Dna moczanowa (podagra) a otyłość – bolesne powikłanie nadwagi

Nagły, bardzo silny ból stawu, obrzęk, zaczerwienienie i nadwrażliwość na dotyk – tak może wyglądać atak dny moczanowej. Choroba często kojarzy się przede wszystkim z dietą i wysokim poziomem kwasu moczowego. Tymczasem na ryzyko jej rozwoju wpływa znacznie więcej czynników, a jednym z istotnych jest otyłość.

Nadmiar masy ciała może sprzyjać zwiększeniu stężenia kwasu moczowego i rozwojowi dny moczanowej. Z kolei powtarzające się ataki bólu mogą utrudniać aktywność fizyczną, która jest ważnym elementem leczenia otyłości.

Czym jest dna moczanowa?

Dna moczanowa to choroba związana z odkładaniem się kryształów moczanu monosodowego w stawach i innych tkankach. Dochodzi do tego, gdy stężenie kwasu moczowego we krwi jest zbyt wysokie przez odpowiednio długi czas.

Kryształy mogą wywołać silną reakcję zapalną. W efekcie pojawia się nagły ból, obrzęk, zaczerwienienie i znaczna wrażliwość zajętego stawu.

Najczęściej pierwszym miejscem ataku jest staw dużego palca u stopy – stąd określenie podagra. Dna może jednak zajmować również stawy skokowe, kolana, nadgarstki czy palce rąk.

Dlaczego otyłość zwiększa ryzyko dny moczanowej?

Związek między otyłością a dną jest wieloczynnikowy.

U osób z nadmierną masą ciała częściej występuje podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi. Jednym z mechanizmów jest zmniejszone wydalanie kwasu moczowego przez nerki.

Znaczenie mogą mieć również:

• insulinooporność,
• zespół metaboliczny,
• nadciśnienie tętnicze,
• niektóre choroby nerek,
• sposób żywienia,
• spożywanie alkoholu,
• stosowanie niektórych leków.

Dlatego dna moczanowa często współistnieje z innymi problemami metabolicznymi.

Czy wysoki kwas moczowy zawsze oznacza dnę?

Nie.

Hiperurykemia, czyli podwyższone stężenie kwasu moczowego we krwi, jest ważnym czynnikiem ryzyka dny moczanowej, ale sama w sobie nie oznacza, że pacjent ma dnę.

Wiele osób ma podwyższony kwas moczowy bez występowania typowych napadów zapalenia stawów.

Z drugiej strony podczas ostrego ataku dny poziom kwasu moczowego we krwi może być prawidłowy. Dlatego nie można wykluczyć dny wyłącznie na podstawie pojedynczego prawidłowego wyniku.

Rozpoznanie lekarz stawia na podstawie objawów, badania pacjenta i – w wybranych przypadkach – dodatkowych badań.

Jak wygląda atak dny moczanowej?

Atak często rozpoczyna się nagle, czasem w nocy.

Typowe objawy to:

• bardzo silny ból stawu,
• obrzęk,
• zaczerwienienie,
• uczucie ciepła w okolicy stawu,
• duża wrażliwość na dotyk,
• ograniczenie ruchomości.

Nawet dotknięcie chorego miejsca może być bardzo bolesne.

Najczęściej zajęty jest jeden staw, szczególnie staw dużego palca u stopy, ale choroba może obejmować również inne stawy.

Kwas moczowy a dieta – czego właściwie unikać?

Dieta ma znaczenie, ale sama dieta nie zawsze wystarcza do leczenia dny moczanowej.

Kwas moczowy powstaje między innymi podczas metabolizmu puryn. Dlatego przy dnie zaleca się ograniczenie produktów szczególnie bogatych w puryny oraz tych, które mogą zwiększać ryzyko hiperurykemii.

Warto ograniczyć przede wszystkim:

• podroby,
• duże ilości czerwonego mięsa,
• częste spożywanie niektórych ryb i owoców morza,
• alkohol, szczególnie piwo,
• napoje zawierające duże ilości cukrów prostych i fruktozy.

Nie oznacza to jednak konieczności stworzenia bardzo restrykcyjnej listy produktów „zakazanych”. Dieta powinna być zbilansowana i możliwa do utrzymania długoterminowo.

Warto również zadbać o odpowiednie nawodnienie, jeśli nie ma przeciwwskazań wynikających z innych chorób.

Czy odchudzanie pomaga obniżyć kwas moczowy?

Tak. Jeżeli występuje nadwaga lub otyłość, stopniowa redukcja masy ciała może poprawić gospodarkę kwasu moczowego i zmniejszyć ryzyko napadów dny.

Nie należy jednak stosować bardzo restrykcyjnych diet ani gwałtownego głodzenia się.

Szybkie odchudzanie i głodówki mogą przejściowo zwiększać stężenie kwasu moczowego i u niektórych osób sprzyjać wystąpieniu ataku.

Dlatego lepszym rozwiązaniem jest spokojna, stopniowa redukcja masy ciała połączona z odpowiednio zbilansowaną dietą i aktywnością fizyczną dostosowaną do możliwości pacjenta.

Dna moczanowa a insulinooporność

Dna moczanowa często współistnieje z zaburzeniami metabolicznymi.

Otyłość, insulinooporność, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe i podwyższone stężenie kwasu moczowego mogą występować jednocześnie jako element szerszego problemu metabolicznego.

Insulinooporność może również wpływać na sposób, w jaki nerki wydalają kwas moczowy.

Nie oznacza to jednak, że insulinooporność jest bezpośrednią przyczyną każdej dny moczanowej. Na rozwój choroby wpływa wiele czynników – genetycznych, metabolicznych, dietetycznych i związanych z funkcją nerek.

Czy można ćwiczyć przy dnie moczanowej?

Tak, ale rodzaj aktywności powinien być dostosowany do aktualnego stanu zdrowia.

Podczas ostrego ataku, kiedy staw jest bardzo bolesny, obrzęknięty i objęty stanem zapalnym, należy przede wszystkim pozwolić mu odpocząć i zastosować leczenie zalecone przez lekarza.

Po ustąpieniu ostrego stanu regularna aktywność fizyczna jest korzystna. Może pomagać w kontroli masy ciała, poprawiać sprawność i zmniejszać ryzyko chorób metabolicznych.

Dobrym wyborem mogą być między innymi:

• spacery,
• jazda na rowerze,
• pływanie,
• ćwiczenia w wodzie,
• trening wzmacniający dostosowany do możliwości.

Nie trzeba jednak wykonywać bardzo intensywnych treningów, aby odnieść korzyści zdrowotne.

Jak leczy się dnę moczanową?

Leczenie zależy od tego, czy mamy do czynienia z ostrym napadem, czy długoterminowym leczeniem mającym obniżyć stężenie kwasu moczowego i zapobiegać kolejnym atakom.

Podczas ostrego napadu lekarz może zastosować leki przeciwzapalne, kolchicynę lub glikokortykosteroidy – zależnie od stanu pacjenta, przeciwwskazań i innych przyjmowanych leków.

U osób z nawracającą lub bardziej zaawansowaną chorobą może być potrzebne leczenie obniżające stężenie kwasu moczowego, np. allopurynol lub febuksostat.

Celem takiego leczenia jest utrzymywanie stężenia kwasu moczowego na odpowiednio niskim poziomie, aby zapobiegać tworzeniu się kolejnych kryształów i stopniowo usuwać już istniejące złogi.

Nie należy samodzielnie rozpoczynać ani odstawiać leków przeciw dnie moczanowej.

Czy leki na otyłość mogą pomóc przy dnie?

Jeżeli pacjent ma jednocześnie otyłość wymagającą leczenia farmakologicznego, redukcja masy ciała może być korzystna również z punktu widzenia wielu chorób metabolicznych.

Nie należy jednak traktować leków stosowanych w leczeniu otyłości jako leków na dnę moczanową. Ich zastosowanie wymaga oceny wskazań, przeciwwskazań i całego stanu zdrowia pacjenta.

Podobnie sama utrata masy ciała nie zastępuje leczenia obniżającego kwas moczowy u osoby, która wymaga takiej terapii.

Kiedy z bólem stawu trzeba zgłosić się do lekarza?

Pierwszy w życiu nagły i silny ból, obrzęk oraz zaczerwienienie stawu powinny być skonsultowane z lekarzem. Objawy mogą pasować do dny, ale nie każdy czerwony i bolesny staw oznacza podagrę.

Szczególnie ważna jest szybka konsultacja, jeśli występuje:

• gorączka,
• bardzo silny ból,
• szybko narastający obrzęk,
• znaczne zaczerwienienie,
• złe samopoczucie,
• uraz stawu.

Podobne objawy może powodować między innymi zakażenie stawu, które wymaga pilnego leczenia.

Dna moczanowa i otyłość wymagają kompleksowego podejścia

Dna moczanowa nie jest wyłącznie „chorobą od mięsa”, a otyłość nie jest jej jedyną przyczyną. Obie choroby mogą być częścią szerszych zaburzeń metabolicznych i wzajemnie utrudniać leczenie.

Jeżeli występują jednocześnie otyłość, podwyższony kwas moczowy i nawracające napady bólu stawów, warto spojrzeć na problem całościowo.

Stopniowa redukcja masy ciała, odpowiednio dobrana dieta, aktywność fizyczna i – jeśli jest potrzebne – leczenie farmakologiczne dny mogą pomóc ograniczyć ryzyko kolejnych ataków i poprawić ogólny stan zdrowia.