Zwężenie i niedrożność jelit w chorobie Crohna – objawy i dieta

Zwężenie jelita jest jednym z możliwych powikłań choroby Leśniowskiego-Crohna. Przewlekły stan zapalny może prowadzić do pogrubienia ściany jelita i powstawania zmian włóknistych, które stopniowo zmniejszają jego światło. W efekcie przesuwanie treści pokarmowej może być utrudnione, a w bardziej zaawansowanych przypadkach może dojść do niedrożności jelit.

Zwężenie nie zawsze od początku powoduje silne objawy. Początkowo może pojawiać się ból brzucha po jedzeniu, uczucie pełności, wzdęcia czy okresowe nudności. W przypadku całkowitego lub znacznego zablokowania pasażu mogą wystąpić wymioty, zatrzymanie gazów i stolca oraz silny, narastający ból brzucha. Taka sytuacja wymaga pilnej pomocy medycznej.

Czym jest zwężenie jelita w chorobie Crohna?

Zwężenie jelita polega na zmniejszeniu średnicy światła jelita. W chorobie Leśniowskiego-Crohna może być wynikiem przewlekłego procesu zapalnego.

Początkowo istotną rolę może odgrywać obrzęk i aktywne zapalenie ściany jelita. Z czasem może dochodzić do włóknienia i powstawania trwałych zmian bliznowatych.

W praktyce wyróżnia się więc zwężenia, w których dominuje:

• aktywny stan zapalny,
• włóknienie,
• połączenie obu mechanizmów.

Rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ zwężenie związane głównie z aktywnym zapaleniem może reagować na leczenie farmakologiczne, natomiast utrwalone zwężenie włókniste może wymagać leczenia endoskopowego lub chirurgicznego.

Czy zwężenie zawsze prowadzi do niedrożności?

Nie.

Zwężenie może być częściowe i przez długi czas umożliwiać przechodzenie treści pokarmowej. Objawy mogą wówczas pojawiać się okresowo, szczególnie po większych posiłkach.

Jeżeli światło jelita staje się coraz węższe, przepływ treści może zostać poważnie ograniczony. Wtedy może dojść do częściowej lub całkowitej niedrożności jelit.

Niedrożność jest poważnym powikłaniem i wymaga szybkiej oceny medycznej.

Jakie są objawy zwężenia jelita?

Objawy zależą przede wszystkim od lokalizacji i stopnia zwężenia.

Mogą pojawić się:

• skurczowe bóle brzucha,
• ból lub dyskomfort po jedzeniu,
• wzdęcia,
• uczucie pełności,
• nudności,
• okresowe wymioty,
• zmniejszenie apetytu,
• zaparcia lub rzadsze oddawanie stolca,
• trudności z oddawaniem gazów.

Charakterystyczne może być nasilanie się dolegliwości po większym posiłku. Pacjent może zauważyć, że po spożyciu określonych produktów lub większej ilości jedzenia pojawiają się skurcze, wzdęcia i uczucie zalegania treści w jamie brzusznej.

Dlaczego boli po jedzeniu?

Po spożyciu posiłku przewód pokarmowy zwiększa swoją aktywność, a treść pokarmowa przesuwa się w kierunku dalszych odcinków jelita.

Jeżeli światło jelita jest zwężone, przechodzenie treści przez ten odcinek może być utrudnione. Może to powodować wzrost ciśnienia powyżej miejsca zwężenia i pojawienie się bólu, skurczów oraz wzdęcia.

Z tego powodu powtarzający się ból brzucha po jedzeniu, szczególnie w połączeniu ze wzdęciami, nudnościami lub zmianą rytmu wypróżnień, powinien zostać oceniony przez lekarza.

Jak wygląda niedrożność jelit?

Niedrożność oznacza zaburzenie lub zatrzymanie prawidłowego przepływu treści jelitowej.

Do typowych objawów należą:

• silny lub narastający ból brzucha,
• skurcze brzucha,
• znaczne wzdęcie,
• nudności,
• powtarzające się wymioty,
• zatrzymanie gazów,
• brak możliwości oddania stolca,
• narastające osłabienie.

Objawy mogą początkowo przypominać zwykłe dolegliwości jelitowe, jednak ich nasilanie się, szczególnie połączone z wymiotami i zatrzymaniem gazów lub stolca, wymaga pilnej diagnostyki.

Dlaczego niedrożność jest groźna?

Niedrożność może prowadzić do gromadzenia się treści i gazów w jelicie oraz nadmiernego rozciągnięcia jego ściany.

W ciężkich przypadkach może dojść do zaburzenia ukrwienia jelita, jego uszkodzenia, perforacji oraz rozwoju zapalenia otrzewnej. Niedrożność może być więc stanem zagrożenia zdrowia, a czasem również życia.

W przypadku podejrzenia niedrożności konieczna jest pilna ocena lekarska. Nie należy próbować przeczekać nasilonych objawów ani samodzielnie stosować środków przeczyszczających.

Jak diagnozuje się zwężenie jelita?

Diagnostyka zależy od objawów i miejsca podejrzewanego zwężenia.

Lekarz może zlecić:

• badania krwi,
• kolonoskopię,
• rezonans magnetyczny jelit,
• tomografię komputerową,
• USG jelit.

Badania obrazowe, takie jak rezonans enterograficzny lub tomografia enterograficzna, pozwalają ocenić między innymi grubość ściany jelita, długość zwężenia oraz jego charakter.

Kolonoskopia może być pomocna szczególnie wtedy, gdy zwężenie znajduje się w jelicie grubym lub końcowym odcinku jelita krętego. Nie zawsze jednak możliwe jest przeprowadzenie endoskopu przez bardzo wąski odcinek.

Czy zwężenie można wyleczyć lekami?

Zależy to od jego charakteru.

Jeżeli głównym problemem jest aktywny stan zapalny, odpowiednie leczenie choroby Crohna może zmniejszyć obrzęk i stan zapalny ściany jelita, a tym samym poprawić drożność.

W przypadku utrwalonego zwężenia włóknistego leczenie farmakologiczne może nie być wystarczające. W takich sytuacjach rozważane są inne metody, między innymi poszerzenie zwężenia podczas endoskopii lub leczenie chirurgiczne.

Na czym polega leczenie endoskopowe?

W wybranych przypadkach możliwe jest wykonanie dylatacji balonowej, czyli poszerzenia zwężonego odcinka jelita za pomocą specjalnego balonu wprowadzanego podczas badania endoskopowego.

Metoda ta może być stosowana przede wszystkim przy odpowiednio zlokalizowanych i krótkich zwężeniach.

Dylatacja może poprawić przepływ treści jelitowej i odsunąć w czasie konieczność operacji, ale nie usuwa przyczyny choroby Crohna. Zwężenie może z czasem ponownie się pojawić, dlatego pacjent nadal wymaga kontroli.

Kiedy konieczna jest operacja?

Leczenie chirurgiczne może być konieczne w przypadku ciężkich lub utrwalonych zwężeń, szczególnie gdy powodują istotne zaburzenia pasażu lub nie mogą zostać skutecznie leczone endoskopowo.

Operacja może być również konieczna w przypadku niedrożności, perforacji jelita lub innych poważnych powikłań.

W zależności od sytuacji chirurg może usunąć zwężony fragment jelita albo wykonać zabieg mający na celu poszerzenie zwężenia bez jego usuwania.

Operacja nie oznacza całkowitego wyleczenia choroby Leśniowskiego-Crohna. Choroba może z czasem pojawić się ponownie, dlatego po zabiegu konieczne jest dalsze monitorowanie.

Dieta przy zwężeniu jelita – dlaczego ma znaczenie?

Dieta nie jest w stanie usunąć zwężenia, ale odpowiedni sposób żywienia może zmniejszyć ryzyko nasilenia objawów związanych z utrudnionym pasażem.

W przypadku zwężenia szczególnie istotna jest ilość i forma błonnika. Produkty zawierające duże ilości nierozpuszczalnego błonnika lub pozostawiające większą ilość resztek mogą być trudniejsze do przejścia przez zwężony odcinek jelita.

W zależności od stopnia zwężenia lekarz lub dietetyk może zalecić dietę o ograniczonej ilości błonnika resztkowego.

Co można jeść przy zwężeniu jelita?

Nie istnieje jeden jadłospis odpowiedni dla wszystkich pacjentów. Sposób żywienia powinien zależeć między innymi od stopnia zwężenia, występujących objawów oraz stanu odżywienia.

Przy łagodnych objawach często lepiej tolerowane są:

• gotowane warzywa bez skórek i pestek,
• przeciery warzywne,
• dojrzałe, miękkie owoce bez skórek i pestek,
• jasne pieczywo,
• ryż,
• drobne kasze,
• makaron,
• ziemniaki bez skórki,
• jajka,
• ryby,
• delikatne mięso.

Produkty powinny być dobrze ugotowane i dokładnie przeżuwane.

Czego unikać przy zwężeniu?

Przy objawowym zwężeniu często ogranicza się produkty, które mogą zwiększać objętość treści pokarmowej lub pozostawiać trudne do strawienia resztki.

Mogą to być między innymi:

• surowe warzywa,
• skórki owoców i warzyw,
• pestki i nasiona,
• orzechy,
• popcorn,
• duże ilości produktów pełnoziarnistych,
• twarde, włókniste warzywa,
• duże porcje produktów bogatych w błonnik.

Nie oznacza to, że każdy pacjent ze zwężeniem musi całkowicie wykluczyć wszystkie wymienione produkty. Zakres ograniczeń powinien być dopasowany indywidualnie.

Czy przy zwężeniu stosuje się dietę płynną?

W niektórych sytuacjach, szczególnie przy nasilonych objawach obturacyjnych, lekarz może zalecić czasowe przejście na dietę płynną lub bardziej płynną konsystencję pokarmów.

W cięższych przypadkach konieczne może być czasowe zastosowanie żywienia medycznego, w tym żywienia dojelitowego.

Dieta płynna nie powinna być jednak stosowana samodzielnie przez dłuższy czas. Przy chorobie Crohna istnieje ryzyko niedożywienia, dlatego ograniczenia dietetyczne powinny być odpowiednio zaplanowane.

Czy można zapobiec zwężeniu?

Nie zawsze można zapobiec jego powstaniu, ale skuteczne kontrolowanie choroby Crohna ma istotne znaczenie.

Utrzymywanie aktywnego stanu zapalnego może prowadzić do dalszego uszkodzenia ściany jelita i rozwoju zmian włóknistych. Odpowiednie leczenie ma więc znaczenie nie tylko dla zmniejszenia bieżących objawów, ale również dla ograniczenia ryzyka powikłań.

Regularne kontrole pozwalają wcześniej wykryć zmiany i odpowiednio dostosować postępowanie.

Kiedy konieczna jest pilna pomoc?

Niektóre objawy wymagają natychmiastowej oceny medycznej.

Należy pilnie zgłosić się po pomoc, jeśli wystąpią:

• silny lub szybko narastający ból brzucha,
• znaczne rozdęcie brzucha,
• powtarzające się wymioty,
• zatrzymanie gazów i stolca,
• niemożność przyjmowania płynów,
• objawy odwodnienia,
• znaczne osłabienie lub omdlenie.

Połączenie silnego bólu brzucha, wymiotów, wzdęcia oraz zatrzymania gazów lub stolca może wskazywać na niedrożność jelit i wymaga pilnej diagnostyki.

Kiedy warto skonsultować nawracające objawy?

Jeżeli u osoby z chorobą Leśniowskiego-Crohna regularnie pojawia się ból po jedzeniu, wzdęcie, uczucie pełności lub nudności, warto ustalić przyczynę tych dolegliwości.

Szczególnie istotne jest to, gdy objawy stopniowo się nasilają, pacjent zaczyna ograniczać jedzenie z obawy przed bólem lub dochodzi do niezamierzonej utraty masy ciała.

W takiej sytuacji lekarz może ocenić, czy przyczyną jest zwężenie, aktywny stan zapalny, zaburzenia czynnościowe czy inne powikłanie choroby.

Podsumowanie

Zwężenie jelita jest jednym z powikłań choroby Leśniowskiego-Crohna i może być konsekwencją przewlekłego stanu zapalnego oraz włóknienia ściany jelita. Początkowo może powodować ból po jedzeniu, wzdęcia, uczucie pełności czy nudności. W przypadku znacznego ograniczenia pasażu może dojść do częściowej lub całkowitej niedrożności jelit.

Sposób leczenia zależy od charakteru i stopnia zwężenia. W niektórych przypadkach pomocne jest leczenie farmakologiczne, w innych konieczna może być dylatacja endoskopowa lub operacja.

Dieta może zmniejszać dolegliwości związane ze zwężeniem, ale nie usuwa jego przyczyny. Przy objawowym zwężeniu często stosuje się czasowe ograniczenie produktów bogatych w błonnik resztkowy, a w wybranych sytuacjach również dietę o bardziej płynnej konsystencji. Takie postępowanie powinno być dostosowane do indywidualnej sytuacji pacjenta i jego stanu odżywienia.

Silny lub narastający ból brzucha, znaczne wzdęcie, powtarzające się wymioty oraz zatrzymanie gazów i stolca mogą być objawami niedrożności jelit. W takiej sytuacji nie należy czekać na samoistne ustąpienie dolegliwości – konieczna jest pilna pomoc medyczna.