Book Appointment Now
Immunoterapia miejscowa (DCP/DPCP) w leczeniu łysienia
Celowe wywoływanie alergicznego wyprysku na skórze głowy może brzmieć jak coś, czego w leczeniu łysienia zdecydowanie należy unikać. Tymczasem immunoterapia kontaktowa z wykorzystaniem DCP/DPCP jest jedną z metod stosowanych w leczeniu bardziej rozległego łysienia plackowatego.
Mechanizm tej terapii jest nietypowy. Zamiast bezpośrednio hamować reakcję autoimmunologiczną, lekarz wywołuje kontrolowaną reakcję alergiczną skóry. Ma to zmienić lokalną odpowiedź immunologiczną wokół mieszków włosowych i stworzyć warunki sprzyjające odrostowi włosów.
Czym jest DCP i DPCP?
DCP i DPCP to skróty odnoszące się do difenylocyklopropenonu (diphenylcyclopropenone). W piśmiennictwie można spotkać zarówno nazwę DCP, jak i DPCP.
Substancja ta działa jako kontaktowy alergen. Oznacza to, że po odpowiednim przygotowaniu skóry może wywołać reakcję nadwrażliwości typu kontaktowego.
W leczeniu łysienia plackowatego nie chodzi jednak o przypadkowe wywołanie silnej alergii. Cała terapia polega na stopniowym uzyskaniu i kontrolowaniu określonej reakcji skórnej.
Dlaczego wywołuje się alergię na skórze głowy?
Łysienie plackowate jest chorobą autoimmunologiczną. Wokół mieszków włosowych pojawia się nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna, która zaburza ich prawidłowe funkcjonowanie.
Jedna z teorii dotyczących immunoterapii kontaktowej zakłada, że wywołanie kontrolowanego zapalenia skóry zmienia sposób działania komórek układu odpornościowego w leczonym obszarze.
Można to uprościć w następujący sposób:
łysienie plackowate → nieprawidłowa reakcja immunologiczna wokół mieszka włosowego → kontrolowana reakcja kontaktowa → zmiana lokalnej odpowiedzi immunologicznej → u części pacjentów ponowny wzrost włosów.
Nie oznacza to jednak dosłownie, że limfocyty zostają po prostu „odwrócone” od mieszków włosowych. Jest to bardziej złożony mechanizm immunologiczny i nie został w pełni poznany.
Jak wygląda immunoterapia kontaktowa?
Leczenie odbywa się etapami.
Najpierw konieczne jest uczulanie skóry na DCP/DPCP. Następnie stosuje się bardzo małe stężenia substancji na obszary dotknięte łysieniem. Stężenie jest stopniowo dostosowywane tak, aby uzyskać odpowiednią, kontrolowaną reakcję zapalną.
Celem nie jest silne uszkodzenie skóry, lecz uzyskanie łagodnego lub umiarkowanego odczynu kontaktowego.
W praktyce pacjent może zauważyć:
- zaczerwienienie skóry,
- swędzenie,
- pieczenie,
- łuszczenie,
- niewielki obrzęk.
Właśnie wystąpienie odpowiedniej reakcji skórnej jest częścią mechanizmu leczenia.
Czy trzeba wywołać bardzo silny wyprysk?
Nie.
Silna reakcja alergiczna nie oznacza skuteczniejszego leczenia. Nadmierny stan zapalny może powodować niepotrzebne dolegliwości i zwiększać ryzyko działań niepożądanych.
Dlatego stężenie preparatu dobiera się indywidualnie, a terapia wymaga regularnej kontroli dermatologicznej.
To jedna z przyczyn, dla których immunoterapia kontaktowa nie powinna być traktowana jak zwykły zabieg kosmetyczny ani wykonywana samodzielnie preparatem niewiadomego pochodzenia.
Kiedy stosuje się DCP/DPCP?
Immunoterapia kontaktowa jest przede wszystkim rozważana w przypadku umiarkowanego lub ciężkiego, przewlekłego łysienia plackowatego.
Nie jest to metoda przeznaczona dla każdego pacjenta. Przy pojedynczym, niewielkim ognisku lekarz może zdecydować się na znacznie prostsze leczenie miejscowe albo obserwację.
W przypadku rozległego łysienia, szczególnie gdy choroba utrzymuje się przez dłuższy czas, immunoterapia kontaktowa może być jedną z możliwości terapeutycznych.
Czy DCP/DPCP działa?
Nie u każdego pacjenta.
Badania wskazują, że u części osób dochodzi do częściowego lub znacznego odrostu włosów. Skuteczność jest jednak zmienna i zależy między innymi od rozległości choroby, jej czasu trwania i postaci klinicznej.
W przypadku bardzo rozległego łysienia, takiego jak łysienie całkowite czy uogólnione, odpowiedź na leczenie jest zwykle mniej przewidywalna niż przy ograniczonych ogniskach.
Istotny jest również fakt, że odrost włosów nie zawsze oznacza trwałą remisję. Łysienie plackowate może nawracać, także po udanej terapii immunoterapią kontaktową.
Jakie działania niepożądane może powodować immunoterapia?
Najczęstszym efektem jest oczywiście reakcja zapalna w miejscu zastosowania preparatu. Może ona powodować swędzenie, zaczerwienienie i łuszczenie.
Możliwe są również:
- silniejszy wyprysk kontaktowy,
- pokrzywka,
- powiększenie okolicznych węzłów chłonnych,
- zaburzenia pigmentacji skóry,
- nadmierne lub niedostateczne zabarwienie skóry,
- zaostrzenie niektórych chorób skóry.
Rzadziej mogą wystąpić bardziej uogólnione reakcje alergiczne.
Szczególnej uwagi wymaga ryzyko odbarwień skóry, ponieważ mogą być bardziej widoczne u osób z ciemniejszym fototypem.
DCP/DPCP a DNCB – to nie to samo
W starszych publikacjach dotyczących immunoterapii kontaktowej można znaleźć również DNCB (dinitrochlorobenzen).
Nie należy jednak utożsamiać go z DCP/DPCP.
DNCB został wycofany z zastosowania w leczeniu łysienia plackowatego ze względu na obawy dotyczące jego właściwości mutagennych. Współczesne rekomendacje wskazują na DPCP lub SADBE jako stosowane substancje uczulające.
Czy immunoterapia kontaktowa jest stosowana u dzieci?
Może być rozważana w wybranych przypadkach, ale nie jest leczeniem pierwszego wyboru przy łagodnym łysieniu plackowatym.
Najnowsze europejskie zalecenia dopuszczają rozważenie DCP/SADBE u dzieci z umiarkowaną, ciężką lub bardzo ciężką przewlekłą postacią choroby, jako indywidualnej próby leczenia poza wskazaniami rejestracyjnymi.
Oznacza to konieczność szczególnie dokładnego omówienia potencjalnych korzyści i ryzyka z rodzicami oraz prowadzenia terapii przez lekarza mającego doświadczenie w leczeniu łysienia plackowatego.
Czy DCP/DPCP można stosować samodzielnie w domu?
To zależy od organizacji leczenia i doświadczenia pacjenta.
W niektórych systemach opieki dopuszcza się kontynuowanie terapii w warunkach domowych pod ścisłym nadzorem ośrodka. Nie oznacza to jednak, że pacjent powinien samodzielnie kupić substancję i ustalać jej stężenie.
DCP jest silnym alergenem. Kontakt z preparatem może prowadzić do uczulenia również u osoby, która go nakłada, dlatego podczas przygotowywania i aplikacji konieczne jest zachowanie odpowiednich środków ostrożności.
Czy immunoterapia kontaktowa może zastąpić inne leczenie?
Nie zawsze.
Wybór terapii zależy od ciężkości i przebiegu łysienia plackowatego. U jednego pacjenta odpowiednie będzie leczenie miejscowe, u innego iniekcje kortykosteroidu, a w przypadku ciężkiej choroby można rozważać leczenie ogólnoustrojowe, w tym nowoczesne inhibitory JAK.
Immunoterapia kontaktowa jest więc jedną z możliwości, a nie uniwersalnym rozwiązaniem dla każdego rodzaju łysienia.
DCP/DPCP w leczeniu łysienia – co warto zapamiętać?
Immunoterapia kontaktowa może wyglądać paradoksalnie: leczymy chorobę poprzez celowe wywołanie kontrolowanej reakcji alergicznej. Nie jest to jednak przypadkowe podrażnianie skóry, lecz metoda oparta na próbie zmiany miejscowej odpowiedzi immunologicznej.
DCP/DPCP może być rozważane przede wszystkim przy bardziej rozległym i przewlekłym łysieniu plackowatym. Terapia wymaga odpowiedniej kwalifikacji, stopniowego ustalania stężenia oraz monitorowania reakcji skóry.
Nie gwarantuje odrostu włosów, a choroba może powrócić po zakończeniu leczenia. Z tego względu decyzję o zastosowaniu immunoterapii kontaktowej powinien podejmować dermatolog po ocenie rodzaju i ciężkości łysienia.
