Dieta w łysieniu plackowatym (Protokół AIP) – Złoty środek czy mit?

Czy dieta może zatrzymać łysienie plackowate? To pytanie pojawia się bardzo często, szczególnie gdy choroba zaczyna się nagle. W internecie można znaleźć zalecenia dotyczące eliminacji glutenu, nabiału, cukru, jaj, roślin strączkowych czy żywności wysokoprzetworzonej. Jednym z najbardziej restrykcyjnych sposobów żywienia jest protokół AIP (Autoimmune Protocol).

Założenie brzmi logicznie: skoro łysienie plackowate jest chorobą autoimmunologiczną, zmniejszenie stanu zapalnego w organizmie powinno pomóc zahamować atak układu odpornościowego na mieszki włosowe. Problem w tym, że dotychczasowe dowody naukowe nie potwierdzają, aby AIP leczył łysienie plackowate lub gwarantował odrost włosów.

Czym jest dieta AIP?

AIP, czyli Autoimmune Protocol, jest bardzo restrykcyjną odmianą diety eliminacyjnej. Jej założeniem jest czasowe wykluczenie produktów, które według twórców protokołu mogą nasilać stan zapalny lub wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego.

W najbardziej restrykcyjnej fazie eliminuje się między innymi:

• gluten i większość zbóż,
• nabiał,
• jaja,
• rośliny strączkowe,
• orzechy i nasiona,
• alkohol,
• żywność wysokoprzetworzoną,
• część warzyw psiankowatych,
• cukier i niektóre dodatki do żywności.

Następnie produkty są stopniowo wprowadzane ponownie, aby sprawdzić indywidualną tolerancję.

Sama idea czasowej eliminacji określonych produktów może być przydatna w niektórych chorobach, ale nie oznacza, że każdy pacjent z chorobą autoimmunologiczną powinien stosować AIP.

Czy dieta AIP leczy łysienie plackowate?

Nie ma obecnie wystarczających dowodów, aby uznać dietę AIP za skuteczne leczenie łysienia plackowatego.

Dane dotyczące wpływu diety na tę chorobę są nadal ograniczone. W przeglądzie badań dotyczącym interwencji dietetycznych w łysieniu plackowatym większość dostępnych publikacji stanowiły opisy przypadków, małe serie przypadków lub badania obserwacyjne. Brakuje dobrej jakości badań klinicznych, które potwierdzałyby skuteczność AIP w leczeniu choroby.

To ważne rozróżnienie: zdrowa dieta może wspierać ogólny stan organizmu, ale nie jest tym samym co leczenie autoimmunologicznego procesu odpowiedzialnego za łysienie plackowate.

A co z eliminacją glutenu?

To jeden z najczęściej powtarzanych mitów dotyczących łysienia plackowatego.

Nie ma podstaw, aby zalecać każdej osobie z łysieniem plackowatym całkowite wykluczenie glutenu.

Istnieje jednak ważny wyjątek – celiakia.

Łysienie plackowate może współistnieć z celiakią, a u osób, które rzeczywiście mają celiakię, dieta bezglutenowa jest podstawowym leczeniem tej choroby. W części opisanych przypadków pacjentów z jednoczesnym łysieniem plackowatym i celiakią obserwowano również odrost włosów po zastosowaniu diety bezglutenowej.

Nie oznacza to jednak, że gluten jest przyczyną łysienia plackowatego u wszystkich pacjentów.

Dlatego bez potwierdzonej celiakii lub innego wskazania medycznego nie ma podstaw do rutynowego przechodzenia na dietę bezglutenową wyłącznie z powodu łysienia plackowatego.

Czy nabiał powoduje łysienie plackowate?

Również tutaj brakuje przekonujących dowodów.

Nie wykazano, że spożywanie mleka, jogurtów czy sera wywołuje łysienie plackowate albo że ich eliminacja prowadzi do zatrzymania choroby.

Jeżeli po spożyciu konkretnego produktu występują objawy nietolerancji lub alergii, sytuację należy oczywiście ocenić niezależnie. Nie ma jednak powodu, aby każda osoba z łysieniem plackowatym automatycznie rezygnowała z nabiału.

Czy „dieta przeciwzapalna” może pomóc?

Tutaj odpowiedź jest bardziej złożona.

Dieta oparta na warzywach, owocach, produktach pełnoziarnistych, rybach, zdrowych tłuszczach, odpowiedniej ilości białka i niewielkiej ilości żywności wysokoprzetworzonej jest korzystna dla ogólnego zdrowia.

Może również sprzyjać prawidłowemu odżywieniu skóry i włosów.

Nie oznacza to jednak, że dieta przeciwzapalna wyłącza autoimmunologiczny mechanizm łysienia plackowatego.

Można więc traktować zdrowy sposób żywienia jako element wspierający organizm, ale nie jako zamiennik terapii dermatologicznej.

Czy niedobory mogą powodować wypadanie włosów?

Tak, ale trzeba odróżnić różne rodzaje utraty włosów.

Niedobór żelaza, niedożywienie białkowe czy niektóre niedobory witamin i składników mineralnych mogą prowadzić do zwiększonego wypadania włosów. Zwykle ma ono jednak inny charakter niż typowe łysienie plackowate.

Przy łysieniu plackowatym pojawiają się charakterystyczne, często okrągłe lub owalne ogniska pozbawione włosów.

Dlatego znalezienie niedoboru nie oznacza automatycznie, że właśnie on jest przyczyną choroby autoimmunologicznej.

Czy warto wykonywać wszystkie możliwe badania?

Niekoniecznie.

Nie ma jednego badania krwi, które potwierdza łysienie plackowate. Rozpoznanie najczęściej opiera się na obrazie klinicznym i badaniu dermatologicznym, często uzupełnionym o trichoskopię.

Dodatkowe badania laboratoryjne dobiera się do sytuacji konkretnego pacjenta. Mogą być uzasadnione między innymi wtedy, gdy występują objawy sugerujące niedobór, chorobę tarczycy, celiakię lub inną chorobę współistniejącą.

Zamiast wykonywać bardzo szeroki panel badań „na wszystko”, lepiej ustalić z lekarzem, które z nich rzeczywiście mogą dostarczyć przydatnych informacji.

Czy restrykcyjna dieta może zaszkodzić włosom?

Tak – i jest to jeden z powodów, dla których z dietami eliminacyjnymi należy postępować ostrożnie.

Im więcej produktów zostaje wykluczonych, tym większe ryzyko niedostatecznej podaży między innymi:

• białka,
• żelaza,
• cynku,
• wapnia,
• witaminy B12,
• witaminy D,
• kwasów tłuszczowych,
• błonnika.

Szczególnie niebezpieczne może być samodzielne łączenie kilku eliminacji – na przykład diety bezglutenowej, bezmlecznej i niskokalorycznej.

Niedożywienie lub szybka utrata masy ciała mogą dodatkowo prowadzić do telogenowego wypadania włosów, czyli rozlanego zwiększonego wypadania włosów. W efekcie pacjent może mieć jednocześnie łysienie plackowate i drugi rodzaj utraty włosów.

Czy można stosować AIP jako uzupełnienie leczenia?

Jeżeli pacjent chce spróbować diety eliminacyjnej, najlepiej omówić to z lekarzem lub dietetykiem.

Szczególnie ważne jest, aby dieta:

• dostarczała odpowiedniej ilości kalorii,
• zawierała wystarczającą ilość białka,
• nie prowadziła do niedoborów,
• nie powodowała niepotrzebnego lęku przed jedzeniem,
• miała określony cel i czas trwania.

W przypadku bardzo restrykcyjnych diet warto również zaplanować etap ponownego wprowadzania produktów. Długotrwałe eliminowanie wielu grup żywności bez konkretnego wskazania medycznego nie jest konieczne.

Czy dieta może zastąpić leczenie łysienia plackowatego?

Nie.

Jeśli choroba jest aktywna i powoduje szybkie powstawanie nowych ognisk, samo zmodyfikowanie diety nie powinno zastępować leczenia zaleconego przez dermatologa.

W zależności od wieku, rozległości i przebiegu choroby stosuje się między innymi leczenie miejscowe, iniekcje kortykosteroidów, immunoterapię kontaktową czy – w odpowiednio dobranych przypadkach – leczenie ogólnoustrojowe.

Dieta może być elementem zdrowego stylu życia, ale nie należy przedstawiać jej jako sposobu na „wyłączenie” autoimmunologicznego ataku na mieszki włosowe.

Dieta w łysieniu plackowatym – co naprawdę ma sens?

Najbardziej racjonalne podejście to nie poszukiwanie jednego „zakazanego” produktu, lecz zadbanie o prawidłowe odżywienie organizmu.

W codziennej diecie warto uwzględniać:

• odpowiednią ilość pełnowartościowego białka,
• warzywa i owoce,
• produkty zbożowe, jeśli nie ma wskazań do ich eliminacji,
• ryby i zdrowe źródła tłuszczu,
• produkty bogate w żelazo i cynk,
• odpowiednią ilość płynów,
• możliwie mało wysoko przetworzonej żywności.

Jeżeli istnieje potwierdzony niedobór lub choroba wymagająca określonej diety, sposób żywienia należy oczywiście dostosować do tej sytuacji.

AIP w łysieniu plackowatym – złoty środek czy mit?

Protokół AIP nie jest obecnie udowodnionym leczeniem łysienia plackowatego. Nie ma również podstaw, aby każdej osobie z tą chorobą zalecać eliminację glutenu, nabiału czy innych grup produktów.

Zdrowa, dobrze zbilansowana dieta może wspierać ogólny stan zdrowia i prawidłowy wzrost włosów, ale nie zastępuje leczenia dermatologicznego.

Jeśli podejrzewasz, że określone produkty nasilają Twoje objawy, zamiast samodzielnie eliminować dużą liczbę produktów, warto ustalić z lekarzem, czy istnieją wskazania do diagnostyki celiakii, alergii, nietolerancji lub niedoborów.

W łysieniu plackowatym najważniejsze pozostaje prawidłowe rozpoznanie i odpowiednio dobrane leczenie. Dieta może je wspierać, ale nie powinna być przedstawiana jako cudowny sposób na zatrzymanie choroby.