem nie zawsze jest „wytrenowanie pamięci” w tradycyjnym znaczeniu. Ważną częścią postępowania jest również nauczenie się strategii, które pozwalają skuteczniej radzić sobie z trudnościami w codziennym życiu.

Może to obejmować między innymi ćwiczenie uwagi, organizacji, pamięci oraz sposobów kompensowania trudności.

Czy leki na SM wpływają na pamięć i koncentrację?

Funkcje poznawcze mogą być związane bezpośrednio z SM, ale ich pogorszenie może być również związane z innymi czynnikami, w tym z niektórymi lekami.

Jeżeli po rozpoczęciu nowego leczenia pojawiły się wyraźne problemy z koncentracją, sennością lub pamięcią, warto omówić je z lekarzem. Nie należy samodzielnie odstawiać leków.

Czy problemy z pamięcią mogą być objawem rzutu SM?

Zaburzenia poznawcze mogą występować w przebiegu SM, a ich nasilenie może się zmieniać. Samo pogorszenie pamięci lub koncentracji nie oznacza jednak automatycznie rzutu choroby.

Przy ocenie nowych objawów lekarz bierze pod uwagę między innymi czas ich wystąpienia, czas trwania, inne objawy oraz możliwe czynniki, które mogą czasowo pogarszać funkcjonowanie.

Kiedy zgłosić problemy z pamięcią i koncentracją lekarzowi?

Warto porozmawiać z neurologiem, jeśli zauważasz, że problemy poznawcze:

• utrudniają wykonywanie pracy,
• powodują częste pomyłki,
• utrudniają prowadzenie rozmów,
• powodują problemy z organizacją dnia,
• sprawiają trudność w wykonywaniu kilkuetapowych zadań,
• utrudniają zapamiętywanie ważnych informacji,
• zaczynają ograniczać samodzielność,
• wyraźnie nasilają się w porównaniu z wcześniejszym funkcjonowaniem.

Warto również powiedzieć lekarzowi o problemach ze snem, przewlekłym zmęczeniu, stresie, obniżonym nastroju czy przyjmowanych lekach, ponieważ wszystkie te czynniki mogą wpływać na funkcje poznawcze.

Zaburzenia pamięci i koncentracji w SM – najczęstsze pytania

Czy każdy pacjent z SM ma problemy z pamięcią?

Nie. Zaburzenia poznawcze nie występują u każdej osoby ze stwardnieniem rozsianym. Ich zakres i nasilenie są bardzo indywidualne.

Czy SM może powodować „mgłę mózgową”?

Tak. Pacjenci często opisują swoje problemy poznawcze jako „brain fog” lub „mgłę mózgową”. Może ona obejmować trudności z koncentracją, pamięcią, znajdowaniem słów oraz szybkością przetwarzania informacji.

Czy problemy z koncentracją w SM można leczyć?

Można stosować różne sposoby postępowania pomagające ograniczyć wpływ zaburzeń poznawczych na codzienne życie. W zależności od sytuacji mogą obejmować leczenie SM, rehabilitację poznawczą oraz strategie kompensacyjne.

Czy zaburzenia pamięci w SM zawsze się pogłębiają?

Nie. Ich przebieg jest indywidualny. U wielu osób problemy pozostają stosunkowo stabilne przez długi czas, a ich nasilenie może zmieniać się między innymi pod wpływem zmęczenia, stresu, snu czy innych objawów choroby.

Podsumowanie

Zaburzenia pamięci i koncentracji mogą być jednym z elementów obrazu stwardnienia rozsianego. Nie dotyczą wyłącznie zapominania – mogą obejmować również wolniejsze przetwarzanie informacji, trudności ze skupieniem uwagi, znajdowaniem słów, planowaniem i wykonywaniem złożonych zadań.

Problemy poznawcze w SM często mają łagodne nasilenie, ale nawet niewielkie trudności mogą być odczuwalne w pracy, nauce i codziennym życiu. Ich rozpoznanie pozwala dobrać odpowiednie strategie kompensacyjne, a w razie potrzeby również rehabilitację poznawczą.

Jeżeli zauważasz, że problemy z pamięcią lub koncentracją coraz bardziej wpływają na Twoje funkcjonowanie, warto omówić je z neurologiem prowadzącym leczenie stwardnienia rozsianego.