Analiza składu ciała (DEXA/BIA) – Jak sprawdzić ile masz tłuszczu?

Sama masa ciała nie mówi wszystkiego o kondycji organizmu. Dwie osoby o tej samej wadze mogą mieć zupełnie inną ilość tkanki tłuszczowej, mięśni czy wody. Dlatego w diagnostyce otyłości coraz częściej wykorzystuje się analizę składu ciała.

Do najczęściej stosowanych metod należą BIA, czyli analiza impedancji bioelektrycznej, oraz DEXA, wykorzystująca niską dawkę promieniowania rentgenowskiego. Czym różnią się te badania, co można z nich odczytać i czy rzeczywiście można dzięki nim sprawdzić ilość tłuszczu trzewnego?

Czym jest analiza składu ciała?

Analiza składu ciała pozwala oszacować, z czego zbudowana jest masa naszego ciała. W zależności od zastosowanej metody można uzyskać informacje m.in. o:

• całkowitej zawartości tkanki tłuszczowej,
• masie beztłuszczowej,
• masie mięśniowej,
• zawartości wody,
• rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej.

To uzupełnienie klasycznej oceny masy ciała. BMI nie rozróżnia bowiem tkanki tłuszczowej od mięśniowej, dlatego samo BMI nie pokazuje dokładnie składu organizmu.

BIA – jak działa analiza impedancji bioelektrycznej?

BIA (Bioelectrical Impedance Analysis) wykorzystuje niewielki prąd elektryczny przepływający przez ciało. Poszczególne tkanki przewodzą go w różny sposób, dzięki czemu urządzenie może na podstawie pomiaru oszacować skład ciała.

BIA jest szybka, nieinwazyjna i powszechnie stosowana w gabinetach medycznych, poradniach dietetycznych czy klubach fitness.

Trzeba jednak pamiętać, że wynik BIA jest oszacowaniem, a nie bezpośrednim pomiarem ilości tłuszczu. Na rezultat mogą wpływać m.in. nawodnienie, posiłek, aktywność fizyczna, temperatura ciała czy warunki wykonania badania.

Dlatego podczas kontrolowania postępów najlepiej wykonywać kolejne pomiary w możliwie podobnych warunkach.

DEXA – dokładniejsza ocena składu ciała

DEXA (Dual-Energy X-ray Absorptiometry) jest metodą wykorzystującą dwa poziomy energii promieniowania rentgenowskiego. Badanie pozwala ocenić m.in. zawartość tkanki tłuszczowej, masę beztłuszczową oraz mineralizację kości.

Dużą zaletą DEXA jest możliwość uzyskania informacji o rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej w poszczególnych obszarach ciała. Badanie może więc dostarczyć bardziej szczegółowych informacji niż typowa analiza BIA.

DEXA wiąże się jednak z niewielką ekspozycją na promieniowanie i wymaga specjalistycznej aparatury, dlatego nie jest badaniem wykonywanym rutynowo u każdego pacjenta z nadmierną masą ciała.

DEXA czy BIA – które badanie wybrać?

Nie zawsze istnieje potrzeba wykonywania DEXA. W wielu przypadkach dobrej jakości analiza BIA, wykonana w odpowiednich i powtarzalnych warunkach, jest wystarczająca do monitorowania zmian składu ciała.

BIA sprawdza się szczególnie dobrze przy regularnym monitorowaniu zmian masy tłuszczowej i beztłuszczowej.

DEXA może być przydatna, gdy potrzebna jest bardziej szczegółowa ocena składu ciała i jego regionalnego rozmieszczenia lub gdy lekarz ma konkretne wskazania do wykonania takiego badania.

Wybór metody powinien zależeć od celu badania, stanu zdrowia i dostępności odpowiedniej aparatury.

Jak odczytać wynik analizy składu ciała?

Na wydruku z analizatora można znaleźć wiele parametrów. Najważniejsze jest jednak nie samo znalezienie jednej „idealnej” liczby, ale interpretacja całego wyniku.

Zawartość tkanki tłuszczowej

Procent tkanki tłuszczowej pokazuje, jaka część masy ciała przypada na tłuszcz.

Wartość należy interpretować z uwzględnieniem m.in. płci i wieku. Nie istnieje jedna prawidłowa wartość procentowej zawartości tłuszczu odpowiednia dla każdego człowieka.

Masa mięśniowa i beztłuszczowa

Masa beztłuszczowa obejmuje wszystkie składniki organizmu poza tłuszczem, m.in. mięśnie, wodę, narządy i kości. Nie jest więc tym samym co masa mięśniowa.

Jest to istotne szczególnie podczas redukcji masy ciała. Spadek masy na wadze nie powinien wynikać wyłącznie z utraty mięśni.

Tkanka tłuszczowa trzewna

Tłuszcz trzewny znajduje się wewnątrz jamy brzusznej, wokół narządów. Jego nadmiar wiąże się z większym ryzykiem zaburzeń metabolicznych i chorób sercowo-naczyniowych.

Niektóre analizatory BIA podają szacunkowy poziom lub wskaźnik tłuszczu trzewnego. Nie należy jednak traktować tej liczby jako bezpośredniego pomiaru ilości tłuszczu znajdującego się wokół narządów. Wynik zależy od zastosowanej technologii i algorytmu urządzenia.

DEXA może natomiast dostarczyć informacji o regionalnym rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej, ale również nie jest tym samym co bezpośredni pomiar objętości tłuszczu trzewnego za pomocą tomografii komputerowej czy rezonansu.

Czym jest „wiek metaboliczny”?

„Wiek metaboliczny” pojawia się na wynikach niektórych analizatorów BIA. Brzmi jak parametr medyczny, ale nie jest standardowym rozpoznaniem ani uznaną miarą wieku biologicznego organizmu.

Jest to najczęściej wartość obliczana przez producenta urządzenia na podstawie wybranych parametrów, takich jak masa ciała, skład ciała czy szacowany wydatek energetyczny.

Dlatego informacja, że urządzenie wskazało „wiek metaboliczny 45 lat”, mimo że masz 35 lat, nie oznacza, że Twój organizm rzeczywiście jest „o 10 lat starszy”.

Czy analiza składu ciała jest lepsza niż zwykła waga?

W wielu sytuacjach może dostarczyć znacznie więcej informacji. Sama masa ciała nie pokazuje bowiem, co dokładnie się zmienia.

Przykładowo osoba może schudnąć kilka kilogramów, ale część utraconej masy może stanowić tkanka mięśniowa. Z kolei przy treningu siłowym masa ciała może niewiele się zmieniać, mimo że zmniejsza się ilość tłuszczu i zwiększa masa mięśniowa.

Dlatego podczas leczenia otyłości warto patrzeć nie tylko na kilogramy, ale również na obwód talii, skład ciała, parametry metaboliczne i ogólną poprawę stanu zdrowia.

Jak przygotować się do badania BIA?

Aby kolejne pomiary można było ze sobą porównywać, warto wykonywać je w podobnych warunkach. W zależności od zaleceń konkretnego urządzenia istotne może być m.in.:

• wykonanie pomiaru o podobnej porze,
• zachowanie podobnego odstępu od posiłku,
• unikanie intensywnego wysiłku bezpośrednio przed badaniem,
• uwzględnienie nawodnienia organizmu,
• wykonywanie kolejnych pomiarów w podobnych warunkach.

Szczegółowe zalecenia mogą różnić się w zależności od analizatora.

Czy analiza składu ciała jest potrzebna przy leczeniu otyłości?

Nie u każdego pacjenta jest konieczna. W diagnostyce i leczeniu otyłości lekarz bierze pod uwagę znacznie więcej niż sam skład ciała – m.in. BMI, obwód talii, choroby współistniejące, ciśnienie tętnicze, wyniki badań laboratoryjnych, sposób odżywiania i aktywność fizyczną.

Analiza składu ciała może być jednak wartościowym uzupełnieniem diagnostyki i monitorowania leczenia, szczególnie gdy chcemy obserwować, czy zmniejsza się ilość tkanki tłuszczowej przy możliwie dobrym zachowaniu masy mięśniowej.

Waga to nie wszystko

Masa ciała jest tylko jednym z parametrów opisujących organizm. Analiza składu ciała pozwala spojrzeć na nią bardziej szczegółowo i sprawdzić, jaką część stanowi tkanka tłuszczowa, a jaką masa beztłuszczowa.

BIA jest wygodną metodą do regularnego monitorowania zmian, natomiast DEXA umożliwia bardziej szczegółową ocenę składu i rozmieszczenia tkanek. Wyniki obu badań należy jednak interpretować z uwzględnieniem ograniczeń danej metody.

Nie warto przywiązywać się do jednej liczby z wydruku. Najważniejszy jest trend zmian oraz jego znaczenie dla zdrowia. W przypadku leczenia otyłości analiza składu ciała może być pomocnym elementem szerszej oceny pacjenta, ale nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani pozostałych badań.