Ciąża a WZJG i choroba Crohna – bezpieczeństwo i planowanie

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna nie oznaczają, że kobieta nie może zajść w ciążę ani urodzić zdrowego dziecka. Wiele kobiet z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit przechodzi przez ciążę bez większych problemów.

Ciąża przy WZJG lub Crohnie wymaga jednak odpowiedniego przygotowania. Szczególne znaczenie ma aktywność choroby przed poczęciem, ponieważ niekontrolowany stan zapalny może zwiększać ryzyko powikłań zarówno u mamy, jak i dziecka.

Ważne jest również odpowiednie zaplanowanie leczenia. Nie należy samodzielnie odstawiać leków po zajściu w ciążę – w wielu przypadkach znacznie większym problemem niż samo przyjmowanie leku jest nieleczony stan zapalny.

Czy przy WZJG lub Crohnie można zajść w ciążę?

Tak.

Większość kobiet z WZJG lub chorobą Crohna może zajść w ciążę.

Płodność jest zazwyczaj prawidłowa, szczególnie gdy choroba jest dobrze kontrolowana.

Problemy mogą pojawić się między innymi podczas aktywnego zaostrzenia, przy niedożywieniu lub po niektórych operacjach.

W przypadku choroby Crohna operacje w obrębie miednicy mogą u części kobiet wpływać na płodność.

Czy WZJG lub Crohn zwiększają ryzyko problemów z zajściem w ciążę?

Sama choroba nie musi powodować niepłodności.

Na możliwość zajścia w ciążę mogą jednak wpływać:

• aktywny stan zapalny,
• niedożywienie,
• niedokrwistość,
• przebyte operacje,
• zrosty pooperacyjne,
• ogólny stan zdrowia.

Dlatego planowanie ciąży warto rozpocząć od oceny stanu choroby i ogólnego stanu organizmu.

Czy można planować ciążę podczas zaostrzenia?

Najlepiej zaplanować ciążę na okres remisji.

Jeżeli choroba jest aktywna, lekarz może najpierw dążyć do jej wyciszenia, a dopiero później do zajścia w ciążę.

Nie zawsze ciąża jest planowana i czasami do zapłodnienia dochodzi podczas zaostrzenia. Nie oznacza to automatycznie, że ciąża będzie przebiegała nieprawidłowo, ale wymaga odpowiedniej kontroli.

Dlaczego remisja przed ciążą jest tak ważna?

Aktywne WZJG lub Crohn w momencie poczęcia mogą zwiększać ryzyko niektórych powikłań ciąży.

Może pojawić się większe ryzyko:

• porodu przedwczesnego,
• niskiej masy urodzeniowej dziecka,
• zahamowania wzrostu płodu,
• konieczności hospitalizacji mamy,
• zaostrzenia choroby podczas ciąży.

Dlatego jednym z najważniejszych celów przed zajściem w ciążę jest uzyskanie możliwie dobrej kontroli choroby.

Czy ciąża może pogorszyć WZJG lub Crohna?

Nie zawsze.

Jeżeli choroba znajduje się w remisji w momencie zajścia w ciążę, u większości kobiet pozostaje dobrze kontrolowana.

Większym problemem jest aktywna choroba przed poczęciem.

Dlatego odpowiednie przygotowanie i kontrola stanu zapalnego przed ciążą mają duże znaczenie.

Czy można brać leki na WZJG podczas ciąży?

Tak, ale zależy to od konkretnego preparatu.

Niektóre leki stosowane w WZJG mogą być kontynuowane podczas ciąży, jeśli lekarz uzna, że korzyści z ich stosowania przewyższają potencjalne ryzyko.

Dotyczy to między innymi wielu preparatów zawierających mesalazynę.

Nie należy jednak samodzielnie odstawiać leków po zobaczeniu pozytywnego testu ciążowego.

Czy mesalazyna jest bezpieczna w ciąży?

Mesalazyna jest jednym z leków stosowanych w leczeniu WZJG, które mogą być używane również podczas ciąży.

Jeżeli kobieta dobrze reaguje na mesalazynę i dzięki niej choroba pozostaje w remisji, lekarz może zalecić jej dalsze stosowanie.

W przypadku ciąży szczególne znaczenie ma utrzymanie kontroli choroby, dlatego odstawienie skutecznego leczenia bez konsultacji może być niekorzystne.

A sterydy?

Sterydy mogą być stosowane w ciąży, jeśli istnieje taka potrzeba.

W przypadku zaostrzenia aktywnego WZJG lub Crohna lekarz może zdecydować o ich zastosowaniu, aby szybko opanować stan zapalny.

Nie oznacza to jednak, że sterydy powinny być przyjmowane długotrwale. Jeżeli są potrzebne, lekarz dobiera możliwie bezpieczne leczenie i kontroluje jego przebieg.

Czy można stosować leczenie biologiczne w ciąży?

W określonych sytuacjach tak.

Niektóre leki biologiczne mają dane dotyczące stosowania w ciąży i mogą być kontynuowane, jeśli są potrzebne do utrzymania remisji.

Decyzja zależy od konkretnego preparatu, stanu choroby oraz etapu ciąży.

Nie należy samodzielnie przerywać leczenia biologicznego po zajściu w ciążę.

Czy wszystkie leki na WZJG i Crohna są bezpieczne w ciąży?

Nie.

Niektóre leki wymagają odstawienia przed planowaną ciążą, a część terapii jest przeciwwskazana podczas ciąży.

Dlatego bardzo ważne jest omówienie wszystkich przyjmowanych leków z lekarzem jeszcze przed rozpoczęciem starań o dziecko.

Dotyczy to również leków dostępnych bez recepty oraz suplementów.

Co z metotreksatem?

Metotreksat jest lekiem, którego nie należy stosować w ciąży.

Jeżeli kobieta przyjmuje metotreksat i planuje ciążę, konieczne jest wcześniejsze omówienie odpowiedniego postępowania z lekarzem.

Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać leczenia – terapię trzeba odpowiednio zaplanować przed rozpoczęciem starań.

A nowoczesne leki na WZJG i Crohna?

W przypadku części nowoczesnych terapii konieczne jest szczególne zaplanowanie leczenia przed ciążą.

Dotyczy to między innymi niektórych leków drobnocząsteczkowych.

Dlatego kobieta planująca ciążę powinna powiedzieć lekarzowi o swoich planach odpowiednio wcześnie. Pozwala to w razie potrzeby zmienić terapię na taką, którą można bezpieczniej stosować w okresie ciąży.

Czy można odstawić leki przed zajściem w ciążę?

Nie należy robić tego samodzielnie.

Wydaje się, że odstawienie leków jest bezpieczniejsze dla dziecka, ale w przypadku NZJ może przynieść odwrotny efekt.

Nawrót choroby i aktywny stan zapalny podczas ciąży mogą stanowić większe zagrożenie niż kontynuowanie odpowiednio dobranego leczenia.

Dlatego decyzję o zmianie terapii powinien podjąć lekarz.

Co zrobić przed rozpoczęciem starań o dziecko?

Dobrze rozpocząć przygotowania kilka miesięcy wcześniej.

Podczas konsultacji lekarz może ocenić:

• czy choroba znajduje się w remisji,
• wyniki badań krwi,
• poziom żelaza i inne parametry związane z niedoborami,
• aktywność stanu zapalnego,
• przyjmowane leki,
• wcześniejsze operacje,
• stan odżywienia.

W razie potrzeby leczenie można zmodyfikować jeszcze przed zajściem w ciążę.

Jakie badania mogą być potrzebne?

Zakres badań zależy od stanu zdrowia i rodzaju choroby.

Lekarz może zalecić między innymi:

• morfologię krwi,
• CRP,
• oznaczenie żelaza i ferrytyny,
• witaminę B12,
• kwas foliowy,
• witaminę D,
• kalprotektynę w kale.

W przypadku określonych terapii konieczne mogą być również dodatkowe badania.

Czy trzeba przyjmować kwas foliowy?

Tak.

Kwas foliowy jest zalecany kobietom planującym ciążę niezależnie od WZJG i Crohna.

W niektórych sytuacjach lekarz może zalecić inną dawkę niż standardowa, dlatego warto ustalić suplementację podczas przygotowywania się do ciąży.

Czy WZJG lub Crohn zwiększają ryzyko anemii w ciąży?

Tak, dlatego warto sprawdzić morfologię i gospodarkę żelazową jeszcze przed zajściem w ciążę.

Niedokrwistość może występować u osób z NZJ między innymi z powodu przewlekłego stanu zapalnego, krwawienia z przewodu pokarmowego lub niedoboru żelaza.

W ciąży zapotrzebowanie na żelazo dodatkowo wzrasta.

Jeżeli występuje niedobór, lekarz może zalecić odpowiednie leczenie.

Czy dziecko może odziedziczyć WZJG lub Crohna?

WZJG i choroba Crohna nie są chorobami dziedziczonymi w prosty sposób.

Istnieje jednak pewna predyspozycja genetyczna, dlatego ryzyko zachorowania u dziecka osoby z NZJ jest większe niż w populacji ogólnej.

Nie oznacza to jednak, że dziecko na pewno zachoruje.

Na rozwój choroby wpływają również inne czynniki, między innymi środowiskowe i immunologiczne.

Czy można karmić piersią przy WZJG i Crohnie?

W wielu przypadkach tak.

Większość leków stosowanych w leczeniu NZJ może być dobrana w taki sposób, aby możliwe było karmienie piersią.

Podobnie jak w przypadku ciąży, ważna jest ocena konkretnego leku.

Nie należy samodzielnie odstawiać terapii po porodzie tylko po to, aby rozpocząć karmienie piersią.

Czy po porodzie może dojść do zaostrzenia?

Tak, dlatego okres po porodzie również wymaga obserwacji.

Zmęczenie, zmiana rytmu dnia i stres związany z opieką nad dzieckiem mogą utrudniać dbanie o własne zdrowie.

Warto pamiętać o przyjmowaniu leków, odpowiednim odżywianiu, nawodnieniu i kontrolach zaleconych przez lekarza.

Czy poród może być naturalny?

W wielu przypadkach tak.

WZJG lub choroba Crohna nie oznaczają automatycznie konieczności wykonania cesarskiego cięcia.

Sposób rozwiązania ciąży zależy między innymi od aktywności choroby, zmian w okolicy odbytu, przebytych operacji oraz sytuacji położniczej.

W przypadku aktywnej choroby odbytnicy lub niektórych przetok okołoodbytniczych sposób porodu może wymagać szczególnego zaplanowania.

Czy trzeba być pod opieką gastroenterologa przez całą ciążę?

Tak, regularna kontrola jest ważna.

Najlepiej, jeśli leczenie jest koordynowane przez lekarza prowadzącego oraz zespół położniczy.

Współpraca pozwala monitorować zarówno przebieg ciąży, jak i aktywność WZJG lub Crohna.

Czy można wykonywać badania podczas ciąży?

Tak.

W razie potrzeby można wykonywać badania pozwalające kontrolować aktywność choroby.

Badania powinny być dobierane tak, aby korzyści z ich wykonania przewyższały potencjalne ryzyko.

Nie należy rezygnować z koniecznej diagnostyki wyłącznie z powodu ciąży.

Kiedy szczególnie warto skonsultować się z lekarzem?

Warto skontaktować się z lekarzem przed rozpoczęciem starań, jeśli:

• choroba jest aktywna,
• niedawno wystąpiło zaostrzenie,
• przyjmowane są sterydy,
• stosowane jest leczenie biologiczne lub inne leczenie zaawansowane,
• występują niedobory lub anemia,
• przebyte były operacje jelit,
• występują przetoki lub zwężenia,
• planowana jest zmiana leczenia.

Wczesne zaplanowanie terapii daje więcej możliwości bezpiecznego przygotowania do ciąży.

Kiedy w ciąży potrzebna jest pilna konsultacja?

Nie należy ignorować nowych lub szybko nasilających się objawów.

Pilnej oceny mogą wymagać:

• nasilona biegunka,
• krew w stolcu,
• silny ból brzucha,
• uporczywe wymioty,
• znaczne odwodnienie,
• wysoka gorączka,
• gwałtowna utrata masy ciała,
• wyraźne pogorszenie stanu ogólnego.

W ciąży objawy nie powinny być automatycznie przypisywane zmianom hormonalnym.

Podsumowanie

WZJG i choroba Leśniowskiego-Crohna nie wykluczają ciąży. Wiele kobiet z NZJ zachodzi w ciążę i rodzi zdrowe dzieci.

Najlepiej, jeśli ciąża jest planowana w okresie remisji, ponieważ aktywna choroba może zwiększać ryzyko powikłań. Dlatego przed rozpoczęciem starań warto ocenić aktywność choroby, stan odżywienia, wyniki badań oraz stosowane leczenie.

Niektóre leki, takie jak mesalazyna, mogą być stosowane podczas ciąży. W przypadku innych terapii konieczne jest wcześniejsze zaplanowanie leczenia, a niektóre preparaty są przeciwwskazane w ciąży. Nie należy samodzielnie odstawiać leków po uzyskaniu pozytywnego testu ciążowego, ponieważ nawrót choroby może być większym zagrożeniem niż odpowiednio dobrane leczenie.

Ważne jest również kontrolowanie niedoborów, szczególnie żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego i witaminy D, oraz odpowiednie przygotowanie organizmu do ciąży.

Ciąża przy WZJG lub Crohnie wymaga współpracy gastroenterologa i lekarza prowadzącego ciążę, ale sama diagnoza nie oznacza, że trzeba rezygnować z planów dotyczących macierzyństwa.

Najważniejsze jest dobre przygotowanie, utrzymanie choroby w remisji i odpowiednio dobrane leczenie – zarówno przed ciążą, jak i w jej trakcie.