Łuszczycowe Zapalenie Stawów (ŁZS) – nie lekceważ bólu

Łuszczyca nie zawsze ogranicza się do skóry. U części osób rozwija się łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) – przewlekła choroba zapalna, która może obejmować stawy, ścięgna, przyczepy ścięgniste i kręgosłup.

Ból stawów przy łuszczycy nie powinien być automatycznie tłumaczony przeciążeniem czy wiekiem. Szczególnie charakterystyczne są poranna sztywność, obrzęk stawów oraz tzw. palce kiełbaskowate (dactylitis). Wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia mają znaczenie, ponieważ celem terapii jest nie tylko zmniejszenie bólu, ale również zahamowanie zapalenia i zapobieganie uszkodzeniom stawów.

Czym jest łuszczycowe zapalenie stawów?

ŁZS należy do grupy chorób zapalnych układu mięśniowo-szkieletowego związanych z łuszczycą. Najczęściej pojawia się u osób, które mają już łuszczycę skóry lub paznokci, ale objawy stawowe mogą wystąpić również przed pojawieniem się zmian skórnych.

Choroba może zajmować:

• pojedyncze stawy,
• wiele stawów jednocześnie,
• stawy palców rąk i stóp,
• przyczepy ścięgien,
• kręgosłup i stawy krzyżowo-biodrowe.

Przebieg ŁZS jest różny u poszczególnych osób. U niektórych dominują bóle kilku stawów, u innych choroba ma bardziej rozległy i aktywny charakter.

Jakie są objawy ŁZS?

Najczęstsze objawy to:

• ból i obrzęk stawów,
• poranna sztywność,
• ograniczenie ruchomości,
• uczucie ciepła w obrębie zajętego stawu,
• ból i obrzęk palca ręki lub stopy,
• ból w miejscu przyczepu ścięgna,
• ból pięty,
• dolegliwości w obrębie kręgosłupa lub pośladków.

Charakterystyczne jest to, że sztywność zapalna może utrzymywać się przez dłuższy czas po przebudzeniu i poprawiać się wraz z rozruszaniem.

Nie każdy ból stawów u osoby z łuszczycą oznacza ŁZS. Właśnie dlatego potrzebna jest odpowiednia diagnostyka.

Palce kiełbaskowate – czym jest dactylitis?

Jednym z bardziej charakterystycznych objawów ŁZS jest dactylitis, czyli zapalenie całego palca.

Palec staje się wtedy:

• obrzęknięty na całej długości,
• bolesny,
• czasami zaczerwieniony,
• wyraźnie grubszy niż pozostałe palce.

Stąd określenie „palec kiełbaskowaty”.

Dactylitis nie jest zwykłym obrzękiem pojedynczego stawu. W proces zapalny mogą być zaangażowane jednocześnie stawy, pochewki ścięgien i tkanki wokół nich. Jest to jeden z objawów, który może wskazywać na ŁZS i ma znaczenie przy ocenie aktywności oraz rokowania choroby.

Łuszczyca paznokci a ŁZS

Zmiany na paznokciach mogą być ważną wskazówką. U osób z łuszczycą paznokci ryzyko rozwoju ŁZS jest większe.

Niepokojące są zwłaszcza:

• dołeczki w płytce paznokciowej,
• oddzielanie się paznokcia od łożyska,
• zgrubienie płytki,
• zmiany przypominające grzybicę.

Jeżeli oprócz zmian paznokciowych pojawia się ból lub obrzęk stawów, warto poinformować o tym dermatologa lub reumatologa.

Czy ŁZS może uszkodzić stawy?

Tak. To jedna z najważniejszych przyczyn, dla których nie należy ignorować objawów.

Przewlekły stan zapalny może prowadzić do zmian strukturalnych w obrębie stawów i ograniczenia ich funkcji. Dlatego współczesne leczenie ŁZS jest ukierunkowane nie tylko na chwilowe zmniejszenie bólu, ale na osiągnięcie remisji lub możliwie niskiej aktywności choroby oraz zapobieganie postępowi uszkodzeń.

Im wcześniej rozpoznana zostanie aktywna choroba i wdrożone odpowiednie leczenie, tym większa szansa na zachowanie sprawności.

Jak rozpoznaje się łuszczycowe zapalenie stawów?

Diagnostyką zajmuje się przede wszystkim reumatolog, często we współpracy z dermatologiem.

Lekarz ocenia m.in.:

• które stawy są bolesne i obrzęknięte,
• czas trwania porannej sztywności,
• obecność dactylitis,
• ból przyczepów ścięgnistych,
• stan skóry i paznokci,
• występowanie podobnych chorób w rodzinie.

W zależności od sytuacji wykonywane są badania laboratoryjne oraz obrazowe, np. USG stawów, RTG lub rezonans magnetyczny.

Nie istnieje jedno badanie krwi, które samo w sobie potwierdza lub wyklucza ŁZS. Wyniki badań są interpretowane razem z objawami i badaniem lekarskim.

Jak leczy się ŁZS?

Leczenie zależy od tego, które objawy dominują i jak aktywna jest choroba.

Przy łagodniejszych dolegliwościach lekarz może zastosować leczenie objawowe, np. niesteroidowe leki przeciwzapalne. Nie zatrzymują one jednak samego procesu chorobowego i nie powinny być traktowane jako jedyne rozwiązanie przy aktywnym ŁZS.

W przypadku zapalenia stawów obwodowych stosuje się leki modyfikujące przebieg choroby, czyli LMPCh. Jednym z najczęściej wykorzystywanych jest metotreksat, szczególnie gdy jednocześnie występują istotne zmiany skórne.

Jeśli leczenie nie zapewnia odpowiedniej kontroli choroby, lekarz może zdecydować o zastosowaniu terapii celowanych lub biologicznych.

Leczenie biologiczne ŁZS

Leki biologiczne oddziałują na konkretne mechanizmy odpowiedzialne za stan zapalny. W leczeniu ŁZS wykorzystywane są m.in. leki działające na TNF, IL-17 oraz IL-12/23, a wybór konkretnego preparatu zależy od obrazu choroby i chorób współistniejących. Aktualne zalecenia EULAR podkreślają indywidualizację leczenia i dostosowanie terapii do dominujących objawów, takich jak zapalenie stawów, dactylitis, enthesitis czy zajęcie skóry.

Leczenie biologiczne nie jest więc przeznaczone wyłącznie dla osób z bardzo rozległą łuszczycą skóry. Może mieć szczególne znaczenie wtedy, gdy aktywne zapalenie stawów nie jest odpowiednio kontrolowane innymi metodami.

W Polsce funkcjonuje program lekowy dotyczący leczenia chorych z łuszczycowym zapaleniem stawów, a świadczenia w jego ramach są realizowane przez placówki posiadające odpowiedni kontrakt z NFZ.

Czy ŁZS można wyleczyć?

ŁZS jest chorobą przewlekłą. Obecnie celem leczenia nie jest jednorazowe „wyleczenie”, ale uzyskanie i utrzymanie remisji lub niskiej aktywności choroby.

Dobrze dobrana terapia może znacząco ograniczyć ból i sztywność, zmniejszyć stan zapalny oraz pomóc zachować sprawność stawów.

Jeżeli jeden lek przestaje działać lub od początku nie zapewnia odpowiedniej kontroli, możliwa jest modyfikacja leczenia.

Kiedy z łuszczycą iść do reumatologa?

Nie warto czekać, aż ból stawów stanie się bardzo silny.

Konsultacja jest szczególnie wskazana, jeśli pojawiają się:

• powtarzające się obrzęki stawów,
• długotrwała poranna sztywność,
• palec lub palce stają się całe obrzęknięte,
• ból pięt lub innych przyczepów ścięgnistych,
• przewlekły ból pleców poprawiający się po rozruszaniu,
• ograniczenie ruchomości stawów,
• nowe dolegliwości stawowe przy jednoczesnym nasileniu łuszczycy.

Nie należy czekać na bardzo silny ból. W ŁZS istotne jest rozpoznanie aktywnego zapalenia odpowiednio wcześnie.

ŁZS to nie tylko ból stawów

Łuszczycowe zapalenie stawów jest chorobą ogólnoustrojową. Dlatego w ocenie pacjenta bierze się pod uwagę nie tylko stawy, ale również skórę, paznokcie, przyczepy ścięgniste, kręgosłup oraz choroby współistniejące.

Jeśli masz łuszczycę i pojawiły się u Ciebie poranna sztywność, obrzęk stawów lub „palce kiełbaskowate”, nie zakładaj, że to zwykłe przeciążenie. Wczesna konsultacja dermatologiczna lub reumatologiczna może pozwolić rozpocząć leczenie, zanim dojdzie do trwałych zmian w stawach.

Nowoczesne terapie, w tym leki biologiczne, dają dziś możliwość skutecznego kontrolowania ŁZS u wielu pacjentów.