Bezdech senny i nadciśnienie – ukryte i groźne powikłania otyłości

Otyłość nie jest wyłącznie problemem wyglądu. Nadmierna masa ciała zwiększa ryzyko wielu chorób, w tym nadciśnienia tętniczego, cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych.

Jednym z często pomijanych problemów jest również obturacyjny bezdech senny. Może przez lata pozostawać nierozpoznany, ponieważ większość objawów pojawia się podczas snu.

Głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu, poranne bóle głowy i ciągłe zmęczenie nie zawsze są traktowane jako objawy choroby. Tymczasem nieleczony bezdech senny może dodatkowo obciążać układ krążenia i utrudniać kontrolowanie ciśnienia tętniczego.

Czym jest bezdech senny?

Obturacyjny bezdech senny (OBS) to zaburzenie oddychania, w którym podczas snu dochodzi wielokrotnie do częściowego lub całkowitego zamknięcia górnych dróg oddechowych.

W efekcie powietrze przestaje swobodnie przepływać, mimo że organizm nadal próbuje oddychać.

Epizody mogą powtarzać się wielokrotnie w ciągu jednej nocy. Prowadzą między innymi do:

• spadków poziomu tlenu we krwi,
• krótkich wybudzeń,
• zaburzenia prawidłowej struktury snu,
• przeciążenia układu nerwowego i krążenia.

Osoba chora często nie zdaje sobie sprawy z występowania bezdechów.

Jak rozpoznać bezdech senny?

Najbardziej charakterystyczne objawy mogą występować podczas snu:

• głośne i regularne chrapanie,
• przerwy w oddychaniu zauważane przez partnera,
• nagłe łapanie powietrza lub krztuszenie się w nocy,
• niespokojny sen,
• częste wybudzenia.

W ciągu dnia mogą pojawić się:

• nadmierna senność,
• zmęczenie mimo przespanej nocy,
• problemy z koncentracją,
• bóle głowy po przebudzeniu,
• rozdrażnienie,
• pogorszenie pamięci.

Nie każdy, kto chrapie, ma bezdech. Jednak połączenie chrapania, senności dziennej i nadmiernej masy ciała powinno skłonić do diagnostyki.

Dlaczego otyłość zwiększa ryzyko bezdechu?

Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej może sprzyjać zwężaniu górnych dróg oddechowych podczas snu.

Ryzyko OBS zwiększa się szczególnie wraz ze wzrostem masy ciała. Dlatego otyłość jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka obturacyjnego bezdechu sennego.

Nie oznacza to jednak, że bezdech występuje wyłącznie u osób z otyłością. Może pojawić się również przy prawidłowej masie ciała, między innymi w związku z budową anatomiczną dróg oddechowych.

Co bezdech senny ma wspólnego z nadciśnieniem?

Bardzo dużo.

Podczas bezdechu dochodzi do okresowych spadków poziomu tlenu i krótkich wybudzeń. Organizm reaguje na nie między innymi pobudzeniem układu współczulnego.

Powtarzające się w nocy skoki aktywności układu nerwowego mogą przyczyniać się do wzrostu ciśnienia tętniczego.

Dlatego nadciśnienie i bezdech senny często współistnieją, a osoby z nadciśnieniem, szczególnie trudnym do kontrolowania, powinny być oceniane również pod kątem OBS.

Czy bezdech może powodować nadciśnienie?

Może przyczyniać się do jego rozwoju i utrudniać jego kontrolowanie.

Nie oznacza to jednak, że każde nadciśnienie jest spowodowane bezdechem. Na ciśnienie wpływa wiele czynników, między innymi masa ciała, genetyka, dieta, aktywność fizyczna, alkohol, stres, choroby współistniejące i przyjmowane leki.

Jeżeli jednak nadciśnieniu towarzyszy głośne chrapanie lub przerwy w oddychaniu, warto sprawdzić, czy przyczyną nie jest również OBS.

Dlaczego bezdech obciąża serce?

Podczas kolejnych epizodów bezdechu organizm doświadcza powtarzających się zmian poziomu tlenu i ciśnienia oraz pobudzenia układu współczulnego.

Przy nieleczonym OBS może to zwiększać obciążenie układu sercowo-naczyniowego.

Bezdech senny jest związany między innymi z większym ryzykiem:

• nadciśnienia tętniczego,
• zaburzeń rytmu serca,
• chorób sercowo-naczyniowych,
• udaru mózgu.

Nie oznacza to, że bezdech automatycznie prowadzi do zawału czy udaru. Jest jednak jednym z czynników, które mogą zwiększać ryzyko sercowo-naczyniowe.

Otyłość, bezdech i nadciśnienie – błędne koło

Te problemy mogą wzajemnie się nasilać.

Otyłość → większe ryzyko bezdechu → gorsza jakość snu i przeciążenie układu krążenia → większe ryzyko nadciśnienia.

Jednocześnie niewyspanie i przewlekłe zmęczenie mogą utrudniać aktywność fizyczną oraz kontrolowanie apetytu i masy ciała.

Nie jest to jednak prosty mechanizm przyczynowo-skutkowy. Zarówno otyłość, jak i nadciśnienie oraz bezdech mają wiele możliwych przyczyn.

Czy można mieć bezdech i o tym nie wiedzieć?

Tak.

To jeden z powodów, dla których OBS jest często diagnozowany z opóźnieniem.

Pacjent może nie zauważać własnych bezdechów. Często pierwszą osobą, która zwraca uwagę na problem, jest partner lub członek rodziny.

Szczególnie istotne jest zwrócenie uwagi na połączenie:

głośnego chrapania + przerw w oddychaniu + senności w ciągu dnia.

Jak diagnozuje się bezdech senny?

Samo chrapanie nie wystarcza do rozpoznania choroby.

Lekarz może przeprowadzić ocenę objawów i ryzyka, a następnie zlecić badanie snu.

W zależności od sytuacji może to być:

• badanie poligraficzne lub inne badanie wykonywane w domu,
• polisomnografia wykonywana w specjalistycznej placówce.

Badanie pozwala ocenić między innymi liczbę zaburzeń oddychania podczas snu i ich wpływ na organizm.

Rozpoznanie powinno być oparte na obiektywnym badaniu snu, a nie wyłącznie na objawach.

Jak leczy się bezdech senny?

Sposób leczenia zależy od nasilenia choroby i jej przyczyny.

U pacjentów z nadmierną masą ciała ważnym elementem jest leczenie otyłości i redukcja masy ciała, ponieważ może zmniejszyć nasilenie OBS.

W przypadku wielu pacjentów stosuje się również terapię PAP, najczęściej CPAP. Urządzenie podczas snu dostarcza powietrze pod odpowiednim ciśnieniem i pomaga utrzymać drożność dróg oddechowych.

W wybranych przypadkach stosuje się również aparaty wewnątrzustne, leczenie laryngologiczne lub inne metody.

Czy CPAP leczy otyłość?

Nie.

CPAP leczy mechanizm bezdechu poprzez utrzymywanie drożności dróg oddechowych podczas snu.

Jeżeli pacjent ma otyłość, jej leczenie powinno być prowadzone równolegle. W zależności od sytuacji może obejmować zmianę stylu życia, farmakoterapię lub leczenie bariatryczne.

Czy schudnięcie może zmniejszyć bezdech?

Tak.

Redukcja masy ciała może zmniejszyć nasilenie obturacyjnego bezdechu sennego u osób, u których nadmierna masa ciała jest jednym z istotnych czynników ryzyka.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba po schudnięciu całkowicie pozbędzie się bezdechu. Dlatego nie należy samodzielnie rezygnować z zaleconego leczenia po zmniejszeniu masy ciała.

Co z nadciśnieniem?

Nadciśnienie wymaga osobnej diagnostyki i leczenia.

Podstawą jest regularne mierzenie ciśnienia oraz ocena całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. Leczenie może obejmować zmianę stylu życia i – jeśli jest to konieczne – leki przeciwnadciśnieniowe.

Jeżeli pacjent ma jednocześnie nadciśnienie i objawy bezdechu, leczenie obu problemów jest szczególnie istotne.

Kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Warto porozmawiać z lekarzem, jeśli:

• głośno i regularnie chrapiesz,
• ktoś zauważa u Ciebie przerwy w oddychaniu,
• budzisz się z uczuciem braku powietrza,
• jesteś bardzo senny w ciągu dnia,
• masz nadciśnienie trudne do kontrolowania,
• masz otyłość i jednocześnie objawy sugerujące bezdech,
• budzisz się z bólami głowy lub mimo odpowiedniej długości snu jesteś stale zmęczony.

Szczególną uwagę powinny zwrócić osoby z otyłością, nadciśnieniem, cukrzycą typu 2 lub chorobami układu krążenia, ponieważ należą do grup o zwiększonym ryzyku OBS.

Podsumowanie

Bezdech senny i nadciśnienie to jedne z ważnych powikłań i problemów zdrowotnych związanych z otyłością. Nadmierna masa ciała zwiększa ryzyko obturacyjnego bezdechu, a nieleczony bezdech może dodatkowo obciążać układ krążenia i utrudniać kontrolowanie ciśnienia.

Nie każdy, kto chrapie, ma bezdech. Jednak głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu, senność w ciągu dnia i nadciśnienie to sygnały, których nie warto ignorować.

Bezdech można diagnozować za pomocą badań snu, a jego leczenie może obejmować między innymi terapię PAP, odpowiednie leczenie otyłości oraz inne metody dobrane do przyczyny i nasilenia choroby.

Otyłość nie jest więc wyłącznie problemem estetycznym. Jej konsekwencje mogą dotyczyć snu, ciśnienia tętniczego, metabolizmu i całego układu sercowo-naczyniowego. Wczesne rozpoznanie problemu daje możliwość rozpoczęcia leczenia i ograniczenia jego konsekwencji.