Zaostrzenie WZJG i rzut choroby Crohna – co robić?

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna mają najczęściej przewlekły przebieg, z okresami remisji oraz zaostrzeń. Podczas remisji objawy mogą być niewielkie lub całkowicie nieobecne. Z kolei zaostrzenie WZJG lub rzut choroby Crohna oznacza ponowne pojawienie się albo nasilenie objawów związanych z aktywnym stanem zapalnym.

Zaostrzenie nie zawsze wygląda tak samo. U jednej osoby może oznaczać kilka dodatkowych wypróżnień i niewielką ilość krwi w stolcu, u innej – silną biegunkę, ból brzucha, gorączkę czy znaczne osłabienie.

Ważne jest rozpoznanie pogorszenia odpowiednio wcześnie. Pozwala to ocenić aktywność choroby, wykluczyć infekcję i w razie potrzeby zmodyfikować leczenie.

Czym jest zaostrzenie WZJG?

Zaostrzenie WZJG oznacza zwiększenie aktywności zapalnej w jelicie grubym i ponowne pojawienie się lub nasilenie objawów.

Najczęściej występują:

• częstsze wypróżnienia,
• biegunka,
• krew w stolcu,
• śluz w stolcu,
• naglące parcie na stolec,
• bóle i skurcze brzucha,
• uczucie niepełnego wypróżnienia,
• osłabienie,
• gorączka w cięższych przypadkach.

Jednym z ważnych sygnałów nawrotu WZJG może być nagła zmiana liczby wypróżnień lub pojawienie się krwi u osoby, która wcześniej pozostawała w remisji.

Czym jest rzut choroby Crohna?

Rzut choroby Leśniowskiego-Crohna oznacza ponowne zwiększenie aktywności choroby.

Objawy zależą od miejsca, w którym znajduje się stan zapalny.

Mogą obejmować:

• biegunkę,
• bóle brzucha,
• utratę masy ciała,
• zmniejszenie apetytu,
• przewlekłe zmęczenie,
• gorączkę,
• nudności,
• wymioty,
• krew w stolcu, szczególnie przy zajęciu jelita grubego.

W przypadku Crohna objawy mogą również wynikać z powikłań, takich jak zwężenie jelita, przetoka czy ropień.

Jak rozpoznać nawrót WZJG?

U osoby z rozpoznanym WZJG szczególną uwagę powinny zwrócić zmiany w stosunku do okresu remisji.

Sygnałem nawrotu może być:

• zwiększenie liczby stolców,
• ponowne pojawienie się krwi,
• śluz w stolcu,
• silniejsze parcie na stolec,
• nocne wypróżnienia,
• bóle brzucha,
• pogorszenie ogólnego samopoczucia.

Nie zawsze wszystkie objawy występują jednocześnie.

Jeżeli pojawiają się ponownie po okresie poprawy, warto skontaktować się z lekarzem zamiast samodzielnie zwiększać dawki leków.

Czy każdy gorszy dzień oznacza rzut choroby?

Nie.

Pojedyncza biegunka, ból brzucha czy zmiana rytmu wypróżnień nie musi oznaczać zaostrzenia IBD.

Podobne objawy mogą być spowodowane między innymi:

• infekcją przewodu pokarmowego,
• zatruciem pokarmowym,
• zmianą diety,
• działaniem leków,
• nietolerancją określonych produktów,
• stresem,
• innymi chorobami przewodu pokarmowego.

Dlatego przy pogorszeniu objawów lekarz może zalecić dodatkowe badania, aby ustalić, czy rzeczywiście doszło do zwiększenia aktywności choroby.

Dlaczego trzeba wykluczyć infekcję?

Infekcja jelitowa może powodować objawy bardzo podobne do zaostrzenia WZJG lub Crohna.

Może również zwiększać stężenie kalprotektyny w kale.

Z tego powodu przy nagłym pogorszeniu objawów lekarz może zalecić badania stolca w kierunku zakażenia. Jest to szczególnie istotne przed zmianą lub intensyfikacją leczenia immunosupresyjnego.

Jakie badania wykonuje się podczas zaostrzenia?

Zakres badań zależy od nasilenia objawów i rodzaju choroby.

Lekarz może zalecić:

• morfologię krwi,
• CRP,
• elektrolity,
• albuminę,
• parametry funkcji nerek i wątroby,
• żelazo i ferrytynę,
• kalprotektynę w kale,
• badania mikrobiologiczne stolca.

W wybranych sytuacjach potrzebne są również badania endoskopowe lub obrazowe.

Kalprotektyna podczas zaostrzenia

Kalprotektyna w kale jest jednym z badań wykorzystywanych do oceny aktywności stanu zapalnego w przewodzie pokarmowym.

Jej wzrost może wskazywać na aktywne zapalenie i być pomocny w różnicowaniu zaostrzenia IBD z niektórymi zaburzeniami czynnościowymi.

Nie jest jednak badaniem specyficznym wyłącznie dla WZJG i Crohna. Podwyższona kalprotektyna może występować również przy infekcjach i innych stanach zapalnych.

Czy trzeba wykonywać kolonoskopię przy każdym zaostrzeniu?

Nie.

Kolonoskopia nie jest konieczna przy każdym pogorszeniu objawów.

W zależności od sytuacji lekarz może najpierw ocenić objawy, wykonać badania krwi i kału oraz zdecydować, czy potrzebna jest endoskopia.

Kolonoskopia może być szczególnie przydatna, gdy:

• rozpoznanie jest niepewne,
• objawy są ciężkie lub nietypowe,
• nie ma odpowiedzi na leczenie,
• konieczna jest dokładna ocena aktywności choroby,
• występuje podejrzenie innych zmian w jelicie.

Co zrobić przy zaostrzeniu WZJG?

Najważniejsze jest ustalenie, czy rzeczywiście doszło do aktywacji choroby i jak duże jest jej nasilenie.

Nie należy samodzielnie odstawiać leków ani zmieniać ich dawek bez konsultacji.

Lekarz może zdecydować między innymi o:

• modyfikacji dotychczasowego leczenia,
• zastosowaniu leczenia miejscowego,
• krótkotrwałym zastosowaniu glikokortykosteroidów,
• włączeniu lub zmianie leczenia immunomodulującego albo biologicznego,
• konieczności hospitalizacji w przypadku ciężkiego zaostrzenia.

Sposób leczenia zależy od aktywności i rozległości choroby oraz wcześniejszej odpowiedzi na terapię.

Jak leczy się rzut choroby Crohna?

Leczenie zależy od lokalizacji i charakteru aktywnego stanu zapalnego.

W zależności od sytuacji stosuje się między innymi:

• glikokortykosteroidy,
• leki immunomodulujące,
• leczenie biologiczne,
• leki o działaniu ukierunkowanym molekularnie,
• odpowiednie leczenie żywieniowe w wybranych przypadkach.

Jeżeli zaostrzenie jest związane z powikłaniem, takim jak ropień lub zwężenie jelita, postępowanie może wyglądać zupełnie inaczej i czasami wymaga leczenia zabiegowego.

Czy podczas zaostrzenia trzeba zmienić dietę?

Nie ma jednej diety odpowiedniej dla każdego pacjenta podczas rzutu IBD.

Sposób żywienia powinien zależeć między innymi od:

• rodzaju choroby,
• nasilenia objawów,
• lokalizacji zmian,
• występowania zwężeń,
• tolerancji poszczególnych produktów,
• ryzyka niedożywienia.

Podczas nasilonej biegunki szczególnie ważne jest odpowiednie nawodnienie i uzupełnianie elektrolitów.

Nie należy natomiast wprowadzać bardzo restrykcyjnej diety eliminacyjnej bez uzasadnienia, ponieważ może to prowadzić do niedoborów.

A co ze zwężeniem jelita w chorobie Crohna?

To szczególna sytuacja.

Jeżeli Crohn doprowadził do zwężenia jelita, dieta może wymagać modyfikacji, a w cięższych przypadkach konieczne jest leczenie zabiegowe.

Objawy sugerujące problem ze zwężeniem mogą obejmować:

• skurczowy ból brzucha,
• nasilanie dolegliwości po posiłku,
• wzdęcie,
• nudności,
• wymioty,
• zaparcie lub zatrzymanie gazów.

Silny ból, uporczywe wymioty, znaczne rozdęcie brzucha oraz zatrzymanie stolca i gazów mogą wskazywać na niedrożność jelit i wymagają pilnej pomocy medycznej.

Czy stres może wywołać zaostrzenie?

Stres nie jest uznawany za bezpośrednią przyczynę WZJG ani choroby Crohna.

Może jednak wpływać na funkcjonowanie przewodu pokarmowego, samopoczucie i sposób odczuwania objawów. Długotrwały stres może również utrudniać przestrzeganie zaleceń dotyczących leczenia i stylu życia.

Jeżeli objawy pojawiają się lub nasilają w okresie stresu, nie należy jednak automatycznie zakładać, że są wyłącznie jego skutkiem. W przypadku WZJG lub Crohna warto ocenić, czy nie doszło również do rzeczywistego zwiększenia aktywności choroby.

Czy można zapobiegać zaostrzeniom?

Nie wszystkim rzutom można zapobiec, ale można ograniczać ryzyko ich wystąpienia.

Znaczenie ma między innymi:

• regularne przyjmowanie zaleconych leków,
• nieodstawianie leczenia bez konsultacji,
• wykonywanie zaleconych badań kontrolnych,
• zgłaszanie nowych objawów,
• odpowiednie nawodnienie,
• unikanie palenia tytoniu, szczególnie w chorobie Crohna,
• dbanie o odpowiednią dietę i stan odżywienia.

Warto również pamiętać, że brak objawów nie zawsze oznacza całkowity brak aktywności zapalnej. Dlatego u osób z IBD ważne są także regularne kontrole.

Kiedy zaostrzenie wymaga pilnej pomocy?

Niektóre objawy mogą wskazywać na ciężkie zaostrzenie lub powikłanie choroby.

Pilnej oceny wymagają między innymi:

• bardzo częsta, nasilona biegunka,
• duża ilość krwi w stolcu,
• silny lub narastający ból brzucha,
• wysoka gorączka,
• powtarzające się wymioty,
• znaczne odwodnienie,
• omdlenie,
• szybko narastające osłabienie,
• znaczne rozdęcie brzucha,
• zatrzymanie gazów i stolca.

W przypadku ciężkiego zaostrzenia WZJG lub poważnych powikłań Crohna może być konieczna hospitalizacja.

Czy po zaostrzeniu trzeba wykonywać badania kontrolne?

Często tak.

Po zmianie leczenia lekarz może zalecić kontrolę objawów, badań laboratoryjnych oraz kalprotektyny.

Celem jest nie tylko sprawdzenie, czy pacjent czuje się lepiej, ale również ocena, czy zmniejszyła się aktywność zapalna.

Jest to ważne, ponieważ poprawa objawów nie zawsze oznacza pełne wyciszenie stanu zapalnego.

Podsumowanie

Zaostrzenie WZJG i rzut choroby Leśniowskiego-Crohna oznaczają zwiększenie aktywności choroby i ponowne pojawienie się lub nasilenie objawów. W WZJG szczególnie charakterystyczne są częstsze wypróżnienia, biegunka, krew i śluz w stolcu oraz naglące parcie. W Crohnie objawy zależą w dużej mierze od lokalizacji zmian i mogą obejmować bóle brzucha, biegunkę, utratę masy ciała, gorączkę, a także objawy związane z powikłaniami.

Nie każde pogorszenie samopoczucia oznacza jednak rzut choroby. Infekcja przewodu pokarmowego i inne problemy mogą powodować bardzo podobne objawy, dlatego w razie nagłego pogorszenia lekarz może zalecić badania krwi, kału i kalprotektynę.

Leczenie zaostrzenia powinno być dostosowane do rodzaju i nasilenia choroby. Nie należy samodzielnie odstawiać leków ani zmieniać ich dawek. W przypadku ciężkich objawów może być konieczna pilna pomoc medyczna lub hospitalizacja.

Szybkie reagowanie na pierwsze oznaki nawrotu pozwala wcześniej ocenić aktywność choroby i odpowiednio dostosować leczenie. W przypadku WZJG i Crohna ważne jest również regularne monitorowanie stanu zapalnego, ponieważ dobre samopoczucie nie zawsze oznacza całkowite wyciszenie choroby.