Przetoki w chorobie Crohna – objawy, powikłania i leczenie

Przetoki należą do możliwych powikłań choroby Leśniowskiego-Crohna. Mogą powstawać w wyniku przewlekłego stanu zapalnego obejmującego głębsze warstwy ściany jelita i prowadzić do powstania nieprawidłowego połączenia pomiędzy jelitem a innym narządem, skórą lub okolicą odbytu.

Szczególnym problemem są przetoki okołoodbytnicze, które mogą powodować ból, wydzielinę, podrażnienie skóry i nawracające ropnie. Ich leczenie bywa długotrwałe i często wymaga współpracy gastroenterologa oraz chirurga.

Ważne jest również odróżnienie przetoki od ropnia. Ropień jest zbiornikiem ropy powstałym w wyniku zakażenia, natomiast przetoka to nieprawidłowy kanał łączący dwa obszary organizmu.

Czym jest przetoka w chorobie Crohna?

Przetoka to nieprawidłowe połączenie, które powstaje pomiędzy dwoma strukturami organizmu.

W chorobie Leśniowskiego-Crohna przewlekły stan zapalny może obejmować całą grubość ściany jelita. W efekcie może dojść do powstania kanału łączącego jelito na przykład:

• z powierzchnią skóry,
• z okolicą odbytu,
• z innym fragmentem jelita,
• z pęcherzem moczowym,
• z narządem rodnym.

Rodzaj objawów zależy od lokalizacji przetoki.

Czym jest przetoka okołoodbytnicza?

Przetoka okołoodbytnicza to nieprawidłowy kanał łączący kanał odbytu lub odbytnicę ze skórą w okolicy odbytu.

Jest jednym z charakterystycznych powikłań okołoodbytniczych choroby Crohna.

Przetoka może powstać między innymi w następstwie ropnia. Po jego samoistnym lub chirurgicznym opróżnieniu może pozostać kanał, który łączy wnętrze przewodu pokarmowego ze skórą.

Jakie są objawy przetoki odbytu?

Objawy zależą od rodzaju i przebiegu przetoki.

Mogą obejmować:

• ból lub dyskomfort w okolicy odbytu,
• nawracające obrzęki,
• wydzielinę ropną lub śluzową,
• wilgotnienie skóry wokół odbytu,
• niewielkie krwawienie,
• podrażnienie skóry,
• nawracające ropnie,
• niewielki otwór lub zmianę skórną w okolicy odbytu.

Wydzielina może pojawiać się okresowo, a po jej odpływie ból może chwilowo się zmniejszać.

Czy przetoka odbytu zawsze boli?

Nie.

Przetoka może powodować przewlekły dyskomfort lub ból, ale nie zawsze jest bolesna.

Jeżeli kanał przetoki pozostaje drożny i wydzielina może swobodnie odpływać, objawy mogą być stosunkowo niewielkie.

Nagłe nasilenie bólu, obrzęku i gorączka mogą natomiast wskazywać na zamknięcie odpływu i powstanie ropnia.

Przetoka a ropień okołoodbytniczy – jaka jest różnica?

To dwa różne problemy, choć mogą być ze sobą związane.

Ropień okołoodbytniczy jest nagromadzeniem ropy w tkankach. Zwykle powoduje:

• silny, narastający ból,
• obrzęk,
• zaczerwienienie,
• gorączkę,
• złe samopoczucie.

Przetoka jest natomiast nieprawidłowym kanałem, który może pozostać po przebytym ropniu lub powstać w wyniku przewlekłego zapalenia.

Przetoka może prowadzić do kolejnych ropni, dlatego oba problemy wymagają odpowiedniej diagnostyki i leczenia.

Dlaczego przetoki powstają w chorobie Crohna?

Choroba Leśniowskiego-Crohna może powodować głęboki, pełnościenny stan zapalny.

Jeżeli proces zapalny obejmuje całą ścianę jelita, może prowadzić do jej uszkodzenia i tworzenia kanałów w kierunku sąsiednich tkanek.

W przypadku przetok okołoodbytniczych istotną rolę mogą odgrywać również miejscowe stany zapalne i ropnie.

Nie każda osoba z Crohnem rozwinie przetokę. Jest to jedno z możliwych powikłań choroby.

Czy przetoka może być pierwszym objawem Crohna?

Tak.

U części osób przetoka okołoodbytnicza może pojawić się jeszcze przed rozpoznaniem choroby Leśniowskiego-Crohna.

Szczególnie zwracają uwagę:

• nawracające ropnie,
• przewlekła wydzielina z okolicy odbytu,
• niegojące się rany,
• nietypowe szczeliny,
• przetoki mnogie,
• przetoki o nietypowym przebiegu.

W takich przypadkach lekarz może rozważyć diagnostykę w kierunku choroby zapalnej jelit.

Czy każda przetoka odbytu oznacza chorobę Crohna?

Nie.

Przetoki odbytu mogą występować również u osób bez choroby Leśniowskiego-Crohna.

Ich przyczyną może być między innymi zakażenie gruczołów okołoodbytniczych i powstały w jego następstwie ropień.

Jeżeli jednak przetoka jest nawracająca, złożona, występuje w kilku miejscach lub towarzyszą jej objawy ze strony przewodu pokarmowego, lekarz może rozważyć diagnostykę w kierunku Crohna.

Jak diagnozuje się przetokę?

Diagnostyka zależy od jej lokalizacji i złożoności.

Lekarz może wykonać badanie okolicy odbytu i badanie per rectum.

W przypadku podejrzenia głębiej położonej lub złożonej przetoki szczególnie przydatne może być rezonans magnetyczny miednicy, który pozwala ocenić przebieg kanału przetoki oraz obecność ewentualnych ropni.

W niektórych sytuacjach stosuje się również endosonografię lub badanie w znieczuleniu wykonywane przez chirurga.

Czy przy przetoce trzeba wykonać kolonoskopię?

Nie zawsze, ale u osoby z podejrzeniem choroby Crohna kolonoskopia może być ważnym elementem diagnostyki.

Jeżeli przetoka występuje razem z:

• przewlekłą biegunką,
• bólami brzucha,
• krwią w stolcu,
• utratą masy ciała,
• niedokrwistością,
• podwyższoną kalprotektyną,

lekarz może zalecić ocenę przewodu pokarmowego w kierunku nieswoistej choroby zapalnej jelit.

Kolonoskopia pozwala ocenić jelito grube i pobrać wycinki do badania histopatologicznego.

Jak leczy się przetoki w chorobie Crohna?

Leczenie zależy od rodzaju przetoki, jej przebiegu, obecności ropnia oraz aktywności choroby Crohna.

Najczęściej konieczne jest połączenie leczenia gastroenterologicznego i chirurgicznego.

W zależności od sytuacji stosuje się:

• antybiotykoterapię,
• leczenie biologiczne,
• inne leczenie immunomodulujące,
• drenaż ropnia,
• seton,
• zabiegi chirurgiczne zamykające przetokę.

Celem jest nie tylko zamknięcie kanału przetoki, ale również opanowanie stanu zapalnego i zapobieganie powstawaniu kolejnych ropni.

Dlaczego ropień trzeba najpierw opróżnić?

Jeżeli wokół przetoki powstał ropień, samo leczenie lekami może nie wystarczyć.

Ropień jest zamkniętym zbiornikiem zakażonej treści, który zazwyczaj wymaga odpowiedniego drenażu.

Drenaż może być wykonany chirurgicznie lub – w wybranych sytuacjach – z wykorzystaniem metod radiologii zabiegowej.

Dopiero po opanowaniu zakażenia można odpowiednio zaplanować dalsze leczenie przetoki i choroby Crohna.

Czym jest seton?

Seton to specjalny dren lub cienki materiał umieszczany w kanale przetoki, którego zadaniem jest umożliwienie stałego odpływu wydzieliny.

Stosuje się go szczególnie w przypadku złożonych przetok okołoodbytniczych.

Seton może ograniczyć ryzyko ponownego powstania ropnia, ponieważ zapobiega zamknięciu kanału i zatrzymaniu wydzieliny.

Nie zawsze jest to jednak metoda definitywnego zamknięcia przetoki. Często stanowi element wieloetapowego leczenia.

Leczenie biologiczne przetok

Leczenie biologiczne może odgrywać ważną rolę w terapii przetok związanych z chorobą Crohna.

W określonych sytuacjach stosuje się leki biologiczne, które zmniejszają aktywność procesu zapalnego i mogą sprzyjać zamykaniu przetok.

Szczególne znaczenie ma terapia ukierunkowana na TNF, stosowana u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów.

Leczenie biologiczne powinno być dobierane indywidualnie, z uwzględnieniem aktywności Crohna, rodzaju przetoki oraz wcześniejszego leczenia.

Czy przetokę można wyleczyć operacyjnie?

Tak, ale rodzaj zabiegu zależy od przebiegu przetoki.

W przypadku prostych przetok możliwe są zabiegi polegające na otwarciu kanału przetoki, natomiast w przypadku złożonych przetok konieczne może być bardziej zachowawcze postępowanie.

W chorobie Crohna szczególne znaczenie ma ochrona zwieraczy odbytu. Zbyt agresywne przecięcie tkanek może prowadzić do zaburzeń trzymania stolca.

Dlatego sposób leczenia powinien być dokładnie zaplanowany na podstawie anatomii przetoki.

Czy przetoka może zagoić się sama?

Zdarza się, że objawy przetoki okresowo znikają, szczególnie gdy kanał pozostaje drożny.

Nie oznacza to jednak, że problem został rozwiązany.

Przetoka może ponownie się zamknąć, prowadząc do nagromadzenia wydzieliny i powstania kolejnego ropnia.

Dlatego okresowe ustąpienie bólu lub wydzieliny nie powinno być traktowane jako pewny znak wyleczenia.

Czy przetoka może się nawracać?

Tak.

Nawroty są możliwe, szczególnie w przypadku złożonych przetok związanych z chorobą Crohna.

Ryzyko zależy między innymi od:

• przebiegu przetoki,
• obecności ropni,
• aktywności choroby,
• lokalizacji zmian,
• odpowiedzi na leczenie,
• wcześniejszych zabiegów.

Dlatego po leczeniu konieczne może być dalsze monitorowanie.

Czy przetoka wpływa na codzienne życie?

Może znacząco wpływać na komfort życia.

Ból, wydzielina, konieczność stosowania opatrunków czy obawa przed nawrotem ropnia mogą utrudniać pracę, aktywność fizyczną i codzienne funkcjonowanie.

W przypadku przetok okołoodbytniczych ważne jest również odpowiednie dbanie o skórę. Przewlekła wilgoć i wydzielina mogą powodować jej podrażnienie.

Problemy te mogą mieć również wpływ na samopoczucie psychiczne, dlatego warto otwarcie mówić o nich podczas konsultacji.

Czy dieta ma wpływ na leczenie przetoki?

Nie ma jednej diety, która zamyka przetoki.

Najważniejsze jest leczenie samej choroby Crohna oraz odpowiednie postępowanie chirurgiczne, jeśli jest potrzebne.

Dieta powinna zapewniać odpowiednią ilość energii, białka i składników odżywczych. U osób z aktywną chorobą lub niedożywieniem odpowiednie żywienie może wspierać regenerację organizmu.

W przypadku zwężeń jelit sposób żywienia może wymagać dodatkowych modyfikacji.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Konsultacji wymagają między innymi:

• nawracający ból w okolicy odbytu,
• ropna lub krwista wydzielina,
• niegojąca się rana,
• otwór lub guzek w okolicy odbytu,
• nawracające obrzęki,
• powtarzające się ropnie,
• gorączka,
• jednoczesne objawy ze strony przewodu pokarmowego.

Szczególnie ważne jest zgłoszenie takich objawów osobie, która ma już rozpoznaną chorobę Leśniowskiego-Crohna.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Nagły, silny ból okolicy odbytu, szybko narastający obrzęk, gorączka i wyraźne pogorszenie samopoczucia mogą wskazywać na ropień.

Podobnie niepokojące są:

• wysoka gorączka,
• dreszcze,
• znaczne osłabienie,
• szybko narastający ból,
• nasilający się obrzęk,
• duża ilość ropnej wydzieliny.

W takich sytuacjach potrzebna jest pilna ocena lekarska, ponieważ nieleczony ropień może prowadzić do poważnych powikłań.

Podsumowanie

Przetoki są jednym z możliwych powikłań choroby Leśniowskiego-Crohna. Szczególne znaczenie mają przetoki okołoodbytnicze, które mogą powodować ból, wydzielinę, podrażnienie skóry i nawracające ropnie.

Przetoka nie jest tym samym co ropień. Ropień jest zbiornikiem zakażonej treści i w wielu przypadkach wymaga pilnego drenażu, natomiast przetoka jest nieprawidłowym kanałem, który może pozostać po przebytym ropniu lub powstać w wyniku przewlekłego stanu zapalnego.

Diagnostyka może obejmować badanie okolicy odbytu, rezonans magnetyczny miednicy, endoskopię oraz inne badania dobierane do sytuacji pacjenta.

Leczenie przetok w chorobie Crohna często wymaga połączenia metod chirurgicznych i farmakologicznych. W zależności od sytuacji stosuje się między innymi drenaż ropnia, setony, zabiegi chirurgiczne oraz leczenie biologiczne. Celem jest nie tylko zamknięcie przetoki, ale również opanowanie aktywnego stanu zapalnego i zapobieganie kolejnym powikłaniom.

Nawracające ropnie, przewlekła wydzielina z okolicy odbytu lub niegojąca się rana nie powinny być ignorowane. Szczególnie u osoby z chorobą Crohna mogą wymagać dokładnej diagnostyki i skoordynowanego leczenia gastroenterologicznego oraz chirurgicznego.