Aktywność fizyczna i sport w SM – Jak ćwiczyć bezpiecznie?

Diagnoza stwardnienia rozsianego nie oznacza konieczności rezygnacji ze sportu. Wręcz przeciwnie – odpowiednio dobrana aktywność fizyczna może pomagać w utrzymaniu siły mięśni, sprawności, równowagi i mobilności, a także wspierać radzenie sobie ze zmęczeniem.

Nie istnieje jednak jeden uniwersalny zestaw ćwiczeń dla wszystkich osób z SM. Plan aktywności powinien uwzględniać postać choroby, aktualne objawy, sprawność ruchową i reakcję organizmu na wysiłek.

Czy przy stwardnieniu rozsianym można uprawiać sport?

Tak. Większość osób z SM może być aktywna fizycznie, choć zakres możliwości może być bardzo różny.

W zależności od sprawności można wybierać między innymi:

• spacerami i nordic walking,
• jazdą na rowerze lub rowerze stacjonarnym,
• pływaniem i ćwiczeniami w wodzie,
• ćwiczeniami siłowymi,
• jogą i pilatesem,
• ćwiczeniami rozciągającymi,
• treningiem równowagi i koordynacji.

Aktywność nie musi oznaczać intensywnego treningu na siłowni. Nawet regularny, umiarkowany ruch może być wartościowy.

Ćwiczenia przy stwardnieniu rozsianym – co mogą poprawić?

Regularny ruch może korzystnie wpływać na kilka obszarów, które często sprawiają trudności osobom z SM. Aktywność pomaga między innymi utrzymywać siłę i sprawność mięśni, wspierać równowagę i chodzenie oraz poprawiać samopoczucie.

Szczególnie istotne jest podejście do zmęczenia związanego z SM. Choć wysiłek może początkowo wydawać się dodatkowym obciążeniem, odpowiednio dobrana aktywność może z czasem pomagać w radzeniu sobie z fatigue. Kluczowe jest jednak zachowanie równowagi między ćwiczeniami a odpoczynkiem.

Sport a SM – jakie ćwiczenia wybrać?

Nie trzeba ograniczać się do jednego rodzaju aktywności. Dobry program może łączyć kilka elementów.

Ćwiczenia aerobowe – na przykład marsz, rower, pływanie czy ćwiczenia na ergometrze – wspierają wydolność układu krążenia.

Trening siłowy pomaga utrzymywać i rozwijać siłę mięśni. Może być wykonywany z ciężarkami, gumami oporowymi albo z wykorzystaniem masy własnego ciała.

Ćwiczenia rozciągające i zakresu ruchu są szczególnie przydatne przy sztywności i spastyczności mięśni.

Ćwiczenia równowagi i koordynacji mogą być ważnym elementem rehabilitacji, szczególnie jeśli SM powoduje problemy z chodzeniem lub zwiększa ryzyko upadków.

Siłownia a SM – czy trening siłowy jest bezpieczny?

Siłownia nie jest z założenia przeciwwskazana przy stwardnieniu rozsianym. Trening powinien jednak być dopasowany do aktualnej sprawności.

Warto zacząć od mniejszych obciążeń i zwrócić uwagę na technikę wykonywania ćwiczeń. Przy problemach z równowagą, osłabieniu kończyn czy spastyczności pomoc fizjoterapeuty może być szczególnie cenna.

Nie należy kierować się zasadą „im mocniej, tym lepiej”. Celem jest poprawa lub utrzymanie sprawności, a nie doprowadzanie organizmu do skrajnego wyczerpania.

Fizjoterapia SM – kiedy jest szczególnie potrzebna?

Fizjoterapia jest ważną częścią kompleksowego postępowania w SM. Fizjoterapeuta może dobrać ćwiczenia do konkretnych problemów, takich jak:

• spastyczność i sztywność mięśni,
• osłabienie siły mięśniowej,
• zaburzenia równowagi,
• problemy z chodzeniem,
• zaburzenia postawy,
• zmęczenie,
• ograniczenie zakresu ruchu.

Program może obejmować rozciąganie, ćwiczenia wzmacniające, trening chodu, ćwiczenia równowagi oraz naukę bezpiecznego wykonywania codziennych czynności.

Szczególnie warto skonsultować się z fizjoterapeutą, jeśli objawy zaczynają ograniczać dotychczasową aktywność albo pojawiają się nowe problemy z poruszaniem się.

Spastyczność a ćwiczenia – czy można ją zmniejszyć?

Spastyczność może powodować wzmożone napięcie mięśni, sztywność i mimowolne skurcze. Odpowiednio dobrana fizjoterapia, regularne rozciąganie i ćwiczenia zakresu ruchu mogą pomagać w utrzymaniu elastyczności mięśni i stawów oraz w lepszym funkcjonowaniu.

Nie oznacza to jednak, że każde ćwiczenie będzie odpowiednie. Przy nasilonej spastyczności program powinien zostać indywidualnie dobrany przez fizjoterapeutę.

Zmęczenie w SM a aktywność fizyczna

Zmęczenie jest jednym z częstszych objawów stwardnienia rozsianego. Może być bardzo nasilone i nie zawsze odpowiada poziomowi wykonanej aktywności.

Dlatego podczas ćwiczeń ważne jest planowanie przerw i obserwowanie własnej reakcji na wysiłek. Lepsze mogą być krótsze sesje wykonywane regularnie niż sporadyczne, bardzo intensywne treningi.

Jeżeli po treningu objawy wyraźnie się nasilają i długo nie wracają do poziomu wyjściowego, warto omówić plan aktywności z fizjoterapeutą lub neurologiem.

Czy ciepło może pogarszać objawy SM?

U części osób z SM wzrost temperatury ciała może przejściowo nasilać niektóre objawy, takie jak zmęczenie, osłabienie czy zaburzenia widzenia. Nie oznacza to jednak nowego rzutu choroby.

W takiej sytuacji pomocne może być:

• ćwiczenie w chłodniejszym pomieszczeniu,
• robienie częstszych przerw,
• picie chłodnych płynów,
• wybieranie aktywności, podczas której łatwiej kontrolować temperaturę,
• korzystanie z ćwiczeń w wodzie, jeśli są dobrze tolerowane.

Ważne jest również odróżnienie przejściowego pogorszenia objawów związanego z przegrzaniem od rzeczywistego rzutu SM.

Jak bezpiecznie zacząć ćwiczyć przy SM?

Jeżeli wcześniej aktywność fizyczna była niewielka, najlepiej zacząć stopniowo. Dobrym pierwszym krokiem może być krótki spacer, ćwiczenia w domu lub spokojny trening na rowerze stacjonarnym.

Przed treningiem warto wykonać krótką rozgrzewkę, a po nim spokojnie zmniejszyć intensywność i rozciągnąć mięśnie. Z czasem można stopniowo zwiększać czas lub obciążenie.

Nie należy porównywać swojej sprawności z innymi osobami z SM. Przebieg choroby jest bardzo indywidualny, dlatego również możliwości wysiłkowe mogą się znacznie różnić.

Kiedy skonsultować trening z lekarzem lub fizjoterapeutą?

Konsultacja jest szczególnie wskazana, jeśli występują znaczne zaburzenia równowagi, częste upadki, nasilona spastyczność, duże osłabienie mięśni, problemy z chodzeniem lub jeśli po wysiłku objawy wyraźnie się nasilają.

W przypadku nagłego pojawienia się nowych objawów neurologicznych lub wyraźnego pogorszenia dotychczasowego stanu nie należy zakładać, że jest to tylko efekt treningu – wymaga to oceny medycznej.

Aktywność fizyczna w SM – najważniejsze zasady

Stwardnienie rozsiane nie musi oznaczać rezygnacji ze sportu. Regularny, odpowiednio dobrany ruch może być ważnym elementem życia z SM i pomagać w utrzymaniu sprawności oraz radzeniu sobie z niektórymi objawami choroby.

Najważniejsze jest dopasowanie aktywności do własnych możliwości. W przypadku problemów ze spastycznością, równowagą, chodzeniem czy nasilonym zmęczeniem warto skorzystać z pomocy fizjoterapeuty zajmującego się rehabilitacją neurologiczną.

Ćwiczenia nie zastępują leczenia modyfikującego przebieg SM, ale mogą stanowić jego ważne uzupełnienie.