WZJG i Crohn to nie tylko jelita – choroby współistniejące

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekłe choroby zapalne jelit, które mogą wpływać na funkcjonowanie całego organizmu. U części pacjentów oprócz objawów ze strony przewodu pokarmowego występują również choroby i dolegliwości dotyczące innych narządów.

Szczególną uwagę zwraca się między innymi na choroby stawów i kręgosłupa, choroby skóry, oczu oraz wątroby i dróg żółciowych. Niektóre z nich mogą pojawić się jeszcze przed rozpoznaniem WZJG lub Crohna, a ich przebieg nie zawsze zależy od aktywności choroby jelit.

Dlatego w przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit ważna jest nie tylko kontrola objawów jelitowych, ale również obserwowanie zmian dotyczących całego organizmu.

Jakie choroby mogą współistnieć z WZJG i Crohnem?

Do najważniejszych manifestacji pozajelitowych i chorób współistniejących z IBD należą między innymi:

• choroby stawów i kręgosłupa,
• pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC),
• choroby skóry,
• choroby oczu,
• osteopenia i osteoporoza,
• niedokrwistość i niedobory składników odżywczych.

Nie każda osoba z WZJG lub chorobą Leśniowskiego-Crohna rozwinie takie problemy. Ich występowanie zależy między innymi od rodzaju IBD, czasu trwania choroby, jej przebiegu oraz indywidualnych predyspozycji.

WZJG a pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC)

Jednym z najważniejszych schorzeń związanych z IBD jest pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC).

Jest to przewlekła choroba, w której dochodzi do zapalenia i włóknienia dróg żółciowych. Z czasem mogą powstawać ich zwężenia, utrudniające prawidłowy odpływ żółci.

PSC szczególnie często współistnieje z WZJG. Związek ten jest na tyle istotny, że u osób z rozpoznanym PSC często zwraca się uwagę również na możliwość występowania nieswoistej choroby zapalnej jelit.

Choroba może przez długi czas nie powodować charakterystycznych objawów i zostać wykryta na podstawie nieprawidłowych wyników badań wątroby.

Jakie objawy może powodować PSC?

Objawy PSC mogą być różne, a we wcześniejszych etapach choroba często przebiega bezobjawowo.

Mogą pojawić się:

• przewlekłe zmęczenie,
• świąd skóry,
• ból w prawym podżebrzu,
• żółtaczka,
• gorączka,
• ciemne zabarwienie moczu,
• odbarwione stolce.

Nie oznacza to jednak, że wystąpienie któregokolwiek z tych objawów u osoby z WZJG automatycznie oznacza PSC.

W przypadku nieprawidłowych wyników prób wątrobowych lekarz może zdecydować o wykonaniu dalszych badań, w tym badań obrazowych dróg żółciowych.

Czy każdy pacjent z WZJG powinien badać wątrobę?

Kontrola parametrów wątrobowych może być elementem monitorowania osoby z IBD.

Nieprawidłowe wyniki enzymów wątrobowych mogą mieć jednak wiele przyczyn. Mogą być związane między innymi ze stłuszczeniem wątroby, lekami, infekcjami czy innymi chorobami wątroby.

Dlatego pojedynczy nieprawidłowy wynik nie oznacza automatycznie PSC. Jeżeli nieprawidłowości utrzymują się, wymagają odpowiedniej diagnostyki.

WZJG, Crohn i bóle stawów

Problemy ze stawami należą do częstszych pozajelitowych manifestacji IBD.

Mogą obejmować:

• bóle stawów,
• obrzęki,
• sztywność,
• ograniczenie ruchomości,
• ból kręgosłupa,
• zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych.

Objawy mogą dotyczyć zarówno dużych, jak i małych stawów.

Warto zwrócić uwagę na ból, któremu towarzyszy obrzęk lub wyraźna sztywność, a także na przewlekły ból dolnej części pleców, szczególnie jeśli jest bardziej nasilony w nocy lub rano i poprawia się po rozruszaniu.

WZJG i zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

Jednym z problemów związanych z IBD może być osiowa spondyloartropatia, do której zalicza się między innymi zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK).

W tym przypadku stan zapalny może obejmować stawy krzyżowo-biodrowe oraz kręgosłup.

Charakterystyczne mogą być:

• przewlekły ból dolnej części pleców,
• poranna sztywność,
• ból nasilający się po dłuższym odpoczynku,
• poprawa po aktywności fizycznej,
• ból występujący w nocy,
• ograniczenie ruchomości kręgosłupa.

Objawy te mogą być początkowo przypisywane przeciążeniu, siedzącemu trybowi życia lub problemom z kręgosłupem. U osoby z WZJG lub Crohnem przewlekły ból pleców powinien jednak zwrócić uwagę na możliwość współistnienia choroby zapalnej stawów.

Czy bóle stawów nasilają się podczas zaostrzenia IBD?

To zależy od rodzaju zajęcia stawów.

Niektóre zapalenia stawów obwodowych są związane z aktywnością choroby jelit i mogą poprawiać się wraz z uzyskaniem remisji.

Inaczej może zachowywać się zapalenie osiowe obejmujące kręgosłup i stawy krzyżowo-biodrowe. Jego aktywność nie musi odpowiadać aktywności WZJG czy Crohna.

Dlatego również pacjent pozostający w remisji jelitowej powinien zgłosić lekarzowi utrzymujący się ból i sztywność kręgosłupa.

Choroby skóry związane z WZJG i Crohnem

IBD może współistnieć również z określonymi chorobami skóry.

Do najlepiej poznanych należą:

• rumień guzowaty,
• pioderma zgorzelinowa.

Rumień guzowaty objawia się bolesnymi, czerwonymi lub sino-czerwonymi guzkami, najczęściej na przedniej powierzchni podudzi.

Pioderma zgorzelinowa jest znacznie rzadszym schorzeniem. Może prowadzić do powstawania bolesnych owrzodzeń skóry.

Nowe, bolesne lub szybko powiększające się zmiany skórne u osoby z IBD wymagają oceny lekarskiej.

WZJG, Crohn a choroby oczu

Choroby zapalne jelit mogą również wiązać się z problemami okulistycznymi.

Możliwe są między innymi:

• zapalenie nadtwardówki,
• zapalenie twardówki,
• zapalenie błony naczyniowej oka.

Szczególnie ważne jest zapalenie błony naczyniowej, które może powodować:

• ból oka,
• zaczerwienienie,
• światłowstręt,
• pogorszenie widzenia.

Pojawienie się takich objawów wymaga szybkiej konsultacji okulistycznej.

WZJG i Crohn a osteoporoza

Przewlekły stan zapalny, niedobory żywieniowe oraz niektóre metody leczenia mogą zwiększać ryzyko zmniejszenia gęstości mineralnej kości.

Szczególne znaczenie ma długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów, które może negatywnie wpływać na metabolizm kości.

Dlatego u osób z IBD, szczególnie przy obecności dodatkowych czynników ryzyka, lekarz może zalecić ocenę gospodarki wapniowo-witaminowej oraz – w określonych sytuacjach – badanie densytometryczne.

Czy WZJG i Crohn zwiększają ryzyko anemii?

Tak.

Niedokrwistość jest częstym problemem u osób z IBD. Może być związana między innymi z przewlekłą utratą krwi, niedoborem żelaza oraz przewlekłym stanem zapalnym.

Objawy anemii mogą obejmować:

• przewlekłe zmęczenie,
• osłabienie,
• bladość skóry,
• zawroty głowy,
• bóle głowy,
• duszność podczas wysiłku,
• kołatanie serca.

Przewlekłe zmęczenie nie powinno być więc automatycznie przypisywane samej chorobie. Warto sprawdzić, czy jego przyczyną nie jest między innymi niedokrwistość lub niedobór żelaza.

Czy choroby współistniejące mogą pojawić się przed objawami jelitowymi?

Tak.

Niektóre manifestacje pozajelitowe mogą pojawić się jeszcze przed rozpoznaniem IBD.

Dotyczy to między innymi części chorób stawów, skóry czy oczu. W takich przypadkach występowanie przewlekłych lub nawracających objawów może być dodatkową wskazówką diagnostyczną, szczególnie jeśli jednocześnie pojawiają się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Nie oznacza to jednak, że każdy ból stawu, problem skórny czy nieprawidłowy wynik wątroby wskazuje na WZJG lub chorobę Crohna.

Czy choroby współistniejące wymagają dodatkowych specjalistów?

Czasami tak.

W zależności od występujących problemów pacjent może wymagać współpracy gastroenterologa z:

• reumatologiem,
• hepatologiem,
• dermatologiem,
• okulistą,
• endokrynologiem lub specjalistą zajmującym się chorobami kości.

W przypadku przewlekłych chorób zapalnych ważne jest spojrzenie na pacjenta całościowo. Kontrolowanie samego przewodu pokarmowego nie zawsze wystarcza, jeśli występują również objawy dotyczące innych narządów.

Kiedy zgłosić lekarzowi objawy niezwiązane z jelitami?

Osoba z WZJG lub chorobą Leśniowskiego-Crohna powinna informować lekarza również o nowych dolegliwościach, które pozornie nie mają związku z chorobą jelit.

Szczególnej uwagi wymagają:

• przewlekły ból i sztywność kręgosłupa,
• obrzęk lub ból stawów,
• nowe i bolesne zmiany skórne,
• ból lub zaczerwienienie oka,
• pogorszenie widzenia,
• przewlekły świąd skóry,
• żółtaczka,
• nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych,
• przewlekłe zmęczenie,
• objawy niedokrwistości.

Wczesne zgłoszenie takich problemów pozwala zdecydować, czy potrzebna jest dodatkowa diagnostyka.

Podsumowanie

WZJG i choroba Leśniowskiego-Crohna to nie tylko choroby przewodu pokarmowego. U części pacjentów mogą współistnieć problemy dotyczące stawów, kręgosłupa, skóry, oczu, kości oraz wątroby i dróg żółciowych.

Szczególne znaczenie ma związek WZJG z pierwotnym stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych (PSC) oraz występowanie zapalnych chorób stawów, w tym osiowej spondyloartropatii i zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa.

Objawy pozajelitowe nie zawsze pojawiają się razem z zaostrzeniem choroby jelit. Niektóre mogą występować niezależnie od jej aktywności, a część może pojawić się jeszcze przed rozpoznaniem IBD.

Dlatego w przypadku WZJG i Crohna warto obserwować nie tylko pracę jelit. Nawracające bóle stawów, przewlekły ból pleców, zmiany skórne, problemy z oczami czy nieprawidłowe wyniki badań wątroby powinny zostać zgłoszone lekarzowi i w razie potrzeby odpowiednio zdiagnozowane.