Leki biologiczne na AZS – Nowa era w leczeniu atopii

Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła choroba zapalna, której objawami są przede wszystkim uporczywy świąd, suchość skóry, zaczerwienienie i nawracające zaostrzenia. U części pacjentów choroba ma łagodny przebieg i dobrze reaguje na leczenie miejscowe. U innych zmiany są rozległe, świąd utrudnia sen i codzienne funkcjonowanie, a standardowe leczenie nie przynosi wystarczającej poprawy.

W przypadku umiarkowanego i ciężkiego AZS coraz większe znaczenie mają leki biologiczne, które działają znacznie bardziej precyzyjnie niż klasyczne leki immunosupresyjne. Ich zadaniem nie jest po prostu ogólne „wyciszenie” odporności, ale zablokowanie konkretnych mechanizmów odpowiedzialnych za stan zapalny skóry.

Czym są leki biologiczne w leczeniu AZS?

Leki biologiczne to nowoczesne terapie wykorzystujące przeciwciała monoklonalne. Są projektowane tak, aby oddziaływać na określone cząsteczki uczestniczące w rozwoju choroby.

W AZS szczególne znaczenie ma tzw. zapalenie typu 2, w którym istotną rolę odgrywają m.in. interleukiny – białka uczestniczące w komunikacji między komórkami układu odpornościowego.

Dzięki zablokowaniu wybranego szlaku zapalnego można zmniejszyć:

• zaczerwienienie i stan zapalny skóry,
• świąd,
• suchość i podrażnienie,
• liczbę oraz nasilenie zaostrzeń,
• rozległość zmian skórnych.

Leczenie biologiczne nie jest jednak terapią przeznaczoną dla każdego pacjenta z AZS. O jego zastosowaniu decyduje dermatolog po ocenie nasilenia choroby, dotychczasowego leczenia i wpływu AZS na codzienne funkcjonowanie.

Dupilumab – jedna z najważniejszych terapii biologicznych AZS

Dupilumab jest przeciwciałem monoklonalnym, które blokuje działanie receptorów dla interleukiny 4 i interleukiny 13. Są to jedne z kluczowych mediatorów zapalenia typu 2 w AZS.

Dzięki temu lek może jednocześnie wpływać na kilka istotnych elementów choroby – stan zapalny, zaburzenie bariery skórnej oraz świąd.

Dupilumab stosuje się w leczeniu umiarkowanego i ciężkiego AZS u pacjentów, u których leczenie miejscowe jest niewystarczające lub nie może być zastosowane. W Unii Europejskiej jego zastosowanie obejmuje również określone grupy dzieci z ciężkim AZS.

Lek podaje się podskórnie, a schemat dawkowania zależy m.in. od wieku i masy ciała pacjenta.

Tralokinumab – terapia ukierunkowana na IL-13

Drugim dobrze znanym lekiem biologicznym stosowanym w AZS jest tralokinumab.

W przeciwieństwie do dupilumabu działa bardziej selektywnie – blokuje interleukinę 13 (IL-13). IL-13 odgrywa ważną rolę w procesie zapalnym związanym z AZS oraz w zaburzeniu funkcjonowania bariery skórnej.

Tralokinumab jest przeznaczony dla pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim AZS, u których leczenie miejscowe nie zapewnia odpowiedniej kontroli choroby.

Podobnie jak dupilumab jest podawany w postaci zastrzyków podskórnych. Po odpowiednim przeszkoleniu terapia może być w określonych sytuacjach kontynuowana w domu.

Czy istnieją inne leki biologiczne na AZS?

Tak. W ostatnich latach możliwości leczenia AZS jeszcze się poszerzyły.

Jednym z nowszych leków jest lebrikizumab, który również oddziałuje na szlak IL-13. W Unii Europejskiej jest przeznaczony do leczenia umiarkowanego i ciężkiego AZS u dorosłych oraz młodzieży od 12. roku życia o masie ciała co najmniej 40 kg, która kwalifikuje się do leczenia ogólnego.

Oznacza to, że współczesne leczenie AZS nie ogranicza się już do jednego rodzaju terapii biologicznej. Dermatolog może dobierać leczenie do charakterystyki choroby, wieku pacjenta, wcześniejszych terapii, przeciwwskazań oraz odpowiedzi na leczenie.

Jak leki biologiczne przerywają „błędne koło” AZS?

Jednym z najbardziej uciążliwych objawów AZS jest świąd.

Może on prowadzić do drapania, a drapanie uszkadza barierę ochronną skóry. Uszkodzona skóra staje się bardziej podatna na podrażnienia i utratę wody, co nasila stan zapalny oraz świąd. W ten sposób powstaje mechanizm określany jako błędne koło świądu i drapania.

Leki biologiczne nie działają jak zwykłe leki przeciwświądowe. Oddziałują na mechanizmy immunologiczne odpowiedzialne za stan zapalny, a dzięki temu mogą również znacząco zmniejszać świąd.

U części pacjentów poprawa świądu pojawia się stosunkowo wcześnie, podczas gdy pełniejsza poprawa zmian skórnych może wymagać więcej czasu.

Kiedy dermatolog może rozważyć leczenie biologiczne?

Leczenie biologiczne bierze się pod uwagę przede wszystkim wtedy, gdy AZS jest umiarkowane lub ciężkie, a leczenie miejscowe nie pozwala uzyskać odpowiedniej kontroli choroby.

Znaczenie mają nie tylko powierzchnia zmian, ale również:

• nasilenie świądu,
• zaburzenia snu,
• częstotliwość zaostrzeń,
• lokalizacja zmian,
• wpływ choroby na pracę, naukę i życie społeczne,
• wcześniejsze leczenie i jego skuteczność,
• przeciwwskazania do innych terapii.

Do oceny nasilenia AZS lekarze wykorzystują m.in. skale EASI i IGA. W polskim programie lekowym B.124 ciężka postać AZS jest jednym z kryteriów kwalifikacji do określonych terapii systemowych. Szczegółowe kryteria zależą od aktualnego programu i konkretnego leku.

Jak wygląda leczenie biologiczne?

Terapia rozpoczyna się od kwalifikacji przez lekarza. Dermatolog ocenia stan skóry, dotychczasowe leczenie, nasilenie choroby oraz ewentualne przeciwwskazania.

Następnie pacjent otrzymuje lek w postaci wstrzyknięcia podskórnego. Częstotliwość podawania zależy od konkretnego preparatu.

W przypadku części terapii po odpowiednim przeszkoleniu pacjent może wykonywać zastrzyki samodzielnie w domu. Nie oznacza to jednak rezygnacji z kontroli dermatologicznej – odpowiedź na leczenie powinna być regularnie oceniana.

W Polsce leczenie ciężkiego AZS może być prowadzone również w ramach programu lekowego NFZ. Aktualny program B.124 obejmuje m.in. dupilumab i tralokinumab, a jego zakres oraz kryteria mogą zmieniać się wraz z kolejnymi decyzjami refundacyjnymi.

Czy leki biologiczne leczą AZS na zawsze?

Nie. To bardzo ważne rozróżnienie.

Leki biologiczne mogą bardzo skutecznie kontrolować objawy choroby, ale AZS jest przewlekłą chorobą zapalną i obecnie nie możemy obiecać trwałego wyleczenia.

U części pacjentów uzyskuje się bardzo dobrą i długotrwałą kontrolę choroby. U innych konieczne jest kontynuowanie terapii lub modyfikacja leczenia.

Dlatego celem terapii jest przede wszystkim osiągnięcie możliwie długiej kontroli choroby, ograniczenie zaostrzeń oraz poprawa jakości życia.

Czy leki biologiczne są bezpieczne?

Jak każda terapia, leczenie biologiczne może powodować działania niepożądane. Ich charakter zależy od konkretnego preparatu.

W przypadku leków biologicznych stosowanych w AZS mogą występować m.in.:

• reakcje w miejscu wstrzyknięcia,
• podrażnienie lub suchość oczu,
• zapalenie spojówek,
• reakcje nadwrażliwości,
• inne działania niepożądane zależne od konkretnego leku.

Przykładowo w przypadku tralokinumabu i dupilumabu szczególną uwagę zwraca się na objawy dotyczące oczu. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent ich doświadczy.

Przed rozpoczęciem leczenia dermatolog ocenia indywidualne korzyści i ryzyko oraz ustala sposób monitorowania terapii.

Leki biologiczne a klasyczne leczenie AZS

Terapia biologiczna nie oznacza automatycznego odstawienia wszystkich innych metod leczenia.

W zależności od sytuacji pacjent nadal może stosować odpowiednio dobrane:

• emolienty,
• miejscowe glikokortykosteroidy,
• inhibitory kalcyneuryny,
• inne preparaty miejscowe.

Leczenie podstawowe pozostaje ważnym elementem kontroli AZS, ponieważ pomaga odbudowywać barierę skórną i ograniczać przesuszenie.

W przypadku niektórych leków biologicznych badano również ich stosowanie razem z terapią miejscową, dlatego sposób leczenia powinien być ustalany indywidualnie.

Czy każdy pacjent z AZS potrzebuje leczenia biologicznego?

Nie.

Wiele osób z AZS uzyskuje dobrą kontrolę choroby dzięki odpowiedniej pielęgnacji skóry i leczeniu miejscowemu. Terapie biologiczne są przeznaczone przede wszystkim dla pacjentów, u których choroba jest bardziej nasilona i wymaga leczenia ogólnego.

Jeżeli jednak AZS powoduje codzienny, trudny do opanowania świąd, regularnie wybudza ze snu, obejmuje duże powierzchnie skóry albo nie odpowiada odpowiednio na dotychczasowe leczenie, warto omówić z dermatologiem możliwość zastosowania nowoczesnego leczenia systemowego.

Nowoczesne leczenie AZS daje więcej możliwości

Rozwój leków biologicznych zmienił sposób leczenia ciężkiego AZS. Zamiast niespecyficznego hamowania całego układu odpornościowego możliwe jest coraz bardziej precyzyjne oddziaływanie na konkretne mechanizmy odpowiedzialne za chorobę.

Dupilumab, tralokinumab i lebrikizumab należą do terapii ukierunkowanych na szlaki zapalne istotne w AZS. Dobór konkretnego leczenia powinien zawsze uwzględniać indywidualną sytuację pacjenta.

Jeśli AZS mimo leczenia nadal znacząco wpływa na jakość życia, warto skonsultować się z dermatologiem i sprawdzić, czy istnieją wskazania do zastosowania terapii systemowej.