AZS na twarzy i powiekach – Bezpieczne leczenie bez sterydów

Atopowe zapalenie skóry (AZS) na twarzy jest szczególnie uciążliwe. Zaczerwienienie, łuszczenie, suchość i świąd są widoczne, a dodatkowo skóra twarzy jest bardziej delikatna niż skóra wielu innych części ciała.

Jeszcze większym problemem może być AZS na powiekach. Skóra w tej okolicy jest cienka i wrażliwa, dlatego leczenie wymaga szczególnej ostrożności. Nie oznacza to jednak, że należy całkowicie unikać leków przeciwzapalnych.

W przypadku częstych nawrotów bardzo ważną rolę mogą odgrywać miejscowe inhibitory kalcyneuryny – takrolimus i pimekrolimus. Są to leki przeciwzapalne, które nie powodują zaniku skóry charakterystycznego dla przewlekłego stosowania glikokortykosteroidów.

Dlaczego AZS często pojawia się na twarzy i powiekach?

Skóra twarzy ma specyficzne właściwości. Jest stale narażona na działanie:

• temperatury i zmian wilgotności,
• promieniowania UV,
• kosmetyków,
• środków myjących,
• potu,
• makijażu,
• zanieczyszczeń środowiska.

Okolica powiek jest dodatkowo wyjątkowo delikatna. Naskórek jest tutaj cienki, a częste pocieranie oczu może dodatkowo uszkadzać barierę ochronną.

W AZS dochodzi do zaburzenia bariery naskórkowej i przewlekłego stanu zapalnego. Dlatego skóra twarzy może szybko reagować zaczerwienieniem, pieczeniem i świądem.

Jak wygląda AZS na twarzy?

Zmiany mogą wyglądać różnie w zależności od wieku i aktywności choroby.

Typowe są:

• zaczerwienienie,
• przesuszenie,
• łuszczenie,
• świąd,
• pieczenie,
• uczucie napięcia skóry,
• drobne pęknięcia,
• w bardziej nasilonych przypadkach sączenie i strupy.

U części osób zaczerwienienie jest szczególnie widoczne wokół oczu, na powiekach, wokół ust lub na szyi.

Nie każda czerwona plama na twarzy jest jednak AZS. Podobny wygląd mogą powodować m.in. łojotokowe zapalenie skóry, alergiczny wyprysk kontaktowy, podrażnienie kosmetykami, trądzik różowaty czy infekcje.

AZS powiek – dlaczego wymaga szczególnej ostrożności?

Powiek nie powinno się traktować tak samo jak skóry przedramienia czy pleców.

Przy stosowaniu miejscowych glikokortykosteroidów na twarzy i w okolicy oczu znaczenie ma zarówno moc preparatu, jak i czas jego stosowania. Długotrwałe stosowanie steroidów w okolicy powiek może zwiększać ryzyko zaniku skóry, a przewlekła ekspozycja w tej okolicy wiązana jest również z ryzykiem powikłań okulistycznych, takich jak jaskra.

Nie oznacza to jednak, że steroidów nie wolno stosować na twarzy.

Przy zaostrzeniu AZS lekarz może zalecić słaby glikokortykosteroid na krótki czas, jeśli jest to właściwe dla konkretnego pacjenta. U dzieci wytyczne zalecają na twarz i szyję preparaty o małej mocy, z możliwością krótkotrwałego zastosowania mocniejszego preparatu w szczególnych sytuacjach.

Problemem jest przede wszystkim niekontrolowane, długotrwałe stosowanie steroidu, a nie każdorazowe użycie zgodnie z zaleceniem lekarza.

Czym są inhibitory kalcyneuryny?

Takrolimus i pimekrolimus należą do miejscowych inhibitorów kalcyneuryny.

Ich działanie polega na hamowaniu części procesów odpowiedzialnych za aktywację limfocytów T i produkcję cytokin zapalnych. W efekcie zmniejszają stan zapalny związany z AZS.

Najważniejszą różnicą w stosunku do glikokortykosteroidów jest to, że nie powodują zaniku skóry.

Dlatego mogą być szczególnie przydatne w miejscach, gdzie długotrwałe stosowanie steroidów jest problematyczne – m.in. na twarzy, powiekach i szyi.

Protopic i Elidel – czym się różnią?

Pacjenci często spotykają się z nazwami handlowymi:

• Protopic – preparat zawierający takrolimus,
• Elidel – krem zawierający pimekrolimus.

Oba należą do inhibitorów kalcyneuryny, ale mają nieco inne właściwości i wskazania.

Takrolimus jest dostępny w dwóch stężeniach i stosuje się go m.in. w umiarkowanym i ciężkim AZS. Pimekrolimus jest stosowany przede wszystkim w łagodnym i umiarkowanym AZS, również w okolicy twarzy i szyi. Konkretne wskazania zależą od wieku pacjenta, preparatu i charakterystyki choroby.

Dlatego nie należy samodzielnie wybierać pomiędzy Protopicem a Elidelem tylko na podstawie miejsca występowania zmian.

Czy inhibitory kalcyneuryny można stosować na powiekach?

Tak.

To właśnie jedna z sytuacji, w których ta grupa leków może być szczególnie przydatna.

W przeciwieństwie do glikokortykosteroidów miejscowe inhibitory kalcyneuryny nie powodują ścieńczenia skóry, dlatego mogą być stosowane na delikatnych obszarach, takich jak powieki, twarz czy szyja.

Lek należy jednak stosować zgodnie z zaleceniem lekarza i nie dopuszczać do przypadkowego dostania się preparatu do oka.

Czy Protopic lub Elidel mogą piec?

Tak – i jest to jedna z najczęstszych rzeczy, które zaskakują pacjentów.

Po zastosowaniu takrolimusu lub pimekrolimusu może pojawić się:

• pieczenie,
• uczucie ciepła,
• swędzenie,
• zaczerwienienie.

Objawy te często są najbardziej odczuwalne na początku leczenia i mogą z czasem się zmniejszać. Nie oznacza to automatycznie alergii na lek.

Jeżeli jednak reakcja jest bardzo nasilona, utrzymuje się lub pojawiają się nietypowe objawy, należy skonsultować się z lekarzem.

Czy inhibitory kalcyneuryny są bezpieczne?

Ich dużą zaletą jest brak ryzyka zaniku skóry typowego dla przewlekłego stosowania miejscowych glikokortykosteroidów.

Przez lata wokół tej grupy leków pojawiały się również obawy dotyczące potencjalnego ryzyka nowotworów. Dostępne dane nie wykazały jednak, aby prawidłowe miejscowe stosowanie inhibitorów kalcyneuryny powodowało wyraźny wzrost ryzyka nowotworów skóry czy chłoniaków.

Nie oznacza to, że są to preparaty odpowiednie dla każdego pacjenta. Powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza, uwzględniając wiek, lokalizację zmian, nasilenie choroby oraz ewentualne przeciwwskazania.

Czy trzeba całkowicie odstawić sterydy?

Nie.

To bardzo ważne, ponieważ określenie „leczenie bez sterydów” może sugerować, że glikokortykosteroidy są niebezpieczne i należy ich zawsze unikać.

W rzeczywistości miejscowe glikokortykosteroidy są podstawowym leczeniem zaostrzeń AZS. Ich skuteczność i bezpieczeństwo zależą od właściwego doboru preparatu, miejsca stosowania i czasu terapii.

Inhibitory kalcyneuryny są natomiast bardzo przydatne jako terapia oszczędzająca steroidy, szczególnie w miejscach wymagających ostrożności.

Możliwy schemat wygląda więc następująco:

zaostrzenie → odpowiednio dobrane leczenie przeciwzapalne → wygaszenie stanu zapalnego → leczenie podtrzymujące w problematycznych miejscach.

O konkretnym schemacie decyduje dermatolog.

Emolienty nadal są podstawą

Nawet najlepszy lek przeciwzapalny nie zastąpi prawidłowej pielęgnacji.

W AZS na twarzy i powiekach warto stosować łagodne preparaty nawilżające i emolienty, które wspierają barierę naskórkową i ograniczają utratę wody.

Należy jednak uważać z nakładaniem kosmetyków bezpośrednio w okolicy oczu. Jeżeli konkretny produkt powoduje pieczenie lub zaczerwienienie, warto go odstawić i omówić z lekarzem możliwość zastosowania innego preparatu.

Czy kosmetyki mogą powodować AZS na powiekach?

Tak.

W przypadku przewlekłego wyprysku powiek trzeba brać pod uwagę również alergiczne kontaktowe zapalenie skóry.

Problemem mogą być nie tylko kosmetyki nakładane bezpośrednio na powieki. Alergen może znajdować się np. w:

• kremie do twarzy,
• makijażu,
• tuszu do rzęs,
• produktach do włosów,
• lakierach i produktach do paznokci,
• perfumach,
• płynach do demakijażu.

Substancja może następnie zostać przeniesiona na powieki rękami.

Jeżeli zmiany są przewlekłe, nawracają mimo leczenia lub pojawiają się po zastosowaniu określonych kosmetyków, dermatolog może rozważyć testy płatkowe. U dzieci również przewlekły wyprysk twarzy i powiek może być wskazaniem do rozważenia alergicznego kontaktowego zapalenia skóry.

Czego lepiej unikać przy AZS powiek?

Przy aktywnych zmianach warto ograniczyć wszystko, co może dodatkowo podrażniać skórę.

Pomocne może być:

• ograniczenie liczby stosowanych kosmetyków,
• unikanie produktów silnie perfumowanych,
• delikatne oczyszczanie,
• rezygnacja z pocierania powiek,
• dokładne, ale delikatne usuwanie makijażu,
• stosowanie produktów dobrze tolerowanych przez skórę.

Nie warto również samodzielnie stosować na powieki silnych preparatów przeciwzapalnych „pożyczonych” od innej osoby.

Kiedy czerwone powieki nie są AZS?

Nie każda zmiana w okolicy oczu jest atopowym zapaleniem skóry.

Podobne objawy mogą powodować m.in.:

• alergiczne kontaktowe zapalenie skóry,
• podrażnienie,
• łojotokowe zapalenie skóry,
• zapalenie brzegów powiek,
• infekcje,
• inne choroby dermatologiczne.

Jeżeli objawy pojawiły się nagle, są nietypowe, dotyczą samego oka lub towarzyszą im zaburzenia widzenia, silny ból oka, światłowstręt albo wyraźny obrzęk, potrzebna jest odpowiednia konsultacja medyczna.

AZS twarzy można skutecznie kontrolować

Skóra twarzy i powiek wymaga szczególnego podejścia, ale nie oznacza to konieczności całkowitego unikania leczenia przeciwzapalnego.

W zaostrzeniach lekarz może zalecić odpowiednio dobrany miejscowy glikokortykosteroid stosowany przez krótki czas. Przy częstych nawrotach lub potrzebie długotrwałego leczenia szczególnie przydatne mogą być takrolimus i pimekrolimus, które nie powodują zaniku skóry.

Równie ważna pozostaje codzienna pielęgnacja i odbudowa bariery naskórkowej.

Jeżeli AZS na twarzy lub powiekach regularnie powraca mimo leczenia, warto ponownie ocenić rozpoznanie i wykluczyć m.in. alergię kontaktową. Właściwie dobrana terapia pozwala zwykle znacznie ograniczyć świąd, zaczerwienienie i nawroty, bez konieczności ciągłego stosowania steroidów w tych szczególnie delikatnych okolicach.