Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) – jak rozpoznać i leczyć chorobę?

Nawracająca biegunka, krew w stolcu, bóle brzucha czy nagląca potrzeba skorzystania z toalety mogą mieć wiele przyczyn. Jeżeli jednak objawy utrzymują się przez dłuższy czas lub regularnie powracają, warto ustalić, co jest ich przyczyną.

Jedną z chorób, które mogą powodować tego rodzaju dolegliwości, jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Choroba może przebiegać z okresami zaostrzeń i remisji, a jej objawy mogą mieć różne nasilenie.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego, jakie daje objawy, jak wygląda diagnostyka oraz jakie możliwości leczenia są obecnie dostępne. Przybliżamy również nowe kierunki badań nad terapiami tej choroby.

Czym jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) jest przewlekłą chorobą zapalną należącą do grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit (IBD).

Stan zapalny obejmuje błonę śluzową jelita grubego i najczęściej rozpoczyna się w odbytnicy, a następnie może obejmować kolejne odcinki jelita grubego. W przeciwieństwie do choroby Leśniowskiego-Crohna WZJG dotyczy wyłącznie jelita grubego.

Choroba może przebiegać z okresami zaostrzeń, kiedy objawy stają się bardziej nasilone, oraz remisji, podczas której dolegliwości mogą ustąpić lub znacznie się zmniejszyć.

Dokładna przyczyna WZJG nie jest znana. Uważa się, że znaczenie mogą mieć między innymi predyspozycje genetyczne, nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego, mikrobiom jelitowy oraz czynniki środowiskowe.

Jakie są objawy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?

Objawy WZJG mogą różnić się w zależności od rozległości i aktywności stanu zapalnego.

Do najczęstszych należą:

• częste luźne lub wodniste stolce,
• krew w stolcu lub krwawienie z odbytnicy,
• śluz w stolcu,
• bóle i skurcze brzucha,
• nagląca potrzeba wypróżnienia,
• uczucie niepełnego wypróżnienia,
• częste oddawanie stolca, również w nocy.

Przy bardziej nasilonej chorobie mogą pojawić się również:

• przewlekłe zmęczenie,
• osłabienie,
• utrata masy ciała,
• gorączka,
• nudności lub wymioty,
• niedokrwistość.

Nasilenie objawów może być bardzo różne. U części osób występuje kilka łagodnych objawów, podczas gdy ciężkie zaostrzenie może prowadzić do bardzo częstych, krwistych wypróżnień i znacznego osłabienia.

Kiedy warto skonsultować objawy z lekarzem?

Pojedynczy epizod biegunki zwykle nie oznacza wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Warto jednak skonsultować się z lekarzem, jeżeli dolegliwości utrzymują się lub regularnie powracają.

Szczególnej uwagi wymagają:

• nawracająca biegunka,
• krew pojawiająca się w stolcu,
• częste parcie na stolec,
• nagła potrzeba skorzystania z toalety, której trudno powstrzymać,
• przewlekłe bóle brzucha,
• niewyjaśniona utrata masy ciała,
• przewlekłe zmęczenie lub osłabienie,
• niedokrwistość o nieustalonej przyczynie,
• gorączka towarzysząca objawom ze strony przewodu pokarmowego.

Krew w stolcu zawsze warto skonsultować z lekarzem, ponieważ może mieć wiele przyczyn i nie należy automatycznie przypisywać jej hemoroidom czy innym łagodnym dolegliwościom.

Jak rozpoznaje się wrzodziejące zapalenie jelita grubego?

Rozpoznanie WZJG wymaga połączenia informacji z wywiadu lekarskiego, badania fizykalnego oraz wyników odpowiednio dobranych badań.

W diagnostyce mogą być wykorzystywane:

• badania krwi, w tym morfologia i wskaźniki stanu zapalnego,
• badania oceniające między innymi niedokrwistość i niedobory,
• badania kału,
• kalprotektyna w kale,
• kolonoskopia z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego,
• sigmoidoskopia w wybranych przypadkach,
• dodatkowe badania obrazowe, jeśli są potrzebne.

Kolonoskopia z pobraniem wycinków odgrywa ważną rolę w rozpoznaniu choroby. Pozwala ocenić wygląd błony śluzowej jelita grubego, określić rozległość zmian oraz pobrać materiał do badania pod mikroskopem.

Badania pomagają również wykluczyć inne przyczyny podobnych objawów, między innymi infekcje przewodu pokarmowego czy chorobę Leśniowskiego-Crohna.

Jak wygląda leczenie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?

Leczenie WZJG dobierane jest indywidualnie. Znaczenie ma między innymi nasilenie objawów, rozległość zmian w jelicie grubym, wcześniejsze leczenie oraz odpowiedź organizmu na stosowane terapie.

Głównym celem leczenia jest zahamowanie stanu zapalnego, uzyskanie remisji oraz zapobieganie kolejnym zaostrzeniom i powikłaniom.

W zależności od sytuacji lekarz może zastosować różne metody leczenia.

Leki stosowane podczas zaostrzenia

W okresie zaostrzenia stosuje się leki, których zadaniem jest zmniejszenie stanu zapalnego i złagodzenie objawów.

W łagodniejszych postaciach choroby często stosowane są leki przeciwzapalne działające miejscowo w jelicie grubym lub na większym obszarze przewodu pokarmowego.

Jeżeli objawy są bardziej nasilone lub wcześniejsze leczenie nie przynosi odpowiedniej poprawy, lekarz może zastosować silniejsze leczenie przeciwzapalne.

Leczenie pomagające utrzymać remisję

Po opanowaniu zaostrzenia ważne jest utrzymanie choroby w remisji. W tym celu stosuje się leczenie podtrzymujące, którego zadaniem jest zmniejszenie ryzyka nawrotu objawów i ponownego rozwoju stanu zapalnego.

W zależności od przebiegu choroby mogą być stosowane różne grupy leków, w tym leki przeciwzapalne, leki wpływające na działanie układu odpornościowego oraz nowoczesne terapie biologiczne i inne terapie o ukierunkowanym działaniu.

Leczenie biologiczne i nowoczesne terapie

W umiarkowanej i ciężkiej postaci WZJG stosowane są również nowoczesne leki, które działają na określone mechanizmy odpowiedzialne za rozwój stanu zapalnego.

Terapie te mogą być stosowane między innymi wtedy, gdy wcześniejsze leczenie nie przyniosło wystarczającej poprawy, choroba ma cięższy przebieg lub istnieją przeciwwskazania do innych metod.

Współczesne leczenie WZJG obejmuje kilka różnych grup terapii, dzięki czemu lekarz może dobrać sposób leczenia do indywidualnej sytuacji pacjenta. Wśród stosowanych obecnie terapii znajdują się między innymi leki biologiczne oraz doustne leki o ukierunkowanym działaniu.

Czy dieta ma znaczenie w WZJG?

Odpowiednia dieta może pomóc zadbać o stan odżywienia i samopoczucie, ale sama dieta nie zastępuje leczenia przeciwzapalnego.

Nie ma jednej diety, która byłaby odpowiednia dla wszystkich osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Niektóre produkty mogą nasilać dolegliwości u konkretnej osoby, dlatego pomocne może być obserwowanie reakcji organizmu i prowadzenie dzienniczka żywieniowego.

Podczas aktywnej choroby szczególnie ważne jest dostarczanie odpowiedniej ilości energii, białka, witamin i składników mineralnych. W przypadku niedoborów lekarz może zalecić ich uzupełnianie.

Czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego wymaga operacji?

Większość pacjentów jest leczona farmakologicznie, jednak w niektórych sytuacjach konieczne może być leczenie chirurgiczne.

Operacja może być rozważana między innymi wtedy, gdy:

• leczenie farmakologiczne nie pozwala odpowiednio kontrolować choroby,
• występują poważne powikłania,
• pojawia się ciężkie krwawienie,
• dojdzie do perforacji jelita,
• wystąpi toksyczne rozdęcie jelita grubego,
• w obrębie jelita pojawią się zmiany zwiększające ryzyko rozwoju raka jelita grubego.

W przypadku WZJG leczenie chirurgiczne może polegać na usunięciu jelita grubego i odbytnicy. W zależności od sytuacji możliwe jest między innymi wytworzenie zbiornika jelitowego połączonego z odbytem lub wyłonienie ileostomii.

Decyzja o operacji zawsze zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta i powinna być omówiona z lekarzem.

Nowe możliwości leczenia

Możliwości leczenia wrzodziejącego zapalenia jelita grubego stale się poszerzają. Prowadzone są badania nad kolejnymi terapiami, które mają pozwolić skuteczniej kontrolować stan zapalny i utrzymywać remisję.

Jednym ze sposobów rozwoju nowych metod leczenia są badania kliniczne. Oceniane są w nich między innymi nowe leki działające na określone mechanizmy odpowiedzialne za stan zapalny, a także połączenia różnych terapii.

Badania kliniczne są jednym z etapów opracowywania nowych metod leczenia. Pozwalają ocenić ich skuteczność i bezpieczeństwo oraz sprawdzić, czy mogą stanowić wartościową opcję dla określonych grup pacjentów.

Udział w takim badaniu jest dobrowolny i możliwy tylko wtedy, gdy pacjent spełnia określone kryteria. Przed podjęciem decyzji uczestnik otrzymuje informacje dotyczące celu badania, jego przebiegu oraz możliwych korzyści i zagrożeń.

Czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego można kontrolować?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest chorobą przewlekłą, ale odpowiednio dobrane leczenie może pozwolić na uzyskanie i utrzymanie remisji.

Regularne kontrole są ważne również wtedy, gdy objawy ustąpiły. Ich celem jest ocena, czy choroba rzeczywiście pozostaje pod kontrolą i czy leczenie nadal jest odpowiednio dobrane.

U osób z WZJG lekarz może zalecić okresowe badania laboratoryjne, badania kału oraz badania endoskopowe. Zakres kontroli zależy między innymi od czasu trwania choroby, jej rozległości i przebiegu.

Kiedy konieczna jest pilna pomoc medyczna?

Niektóre objawy wymagają szybkiej oceny lekarskiej.

Pilnej konsultacji wymagają między innymi:

• bardzo częste krwiste wypróżnienia,
• silny lub narastający ból brzucha,
• wysoka gorączka,
• znaczne osłabienie,
• objawy odwodnienia,
• obfite krwawienie z przewodu pokarmowego,
• nagłe pogorszenie stanu ogólnego.

Ciężkie zaostrzenie WZJG może wymagać leczenia szpitalnego. W rzadkich przypadkach choroba może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak toksyczne rozdęcie jelita grubego czy perforacja, które wymagają natychmiastowego leczenia.

Podsumowanie

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest przewlekłą chorobą zapalną jelita grubego, która może przebiegać z okresami zaostrzeń i remisji.

Nawracająca biegunka, krew w stolcu, śluz, bóle brzucha, częste parcie na stolec czy nagła potrzeba skorzystania z toalety to objawy, których nie warto ignorować, szczególnie jeśli utrzymują się lub regularnie powracają.

Rozpoznanie wymaga odpowiednio dobranych badań, między innymi badań krwi i kału oraz badań endoskopowych, takich jak kolonoskopia z pobraniem wycinków.

Leczenie zależy od przebiegu choroby i może obejmować różne leki przeciwzapalne, terapie wpływające na układ odpornościowy, leczenie biologiczne oraz inne nowoczesne metody leczenia. W niektórych przypadkach konieczne może być leczenie chirurgiczne.

Jednocześnie prowadzone są badania nad kolejnymi terapiami. Badania kliniczne pozwalają oceniać nowe metody leczenia i sprawdzać, czy mogą w przyszłości poszerzyć możliwości terapeutyczne dla osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.

Jeżeli objawy ze strony przewodu pokarmowego utrzymują się, nawracają lub towarzyszy im krew w stolcu, utrata masy ciała czy przewlekłe osłabienie, warto skonsultować je z lekarzem i ustalić ich przyczynę.