WZJG a Choroba Crohna – najważniejsze różnice i objawy

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna należą do grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit (NZJ). Obie są przewlekłymi chorobami zapalnymi, które mogą przebiegać z okresami zaostrzeń i remisji. Łączą je niektóre objawy, takie jak biegunka, bóle brzucha czy przewlekłe zmęczenie, jednak różnią się między innymi lokalizacją zmian, charakterem zapalenia i możliwymi powikłaniami.

Rozróżnienie WZJG i choroby Crohna ma znaczenie dla wyboru leczenia oraz monitorowania choroby. Nie zawsze jest jednak możliwe na podstawie samych objawów. W niektórych przypadkach potrzebne są badania endoskopowe, histopatologiczne i obrazowe.

Czym jest WZJG?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest przewlekłą chorobą zapalną obejmującą jelito grube.

Stan zapalny rozpoczyna się w odbytnicy i może obejmować dalsze odcinki jelita grubego. W zależności od postaci choroby zmiany mogą ograniczać się do odbytnicy, obejmować lewą część jelita grubego albo całe jelito grube.

Zapalenie dotyczy przede wszystkim błony śluzowej i warstwy bezpośrednio pod nią.

Czym jest choroba Leśniowskiego-Crohna?

Choroba Leśniowskiego-Crohna może zajmować praktycznie każdy odcinek przewodu pokarmowego – od jamy ustnej aż po okolice odbytu.

Najczęściej zmiany występują w końcowym odcinku jelita cienkiego i w jelicie grubym.

Charakterystyczną cechą Crohna jest możliwość występowania zmian odcinkowych, czyli fragmentów objętych stanem zapalnym oddzielonych odcinkami pozornie zdrowego jelita.

Stan zapalny może obejmować głębsze warstwy ściany przewodu pokarmowego, dlatego choroba może prowadzić między innymi do zwężeń, przetok i ropni.

WZJG a Crohn – najważniejsze różnice

Najważniejsze różnice można przedstawić w uproszczeniu:

Tabela przedstawia najważniejsze różnice, ale przebieg obu chorób może być bardzo zróżnicowany.

Jakie są objawy WZJG?

Najbardziej charakterystycznym objawem WZJG jest krwista biegunka.

Mogą pojawić się również:

• częste parcie na stolec,
• naglące parcie na stolec,
• śluz w stolcu,
• bóle i skurcze brzucha,
• uczucie niepełnego wypróżnienia,
• osłabienie,
• gorączka,
• utrata masy ciała.

Nasilenie objawów zależy od rozległości i aktywności choroby.

Przy zajęciu odbytnicy może dominować częste parcie na stolec, natomiast przy bardziej rozległym zapaleniu częściej występuje biegunka i większa utrata krwi.

Jakie są objawy choroby Crohna?

Objawy Crohna zależą w dużej mierze od lokalizacji zmian.

Najczęściej występują:

• bóle brzucha,
• przewlekła lub nawracająca biegunka,
• utrata masy ciała,
• zmniejszenie apetytu,
• osłabienie,
• gorączka,
• niedokrwistość.

Jeżeli choroba zajmuje jelito cienkie, mogą pojawić się również niedobory składników odżywczych.

W przypadku zwężenia jelita charakterystyczne mogą być bóle brzucha po posiłkach, wzdęcia, nudności i wymioty. Przy powstaniu przetok lub ropni mogą wystąpić dodatkowe objawy zależne od ich lokalizacji.

Czy krew w stolcu oznacza WZJG?

Nie.

Krew w stolcu jest częstym objawem WZJG, ale może występować również w chorobie Crohna, szczególnie gdy stan zapalny obejmuje jelito grube.

Krwawienie z przewodu pokarmowego może mieć także inne przyczyny, dlatego obecność krwi w stolcu wymaga ustalenia jej źródła.

Nie należy samodzielnie zakładać, że krew oznacza konkretną chorobę.

Czy WZJG powoduje ból brzucha?

Tak.

Ból i skurcze brzucha mogą towarzyszyć WZJG, szczególnie podczas zaostrzenia. Często współwystępują z biegunką, parciem na stolec i krwią lub śluzem w stolcu.

Charakter bólu może być różny w zależności od rozległości i aktywności zapalenia.

Czy Crohn zawsze powoduje biegunkę?

Nie.

Biegunka jest częstym objawem, ale jej brak nie wyklucza choroby Leśniowskiego-Crohna.

Jeżeli choroba prowadzi do zwężenia jelita, mogą pojawić się przede wszystkim bóle brzucha, wzdęcia, nudności, wymioty czy zaparcia. Objawy zależą więc od tego, która część przewodu pokarmowego jest zajęta i jakie powikłania występują.

Czy WZJG i Crohn mogą powodować podobne objawy?

Tak.

Obie choroby mogą powodować:

• ból brzucha,
• biegunkę,
• osłabienie,
• utratę masy ciała,
• niedokrwistość,
• gorączkę,
• zmniejszenie apetytu.

Mogą również powodować objawy poza przewodem pokarmowym, między innymi dotyczące stawów, skóry czy oczu.

Dlatego rozpoznanie wyłącznie na podstawie objawów często nie jest możliwe.

Jak diagnozuje się WZJG i chorobę Crohna?

Diagnostyka opiera się na połączeniu kilku elementów.

Lekarz może zlecić między innymi:

• morfologię krwi,
• CRP i inne badania laboratoryjne,
• oznaczenie kalprotektyny w kale,
• badania mikrobiologiczne stolca,
• kolonoskopię z pobraniem wycinków,
• gastroskopię w wybranych sytuacjach,
• rezonans jelita cienkiego,
• tomografię komputerową,
• USG jelit.

Kolonoskopia z biopsją ma szczególne znaczenie w diagnostyce WZJG, natomiast w przypadku podejrzenia Crohna często konieczna jest również ocena jelita cienkiego.

Czy kalprotektyna rozróżnia WZJG i Crohna?

Nie.

Kalprotektyna jest markerem stanu zapalnego w przewodzie pokarmowym. Może być podwyższona zarówno w WZJG, jak i w chorobie Crohna.

Jest przydatna w ocenie prawdopodobieństwa aktywnego stanu zapalnego i monitorowaniu choroby, ale sama nie pozwala określić, która z tych chorób występuje.

Czy WZJG i Crohn mają takie samo leczenie?

Nie.

Obie choroby wymagają leczenia dostosowanego do aktywności i rozległości stanu zapalnego, ale stosowane schematy mogą się różnić.

W zależności od sytuacji wykorzystywane są między innymi:

• aminosalicylany,
• glikokortykosteroidy,
• leki immunomodulujące,
• leki biologiczne,
• leki o działaniu ukierunkowanym molekularnie.

W leczeniu WZJG w określonych sytuacjach stosowane są również miejscowe preparaty podawane doodbytniczo.

W przypadku Crohna leczenie jest dobierane również z uwzględnieniem lokalizacji choroby i jej charakteru, na przykład występowania zwężeń lub przetok.

Czy w WZJG może być potrzebna operacja?

Tak.

W przypadku ciężkiego przebiegu choroby, braku odpowiedzi na leczenie lub wystąpienia poważnych powikłań może być konieczne leczenie chirurgiczne.

W przeciwieństwie do choroby Crohna usunięcie całego jelita grubego może być w przypadku WZJG leczeniem definitywnym w zakresie choroby jelitowej.

Nie oznacza to jednak, że operacja jest potrzebna u większości pacjentów. Dzięki dostępnym metodom leczenia wiele osób z WZJG skutecznie kontroluje chorobę bez konieczności operacji.

Czy operacja leczy chorobę Crohna?

Nie w takim samym znaczeniu jak w przypadku WZJG.

Operacja może być konieczna przy powikłaniach Crohna, takich jak zwężenia, niedrożność, ropnie czy przetoki.

Usunięcie chorego fragmentu jelita może poprawić stan pacjenta, ale choroba Leśniowskiego-Crohna może ponownie pojawić się w innym miejscu przewodu pokarmowego.

Dlatego po operacji nadal konieczne jest monitorowanie choroby i odpowiednie leczenie.

Czy WZJG i Crohn zwiększają ryzyko raka jelita grubego?

Tak, ale ryzyko zależy między innymi od czasu trwania choroby, rozległości zapalenia oraz innych czynników.

Dotyczy to szczególnie osób z wieloletnim, rozległym zajęciem jelita grubego. Dlatego w określonych grupach pacjentów stosuje się regularny nadzór endoskopowy.

Ryzyko nie oznacza, że osoba z WZJG lub Crohnem na pewno zachoruje na raka jelita grubego. Regularne monitorowanie pozwala jednak na wcześniejsze wykrywanie nieprawidłowości.

Czy WZJG i Crohn wpływają na inne narządy?

Tak.

Obie choroby mogą powodować tak zwane manifestacje pozajelitowe.

Mogą dotyczyć między innymi:

• stawów i kręgosłupa,
• skóry,
• oczu,
• wątroby i dróg żółciowych,
• kości.

Szczególną uwagę zwraca się między innymi na pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC), które jest szczególnie związane z WZJG, oraz choroby zapalne stawów, które mogą towarzyszyć obu rodzajom IBD.

Czy można pomylić WZJG z chorobą Crohna?

Tak.

W części przypadków obraz choroby nie jest jednoznaczny. Zdarza się, że mimo przeprowadzenia odpowiednich badań nie można z pełną pewnością określić, czy mamy do czynienia z WZJG, Crohnem czy niesklasyfikowanym zapaleniem jelita.

W takich sytuacjach rozpoznanie może być weryfikowane w czasie, wraz z pojawianiem się nowych informacji klinicznych, wyników badań endoskopowych czy obrazowych.

Jak wygląda życie z WZJG lub Crohnem?

Obie choroby mają charakter przewlekły, ale ich przebieg może być bardzo różny.

U części osób występują długie okresy remisji i niewielkie ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu. U innych choroba może mieć bardziej aktywny przebieg i wymagać intensywnego leczenia.

Ważne znaczenie ma regularne przyjmowanie zaleconych leków, monitorowanie aktywności choroby oraz reagowanie na nowe lub nasilające się objawy.

Kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Diagnostyki wymagają między innymi:

• przewlekła lub nawracająca biegunka,
• krew lub śluz w stolcu,
• utrzymujące się bóle brzucha,
• niezamierzona utrata masy ciała,
• przewlekłe osłabienie,
• niedokrwistość o niejasnej przyczynie,
• nawracająca gorączka,
• nagła zmiana rytmu wypróżnień.

Szczególnie ważne jest skonsultowanie objawów, jeśli utrzymują się przez dłuższy czas lub stopniowo się nasilają.

Podsumowanie

WZJG i choroba Leśniowskiego-Crohna to dwie różne choroby należące do grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit. Łączą je przewlekły charakter i możliwość występowania okresów zaostrzeń oraz remisji, ale różnią się między innymi lokalizacją i głębokością zmian.

WZJG obejmuje jelito grube i zazwyczaj rozpoczyna się w odbytnicy, a zmiany mają charakter ciągły. Choroba Leśniowskiego-Crohna może natomiast dotyczyć różnych odcinków przewodu pokarmowego, często przebiega odcinkowo i może obejmować całą grubość ściany jelita.

Różnice dotyczą również możliwych powikłań. Zwężenia, przetoki i ropnie są szczególnie charakterystyczne dla choroby Crohna, natomiast WZJG wiąże się między innymi ze zwiększonym ryzykiem powikłań dotyczących jelita grubego przy długo trwającej i rozległej chorobie.

Objawy obu chorób mogą być podobne, dlatego samo występowanie biegunki, bólu brzucha czy krwi w stolcu nie pozwala postawić rozpoznania. Konieczna może być odpowiednio zaplanowana diagnostyka obejmująca badania laboratoryjne, kalprotektynę, endoskopię z pobraniem wycinków oraz – w przypadku podejrzenia Crohna – ocenę jelita cienkiego.

Jeżeli objawy ze strony przewodu pokarmowego utrzymują się, nawracają lub towarzyszy im utrata masy ciała, niedokrwistość albo krew w stolcu, warto skonsultować je z lekarzem i ustalić przyczynę dolegliwości.